چیست؟
شیپور استاش کانال کوتاهی است که گوش میانی را به ناحیه پشت بینی وصل میکند. وقتی آب دهانتان را قورت می‌دهید و خمیازه می‌کشید، کوتاه‌مدت باز میشود و فشار گوش میانی را با محیط بیرون برابر میکند. وقتی این باز شدن کافی نباشد، فشار پشت پرده گوش پایین میآید؛ گوش پُر، گرفته و زیر فشار حس میشود.
شکایت به‌طور معمول احساس پُری، تق‌تق، شنیدن صدای خود در گوش و دور شنیده شدن صداهاست. در هواپیما، آسانسور و غواصی آشکارتر میشود؛ در دوره‌های سرماخوردگی، آلرژی و گرفتگی بینی بیشتر میشود. قورت دادن آب دهان یا خمیازه کشیدن میتواند راحتی کوتاه‌مدتی بدهد.
دلیل مطرح شدن این موضوع در کلینیک دندان‌پزشکی این است که همین شکایت میتواند از مفصل فک هم بیاید. در احساس پُری با منشأ مفصل، ناراحتی با جویدن بیشتر میشود، فشار دادن جلوی گوش و ناحیه شقیقه حساس است و باز و بسته کردن دهان این احساس را تغییر میدهد. اما در وضعیت با منشأ شیپور استاش، رابطه با بینی و فشار در جلو است.
نشانه‌ها
لازم نیست همه این‌ها با هم باشند.
چرا رخ میدهد؟
- 01
عفونت دستگاه تنفسی فوقانی و آلرژی
در سرماخوردگی و در حساسیت بینی، مخاط پشت بینی متورم میشود و دهانه شیپور تنگ میشود. شایع‌ترین زمینه همین است و شکایت اغلب پس از برطرف شدن عفونت هم مدتی ادامه پیدا میکند.
- 02
گرفتگی بینی و پشت بینی
بزرگ شدن لوزه سوم، گرفتگی دائمی بینی و تنفس دهانی، باز شدن شیپور را دشوار میکنند. در کودکان اغلب همین وضعیت پشت احساس پُری گوش قرار دارد.
- 03
تغییرهای فشار
پرواز، غواصی و تغییر سریع ارتفاع به شیپور فشار میآورند. پرواز کردن در حال سرماخوردگی میتواند درد و پُری آشکاری در گوش به جا بگذارد؛ شکایت هنگام فرود بیشتر حس میشود.
- 04
عواملی که مخاط را مدام تحریک میکنند
دود سیگار، گردوغبار شغلی و رفلاکس میتوانند ورم ماندگاری در مخاط پشت بینی ایجاد کنند. در بزرگسال، شکایت یک‌طرفه‌ای که برطرف نمیشود، بررسی جداگانه ناحیه پشت بینی را لازم میکند.
چگونه پیش میرود؟
- نوع انسدادی
باز نشدن کافی شیپور
شایع‌ترین شکل است. احساس پُری، فشار و کاهش خفیف شنوایی در جلو است؛ معمولاً همراه با گرفتگی بینی پیش میرود.
- نوع فشاری
وضعیتی که با پرواز و غواصی پیدا میشود
شکایت فقط در تغییرهای سریع فشار ظاهر میشود. هنگام فرود در گوش درد و گرفتگی ایجاد میشود و اغلب ظرف چند ساعت پس میرود.
- نوع باز مانده
بسته نشدن شیپور
کمتر دیده میشود. صدای خودتان و نفستان در گوش طنین می‌اندازد؛ با خم شدن به جلو یا دراز کشیدن شکایت کم میشود. میتواند پس از کاهش سریع وزن دیده شود.
- وضعیت طول‌کشیده
شکایتی که بیش از سه ماه ادامه دارد
اگر شکایت برطرف نمیشود یا در یک طرف اصرار دارد، معاینه آندوسکوپی ناحیه پشت بینی لازم است. این ارزیابی کار متخصص گوش و حلق و بینی است.
