چیست؟
استوماتیت پروتزی سرخ شدن و التهاب مخاطی است که دندان مصنوعی متحرک روی آن می‌نشیند. قرمزی بیشتر وقت‌ها همان محدوده‌ای را می‌پوشاند که مرزهای دندان مصنوعی دارد و بیشتر در فک بالا، روی کام دیده میشود. نکته شگفت‌آورش این است که معمولاً درد نمی‌دهد؛ به همین دلیل بیشتر بیماران تنها وقتی متوجه وضعیت می‌شوند که دندان مصنوعی را درآورده و در آینه نگاه کنند.
پشت آن یک علت واحد نیست. لایه میکروبی که روی سطح دندان مصنوعی جمع میشود، شسته نشدن مخاط زیر آکریل با بزاق و در بخش قابل توجهی از موارد تکثیر قارچ مخمری، با هم کار میکنند. یعنی این بیشتر از آنکه مشکل جنس دندان مصنوعی باشد، مشکل محیط میان دندان مصنوعی و مخاط است.
نباید با زخم فشاری که در یک نقطه زیر دندان مصنوعی ایجاد میشود اشتباه گرفته شود. زخم فشاری محدود است، دردناک است و بیشتر وقت‌ها با لبه‌ای سفت از دندان مصنوعی مطابقت دارد. در استوماتیت پروتزی اما ناحیه‌ای وسیع به‌طور یکنواخت قرمز میشود و انتظار درد نمی‌رود. این دو وضعیت میتوانند در یک دهان با هم هم باشند.
نشانه‌ها
لازم نیست همه این‌ها با هم باشند.
چرا رخ میدهد؟
- 01
در دهان ماندن دندان مصنوعی در طول شب
وقتی دندان مصنوعی بیست و چهار ساعت در دهان بماند، مخاط زیر آن نه با بزاق تمیز میشود و نه فرصت بدون پوشش ماندن پیدا می‌کند. دندان مصنوعیای که شب درآورده نمی‌شود قوی‌ترین علت واحد این وضعیت است؛ حتی در بیمارانی که نظم بهداشتی دارند هم میتواند قرمزی بسازد.
- 02
مسواک نزدن سطح دندان مصنوعی
سطح آکریلی متخلخل است و لایه میکروبی روی آن با آب کشیدن پاک نمی‌شود. اگر تمیز کردن مکانیکی با مسواک انجام نشود، این لایه روزبه‌روز ضخیم‌تر میشود. مسواک زدن محکم با خمیردندان هم سطح را خط می‌اندازد و جای چسبیدن تازه‌ای باز می‌کند.
- 03
به هم خوردن تطابق دندان مصنوعی
در گذر سال‌ها استخوان فک تحلیل می‌رود، دندان مصنوعی کاملاً جا نمی‌افتد و هنگام جویدن حرکت می‌کند. فضاهایی که پدید میآید جاگیر شدن لایه میکروبی را آسان می‌کند و ساییدگی هم مخاط را جداگانه تحریک می‌کند. در دندان مصنوعی‌هایی که مدت زیادی سطح داخلی‌شان بازسازی نشده، این وضعیت شایع است.
- 04
عواملی که مقاومت را پایین می‌آورند
خشکی دهان، دیابت کنترل‌نشده، داروهای کورتونی استنشاقی، آنتی‌بیوتیک‌های وسیع‌الطیفی که به‌تازگی مصرف شده‌اند و سیگار تکثیر قارچ را آسان میکنند. اگر این عوامل وجود داشته باشند، ممکن است قرمزی تنها با اصلاح بهداشت پس نرود.
چگونه پیش می‌رود؟
- نوع ۱
قرمزی نقطه‌ای
روی کام لکه‌های قرمز پراکنده به اندازه سر سوزن دیده میشود. ناحیه وسیع نیست و شکایتی وجود ندارد؛ بیشتر وقت‌ها در معاینه معمول دیده میشود.
- نوع ۲
قرمزی یکدست و گسترده
تمام ناحیه‌ای که دندان مصنوعی روی آن می‌نشیند به‌طور یکنواخت قرمز است و مرزش با دندان مصنوعی منطبق است. شایع‌ترین نوعی است که دیده میشود؛ ممکن است سوزش خفیف یا ناراحتی‌ای که هنگام گذاشتن دندان مصنوعی بیشتر میشود همراهش باشد.
- نوع ۳
ظاهر دانه‌دار (گرانولر) روی کام
در بخش میانی کام سطحی ناهموار از برجستگی‌های کوچک پدید میآید. در مواردی دیده میشود که مدت زیادی نادیده گرفته شده‌اند و انتظار نمی‌رود تنها با اصلاح بهداشت به‌طور کامل پس برود.
