بیماری‌های دندانی

بیشتر هنگام خواب رخ می‌دهد، اغلب متوجه آن نمی‌شوید و در طول سال‌ها دندان‌ها را بی‌سروصدا می‌ساید.

وقتی در فک فضای کافی وجود ندارد، دندانی که در حال رویش است به دندان مجاور و لثه فشار وارد می‌کند.

صدا، درد یا قفل شدن در فک. بیشتر موارد بدون جراحی برطرف می‌شوند.

بزاق محافظ طبیعی دهان است. وقتی کاهش پیدا می‌کند، پوسیدگی، بوی دهان و حساسیت هم‌زمان افزایش می‌یابند.

التهاب فلپ لثه روی دندانی که به طور ناقص رویش یافته است. می‌تواند به سرعت شدیدتر شود.

پلاک‌های سفید ناشی از قارچ. وقتی پاک شوند، سطح قرمز زیر آن‌ها دیده می‌شود.

درد فک شما همیشه از مفصل نمی‌آید. بیشتر اوقات منشأ آن خودِ عضلات جویدن است؛ اگر در معاینه با فشار دادن عضله همان دردِ آشنا بیدار شود، همین احتمال مطرح می‌شود.

صدای کلیک فک و باز نشدن دهان دو مشکل جدا نیستند؛ اغلب دو مرحله از یک روند واحدند. زمانی که میان این دو می‌گذرد می‌تواند نتیجه را تغییر دهد.

اگر دهانتان باز مانده و نمی‌توانید آن را ببندید، ممکن است سر مفصل جلوی حفرهٔ خود گیر کرده باشد. این وضعیت همان روز رسیدگی می‌شود؛ هرچه بیشتر صبر کنید، اسپاسم عضلانی جااندازی را دشوارتر می‌کند.

اگر پس از ضربه به فک، دندان‌هایتان مثل گذشته روی هم نمی‌آیند، ممکن است شکستگی فک در میان باشد. این وضعیت در بیمارستان ارزیابی می‌شود؛ تأخیر می‌تواند به جوش خوردن استخوان در جای نادرست بینجامد.

اگر پس از کشیدن دندان دردتان به‌جای کم شدن بیشتر شده است، ممکن است لخته خون داخل حفره زودتر از موعد از بین رفته باشد. آلوئولیت به معنای کلاسیک یک عفونت نیست؛ انتظار نمی‌رود تنها با آنتی‌بیوتیک برطرف شود.

عفونت دندانی‌ای که رها شده باشد می‌تواند در داخل استخوان جا خوش کند. استئومیلیت کم دیده می‌شود، اما وقتی مستقر شود درمانش هفته‌ها طول می‌کشد و به همکاری بیمارستان نیاز دارد.

برخی داروها و پرتودرمانی ناحیهٔ سر و گردن، توان بهبود استخوان فک را کم می‌کنند. استخوان بی‌پوششی که از زیر لثه دیده می‌شود، یافتهٔ تعریف‌کنندهٔ این وضعیت است.

کیست‌های فک بی‌سروصدا بزرگ می‌شوند. بیشترشان در عکس پانورامیکی که به دلیل دیگری گرفته شده به چشم می‌آیند؛ ممکن است تا آن روز هیچ علامتی نداده باشند.

وقتی اسید معده به دهان می‌رسد، دندان‌ها را از راه شیمیایی حل می‌کند. کسی که این فرسایش را زودتر از همه می‌بیند اغلب دندان‌پزشک است؛ بیمار خودبه‌خود ارتباط میان معده و دندان‌هایش را برقرار نمی‌کند.

درد فکی که هنگام راه رفتن شروع می‌شود و با استراحت برطرف می‌شود، ممکن است نه از دندان بلکه از قلب بیاید. کاری که در این وضعیت باید کرد، تماس با 112 بدون از دست دادن وقت است.

صدایی شبیه ساییده شدن شن که از فکتان می‌آید، چیزی متفاوت از صدای تق می‌گوید: سطح مفصل تغییر کرده است. این وضعیت می‌تواند مستقیماً بر اکلوژن و برنامهٔ درمانی شما اثر بگذارد.

ترشح صورتی‌رنگی که چند ساعت پس از کشیدن دندان ادامه دارد، وضعیتی مورد انتظار است. اما خون قرمزی که با وجود گاز گرفتن روی گاز استریل دهان را پر می‌کند و جاری می‌شود، انتظار نمی‌رود.

روی سطح زبان لکه‌هایی قرمز با حاشیهٔ مشخص و شبیه نقشه پدید می‌آید. این لکه‌ها ظرف چند روز جابه‌جا می‌شوند. در بیشتر افراد بی‌خطر است و به دارو نیاز ندارد.