چگونه درمان میشود؟
پزشکی که در این وضعیت باید به او مراجعه کرد، متخصص گوش و حلق و بینی است. آنجا پرده گوش با اتوسکوپ بررسی میشود؛ ممکن است تیمپانومتری که فشار گوش میانی را اندازه می‌گیرد و تست شنوایی انجام شود و در صورت لزوم بینی و پشت بینی با آندوسکوپ ارزیابی شوند. تشخیص با همین معاینه گذاشته میشود، دندانپزشک برای این وضعیت تشخیص نمیگذارد.
برنامه متخصص گوش و حلق و بینی اغلب به علت زمینه‌ای می‌پردازد؛ عنوان‌هایی مانند گرفتگی بینی، آلرژی، لوزه سوم و رفلاکس بررسی میشوند. در بیمارانی که شکایتشان طولانی میشود، ممکن است اقدام‌های مربوط به پرده گوش یا اقدام‌های مربوط به گشاد کردن شیپور بررسی شوند. ترتیب و زمان این گزینه‌ها تصمیم همان پزشک است.
نقش دندانپزشک به دیدن و جدا کردن محدود است. در معاینه، عضلات جونده، مفصل فک و نحوه روی هم قرار گرفتن دندان‌ها بررسی میشوند؛ اگر یافتهها به مفصل اشاره کنند، موضوع در حیطه دندان‌پزشکی رسیدگی میشود، و اگر یافته‌های گوش و بینی در جلو باشند ارجاع انجام میشود. نمی‌توان گفت درمانی که برای مفصل فک انجام میشود احساس پُری گوش را برطرف میکند.
- کاهش شنوایی که ناگهانی ایجاد میشود؛ همان روز ارزیابی لازم دارد
- درد گوش، تب و آمدن ترشح از گوش
- احساس پُری گوش که در بزرگسال یک‌طرفه است و هفته‌ها برطرف نمیشود
- ضعف در صورت یا دوبینی که همراه شکایت گوش باشد
چگونه پیشگیری میشود؟
- گرفتگی بینی و شکایت‌های آلرژیک خود را معطل نگذارید؛ فشار گوش تا حد زیادی از راه بینی مدیریت میشود.
- اگر ناچارید در حال سرماخوردگی پرواز کنید، هنگام فرود مکرر آب دهانتان را قورت بدهید؛ برای کودکان از پیش با پزشکتان مشورت کنید.
- از دود سیگار دور بمانید؛ دود میتواند در مخاط پشت بینی ورم ماندگار ایجاد کند.
- اگر فرزندتان مدام از راه دهان نفس می‌کشد و خروپف میکند، بخواهید پیش از شروع شکایت گوش بررسی شود.
پرسش‌های متداول
- احساس پُری گوشم از مفصل فکم میآید؟
- تفکیک را معاینه انجام میدهد. شکایتهایی که با جویدن بیشتر میشوند، با فشار روی جلوی گوش و ناحیه شقیقه حساس میشوند و با باز و بسته کردن دهان تغییر میکنند، مفصل را به ذهن میآورند. آنهایی که با گرفتگی بینی، پرواز و سرماخوردگی مرتبطاند به شیپور استاش اشاره میکنند. این دو وضعیت میتوانند در یک بیمار با هم هم وجود داشته باشند.
- متخصص گوش و حلق و بینی مشکلی پیدا نکرد، دندانپزشک چه کاری میتواند بکند؟
- دندانپزشک مفصل فک و عضلات جونده را معاینه میکند. اگر یافتهها وضعیتی با منشأ مفصل را به ذهن بیاورند، موضوع در حیطه خودش رسیدگی میشود. اگر در معاینه چنین یافتهای نباشد، ارزیابی دوباره به متخصص گوش و حلق و بینی سپرده میشود؛ تلاش نمیشود شکایت گوش با درمان دندانی توضیح داده شود.
- وزوز گوشم از شیپور استاش میآید؟
- وزوز میتواند همراه اختلال کار شیپور استاش باشد، اما به تنهایی این تشخیص را نمیگذارد. وزوز با کاهش شنوایی، با مشکلات گوش میانی و با علتهای دیگری هم ارتباط دارد. به همین دلیل ابتدا ارزیابی گوش و حلق و بینی و تست شنوایی انتظار میرود.
این محتوا جنبه اطلاع‌رسانی عمومی دارد و جایگزین معاینه حضوری نیست. علائم میان بیماری‌ها مشترک‌اند و تشخیص تنها بالینی انجام میشود.