چگونه درمان میشود؟
گام نخست بازگرداندن فرصت استراحت به مخاط است. دندان مصنوعی هر شب درآورده میشود، با مسواک نرم و پاک‌کننده‌ای که برای دندان مصنوعی ساخته شده بهصورت مکانیکی تمیز میشود و به شکلی که دندانپزشکتان توضیح میدهد نگهداری میشود. کام هم روزی یک بار با مسواک نرم یا گاز مرطوب پاک میشود؛ برای اینکه مخاط خودش را جمع‌وجور کند به این مدت بدون پوشش ماندن نیاز است.
گام دوم خود دندان مصنوعی است. دندان مصنوعیای که تطابقش به هم خورده ریلاین میشود، نحوه بسته شدن دهان بازبینی میشود، ترک‌ها و سطح‌های زبر اصلاح می‌شوند و اگر لازم باشد دندان مصنوعی نو ساخته میشود. در درمان‌هایی که بدون این اصلاح فقط با دارو پیش برده می‌شوند، بازگشت زودهنگام قرمزی نتیجه‌ای است که انتظار می‌رود.
اگر رشد قارچ در نظر باشد، دندانپزشکتان ممکن است دارویی ضدقارچ برای استفاده داخل دهان بدهد؛ این دارو هم برای مخاط و هم برای سطح دندان مصنوعی به کار می‌رود. دارو را به تصمیم خودتان شروع نکنید. قرمزی‌ای که با وجود مراقبت و اصلاح دندان مصنوعی ظرف چند هفته پس نرود دوباره ارزیابی میشود، چون ممکن است علت دیگری داشته باشد.
- اگر با وجود اصلاح مراقبت، قرمزی ظرف چند هفته پس نرود، باید دوباره ارزیابی شود.
- اگر در ناحیه نشستن دندان مصنوعی جایی سفت‌شده، برجسته یا زودخونریز پدید آمده باشد، این انتظار نمی‌رود.
- اگر در ناحیه‌ای که دندان مصنوعی آن را نمی‌پوشاند لکه سفید یا قرمزی پیدا شود که پاک نمی‌شود، ارزیابی لازم است.
چگونه پیشگیری میشود؟
- دندان مصنوعی‌تان را هر شب درآورید؛ ساعت‌ها بدون پوشش ماندن مخاط، بخشی از مراقبت است که پیش از دارو میآید.
- دندان مصنوعی را هر روز با مسواک نرم بهصورت مکانیکی تمیز کنید؛ نگه داشتن آن فقط در آب یا در محلول قرص کافی نیست.
- کام و زبانتان را هم روزی یک بار با مسواک نرم یا گاز مرطوب تمیز کنید.
- دست‌کم سالی یک بار دندان مصنوعی‌تان را کنترل کنید؛ هرچه استخوان تغییر کند، تطابق دندان مصنوعی بی‌سروصدا به هم می‌خورد.
پرسش‌های متداول
- واقعاً اشکالی دارد که دندان مصنوعیام را شب در دهان بگذارم؟
- بله. دندان مصنوعیای که شب در دهان میماند جلوی تمیز شدن مخاط زیرش با بزاق را میگیرد و به لایه میکروبی اجازه میدهد بیوقفه رشد کند. بخش بزرگی از بیمارانی که با این وضعیت مراجعه میکنند شبها هم دندان مصنوعیشان را در دهان دارند. درآوردن شبانه دندان مصنوعی بخشی از مراقبت است که پیش از دارو میآید.
- اگر قرمزی درد ندارد، درمان لازم است؟
- بیدرد بودن به این معنا نیست که مشکل خودبهخود برطرف شده است. مخاط ملتهب میتواند بهمرور ضخیم شود، زمینه ترک خوردن گوشههای لب را فراهم کند و جا افتادن دندان مصنوعی تازه را دشوار کند. افزون بر این، اگر زیر این قرمزی علت دیگری باشد، دیده شدنش دیر میشود.
- قرصهای تمیزکننده دندان مصنوعی بهتنهایی کافیاند؟
- قرصها از نظر شیمیایی کمک میکنند اما لایه میکروبی را بهصورت مکانیکی برنمیدارند؛ بدون مسواک زدن ناقص میمانند. در دندان مصنوعیهای دارای بخش فلزی از دندانپزشکتان بپرسید کدام محصول مناسب است. راهحلهایی مانند آب جوش و وایتکس میتوانند به جنس دندان مصنوعی آسیب بزنند.
این محتوا جنبه اطلاع‌رسانی عمومی دارد و جایگزین معاینه حضوری نیست. علائم میان بیماری‌ها مشترک‌اند و تشخیص تنها بالینی انجام میشود.