روی سطح زبان شیارهایی وجود دارد که عمقشان از فردی به فرد دیگر فرق می‌کند. در بیشتر افراد یک ویژگی ساختاری است؛ شکایت معمولاً نه از خود شیارها، بلکه از باقی‌مانده‌هایی است که درونشان جمع می‌شود.

وقتی برجستگی‌های ریز سطح زبان به جای ریختن بلند شوند، ظاهری مویی پدید می‌آید؛ رنگ‌دانه‌هایی که روی آن‌ها جمع می‌شوند به زبان رنگ قهوه‌ای یا سیاه می‌دهند.

صاف شدن زبان، ترک خوردن گوشه‌های لب و آفت‌های مکرر می‌توانند نخستین نشانه‌های دهانی کمبود آهن، ویتامین ب۱۲ یا فولات باشند. تشخیص با آزمایش خون گذاشته می‌شود.

آفت زخمی دردناک با مرکز سفیدرنگ و حاشیهٔ قرمز است که روی مخاط نرم دهان پدید می‌آید. مسری نیست؛ پرسش اصلی این است که چرا تکرار می‌شود.

وضعیتی التهابی و طولانی‌مدت است که در مخاط دهان خط‌های سفید توری‌شکل، نواحی قرمز یا زخم ایجاد می‌کند. مسری نیست و پیگیری منظم می‌خواهد.

به ناحیهٔ سفیدی در دهان که پاک نمی‌شود و با هیچ بیماری شناخته‌شدهٔ دیگری توضیح داده نمی‌شود لکوپلاکی می‌گویند. خودش سرطان نیست؛ تغییری است که باید پیگیری شود.

در مرحلهٔ زودرس اغلب نه درد، بلکه زخمی که بهبود نمی‌یابد یا تغییر رنگ خبر می‌دهد. تشخیص با نگاه کردن نه، با بررسی بافتی گذاشته می‌شود؛ درمان بیرون از حوزهٔ دندان‌پزشکی پیش می‌رود.

قرمزی، ترک و دلمه در گوشه‌های لب اغلب نه از خشکی، بلکه از بزاقی که در گوشه جمع می‌شود و میکروب‌هایی که آنجا زیاد می‌شوند ناشی می‌شود.

تبخال با فعال شدن دوبارهٔ ویروس هرپس که پس از نخستین برخورد در گرهٔ عصبی می‌ماند پدید می‌آید و در بیشتر افراد همیشه در همان ناحیه تکرار می‌شود.

این وضعیت که در کودک با تب و زخم‌های گستردهٔ داخل دهان پیش می‌رود، نخستین برخورد با ویروس هرپس است. بارها با دندان درآوردن اشتباه گرفته می‌شود؛ آنچه باید دنبال شود مقدار مایعاتی است که کودک می‌گیرد.

تاول نرم و شفافی که داخل لب یا زیر زبان پیدا می‌شود، بیشتر وقت‌ها بر اثر نشت ترشح از یک مجرای بزاقی آسیب‌دیده و جمع شدن آن در بافت ایجاد می‌شود.

قرمزی‌ای که در ناحیه نشستن دندان مصنوعی پدید می‌آید بیشتر وقت‌ها درد نمی‌دهد، به همین دلیل دیده نمی‌شود. علتش معمولاً این است که دندان مصنوعی شب هم در دهان می‌ماند و سطحش به‌صورت مکانیکی تمیز نمی‌شود.

کوتاه بودن بند زیر زبان یا نزدیک بودن آن به نوک زبان همیشه مشکل‌ساز نیست. تصمیم بر پایه ظاهر گرفته نمی‌شود، بلکه با نگاه به اینکه شیر خوردن، حرف زدن و حرکت زبان واقعاً تحت تأثیر قرار گرفته‌اند یا نه.

سوزش در زبان و لب‌ها ادامه دارد، اما در معاینه زخم یا لکه‌ای که آن را توضیح دهد دیده نمی‌شود. وقتی علت دیگری برای این سوزش پیدا نشود، به این وضعیت سندرم سوزش دهان می‌گویند.

ورم کردن لب، زبان یا گلو ظرف چند دقیقه می‌تواند آنژیوادم باشد. این وضعیت در دندانپزشکی درمان نمی‌شود؛ چون می‌تواند راه تنفس را تنگ کند، ارزیابی آن در اورژانس انجام می‌شود.

اثر سال‌ها آفتاب می‌تواند در لب پایین خشکی ماندگار، پوسته‌پوسته شدن و محو شدن مرز لب بر جا بگذارد. این تغییر خودش سرطان نیست، اما پیش‌سرطانی شمرده می‌شود و باید پیگیری شود.

اسیدی که باکتری‌ها تولید می‌کنند، مینای دندان را حل می‌کند. اگر زود تشخیص داده شود، ممکن است حتی به ترمیم هم نیاز نباشد.

درد کوتاه و تیز هنگام تماس با سرما یا شیرینی. معمولا خود آن یک بیماری نیست، بلکه یک هشدار است.

تجمع عفونت در نوک ریشه یا در لثه. این وضعیت نباید به حال خود رها شود.

التهاب بافت زنده دندان. دو حالت برگشت‌پذیر و برگشت‌ناپذیر دارد؛ مدت درد این دو را از هم جدا می‌کند.

درد ناشی از ترکی که در رادیوگرافی دیده نمی‌شود. دشوارترین بخش، تشخیص آن است.

از دست رفتن مینای دندان به صورت مستقیم در اثر اسید، بدون دخالت باکتری. با سازوکاری متفاوت از پوسیدگی پیشرفت می‌کند.

التهابی که سال‌ها بعد در دندانی که درمان ریشه شده دوباره شروع می‌شود. در بیشتر موارد هنوز می‌توان دندان را حفظ کرد.

ضربه‌ای که به دندان می‌خورد فقط به شکستگی قابل مشاهده محدود نمی‌ماند؛ رباطی که دندان را نگه می‌دارد، ریشه و بافت عصبی داخل آن هم می‌توانند آسیب ببینند. در دندان دائمی که از جا بیرون افتاده، دقایق نخست نتیجه را تعیین می‌کند.

فشاری کند که دو طرف سر را مانند نوار در بر می‌گیرد. ضربان‌دار نیست و با حرکت به‌روشنی بیشتر نمی‌شود؛ اما بارها با فشردن دندان‌ها و گرفتگی عضله‌های جونده در هم می‌تند.

حمله‌های تکرارشونده که بیشتر وقت‌ها یک‌طرفه‌اند و ضربان دارند. وقتی درد به شقیقه و فک بالا پخش می‌شود ممکن است دندان‌درد پنداشته شود؛ جدا کردن آن، دندان سالم را حفظ می‌کند.

حمله‌های یک‌طرفه‌ای که پشت چشم و در فک بالا می‌نشیند و ظرف چند دقیقه شدید می‌شود. قرمزی چشم و گرفتگی بینی همراه آن است و اغلب با دندان‌درد اشتباه گرفته می‌شود.

دردی که از پشت گردن آغاز می‌شود و به شقیقه، پیشانی و پشت چشم همان سمت پخش می‌شود. با حرکت گردن یا با ماندن طولانی در یک وضعیت ثابت راه می‌افتد.

یک بیماری التهابی رگ‌ها که می‌تواند شریان شقیقه را درگیر کند. در بالای پنجاه سالگی خسته شدن فک هنگام جویدن می‌تواند نخستین نشانه آن باشد و اگر دیر شود، از دست رفتن بینایی می‌تواند دائمی باشد.

دندان‌درد و درد صورتی که با وجود اینکه معاینه و رادیوگرافی علتی نشان نمی‌دهد ادامه پیدا می‌کند. جایی که درد حس می‌شود همیشه جایی نیست که آسیب در آن است.

دردی ناگهانی و شبیه شوک الکتریکی در یک طرف صورت که چند ثانیه طول می‌کشد. چون بسیار شبیه دندان‌درد است، گاهی دندان‌های سالم بی‌جهت درمان می‌شوند.

افتادن یک طرف صورت در عرض چند ساعت. نخستین کاری که باید انجام شود کنار گذاشتن سکته مغزی است؛ این تفکیک در بیمارستان انجام می‌شود و به فردا موکول نمی‌شود.

بیدار شدن ویروس آبله‌مرغان پس از سال‌ها در یک شاخه عصبی. در روزهای نخست مانند دندان‌درد حس می‌شود و دانه‌ها بعداً بیرون می‌زنند.

انقباض ناخواسته در یک طرف صورت. بیشتر اوقات از پلک شروع می‌شود، در طول ماه‌ها به گونه و گوشه دهان پخش می‌شود و می‌تواند حتی در خواب ادامه یابد.

بی‌حسی برطرف‌نشده در لب، چانه یا زبان پس از جراحی دندان عقل، ایمپلنت یا تزریق. تشخیص زودهنگام مسیری را که باید پیمود تغییر می‌دهد.

قطع ناگهانی جریان خون به مغز یا خونریزی یکی از رگ‌ها. در افتادگی ناگهانی صورت، نخست همین تابلو کنار گذاشته می‌شود، چون هر دقیقه‌ای که از دست برود، بافت از دست می‌رود.

تنگ شدن و بسته شدن مکرر راه هوایی در خواب است. تشخیص با تست خواب گذاشته می‌شود؛ دندان‌پزشک یافته‌ها را می‌بیند و در مرحله دستگاه داخل دهانی وارد کار می‌شود.

صدای خروپفی است که بدون وقفه تنفسی و بدون افت اکسیژن شنیده می‌شود. شدت صدا نشان‌دهنده سنگینی وضعیت نیست؛ آنچه تفکیک را انجام می‌دهد تست خواب است.

نفس کشیدن از راه دهان به جای بینی، دهان را خشک می‌کند، لثه‌ها را در معرض التهاب قرار می‌دهد و در کودک می‌تواند بر رشد فک اثر بگذارد. علتش اغلب در راه بینی است.

از شایع‌ترین علت‌های خوابیدن کودک با دهان باز است. تشخیص و تصمیم درباره جراحی با متخصص گوش و حلق و بینی است؛ دندان‌پزشک اغلب نخستین کسی است که متوجه می‌شود.

وقتی پهنای فک بالا نسبت به فک پایین کم می‌ماند، کراس‌بایت و نامرتبی دندان‌ها پدید می‌آید. آسان‌ترین دوره برای پهن کردن فک، سال‌های رشد است.

نخستین مرحله بیماری لثه و تنها مرحله‌ای که کاملاً برگشت‌پذیر است.

از دست رفتن برگشت‌ناپذیر استخوان نگه‌دارنده دندان و مهم‌ترین علت از دست دادن دندان در بزرگسالان.

لثه عقب می‌نشیند و سطح ریشه را نمایان می‌کند، بیشتر اوقات در نتیجه مسواک زدن بیش از حد محکم.

ایمپلنت پوسیده نمی‌شود، اما بافت اطراف آن ممکن است بیمار شود. تحلیل استخوان برگشت‌ناپذیر است.

غده‌ای که در گردن یا زیر فک است، چون به عفونتی در همان نزدیکی واکنش نشان می‌دهد بزرگ می‌شود. غده‌ای که درد دارد و با انگشت جابه‌جا می‌شود، اغلب منشأ دندانی یا لثه‌ای دارد.

عفونتی است که کف دهان را از هر دو سو درگیر می‌کند و به‌سرعت گسترش می‌یابد. منبع آن اغلب دندان‌های آسیای پایین است و چون می‌تواند راه هوایی را تنگ کند، در شرایط بیمارستانی تحت نظر گرفته می‌شود.

وقتی عفونتی با منشأ دندان از استخوان عبور کند و به بافت‌های صورت برسد، مرز تورم از بین می‌رود. اگر به اطراف چشم یا به گردن پیش برود، وضعیتی نیست که بتوان در خانه منتظر ماند.

وقتی مواد جمع‌شده در فرورفتگی‌های لوزه سفت شوند، ذرات سفید و بدبو تشکیل می‌شود. این یکی از علت‌های بوی بد دهان است که منشأ آن بیرون از دهان قرار دارد و با تمیز کردن دندان‌ها برطرف نمی‌شود.

اگر با شروع غذا خوردن زیر فکتان متورم می‌شود و پس از مدتی فروکش می‌کند، ممکن است انسدادی در مجرای بزاقی وجود داشته باشد. سنگ خودِ غده را نمی‌بندد، راه خروج بزاق را می‌بندد.

التهاب غده بزاقی با تورم سریع و درد غده پیش می‌رود. کار دندان‌پزشک این است که آن را از داخل دهان تشخیص دهد و ارجاع بدهد؛ درمان در گوش و حلق و بینی پیش می‌رود.

اگر همراه با دهانتان چشم‌هایتان هم خشک می‌شوند، ممکن است وضعیتی در کار باشد که در آن سیستم ایمنی غدد ترشحی را هدف گرفته است. تشخیص در روماتولوژی گذاشته می‌شود؛ محافظت از دهان در دندان‌پزشکی ادامه پیدا می‌کند.

اگر جلوی گوشتان یا زیر فکتان توده‌ای بدون درد و با رشد آهسته وجود دارد، انتظار نمی‌رود خودبه‌خود برطرف شود. این صفحه تشخیص نمی‌گذارد؛ می‌گوید باید به کدام پزشک مراجعه کرد و چرا نباید منتظر ماند.

بخشی از سینوزیت‌های یک‌طرفه، بدبو و عودکننده از دندان‌های آسیای بالا شروع می‌شوند. انتظار نمی‌رود درمان سینوسی که بدون رسیدگی به دندانِ منشأ انجام شود، ماندگار باشد.

پس از کشیدن دندان آسیای بالا ممکن است راهی میان دهان و سینوس باقی بماند. رفتن آب به بینی هنگام نوشیدن، آشناترین نشانه این راه باز است؛ نوع کوچک آن می‌تواند خودبه‌خود بسته شود، نوع گشاد آن بسته می‌شود.

احساس پُری، تق‌تق و شنیدن صدای خود در گوش، اغلب از شیپور استاش می‌آید. کار دندان‌پزشک این است که این وضعیت را از مفصل فک جدا کند و به پزشک درست ارجاع بدهد.