چیست؟
میگرن یک بیماری عصبی است که با حمله‌های تکرارشونده پیش میرود. حمله‌ای که درمان نشود میتواند ساعت‌ها و گاهی نزدیک به دو سه روز طول بکشد. درد بیشتر در یک طرف سر است، مانند نبض می‌زند و با حرکت‌های معمول مانند راه رفتن یا بالا رفتن از پله بیشتر میشود.
تهوع و تحمل‌ناپذیری نور و صدا همراه حمله است. فرد می‌خواهد در اتاقی تاریک و ساکت بی‌حرکت بماند. در برخی افراد پیش از درد، در میدان بینایی خط‌های درخشان، زیگزاگ یا تاری گذرای دید پدید میآید؛ به این اورا گفته میشود و معمولاً کمتر از یک ساعت طول می‌کشد.
نقطه تلاقی با دندانپزشکی از راه مسیر حس میآید. حس صورت و دندانها را یک عصب منتقل میکند. وقتی درد میگرن به فک بالا، شقیقه و دور چشم پخش میشود، بیمار درد را در دندان خود حس میکند. اگر معاینه و آزمون‌ها علتی در دندان نشان ندهند، روی دندان سالم اقدام برگشت‌ناپذیر انجام نمی‌شود.
نشانه‌ها
لازم نیست همه این‌ها با هم باشند.
چرا رخ می‌دهد؟
- 01
وراثت و حساسیت دستگاه عصبی
میگرن با زمینه‌ای پیوند دارد که در خانواده زیاد دیده میشود. پاسخ دادن مسیرهای درد و حس در مغز با آستانه‌ای پایین‌تر از حد معمول، آغاز شدن حمله را آسان میکند.
- 02
خواب، وعده‌های غذایی و تغییرهای هورمونی
همان‌قدر که کوتاه شدن خواب میتواند حمله را آغاز کند، زیاد خوابیدن هم میتواند. حذف وعده غذایی، کم‌آبی و نوسان‌های هورمونی مربوط به چرخه قاعدگی از محرک‌هایی هستند که زیاد گزارش شده‌اند.
- 03
محرک‌های حسی و محیطی
نور تند یا چشمک‌زن، بوهای غلیظ، سروصدا و تغییرهای فشار هوا در برخی افراد حمله را آغاز می‌کنند. محرک‌ها از فردی به فرد دیگر فرق می‌کنند، به همین دلیل فهرست آنها به‌طور شخصی درآورده میشود.
- 04
باری که از عضله‌های گردن و جونده میآید
سیگنال‌های عضله‌های گردن و جونده در ساقه مغز در همان ناحیه‌ای پردازش می‌شوند که مسیرهای میگرن در آن پردازش می‌شوند. گرفتگی مداوم عضلانی حمله را مستقیماً پدید نمی‌آورد اما میتواند باری باشد که فراوانی آن را افزایش می‌دهد.
چگونه پیش میرود؟
- ۱
دوره پیش‌درآمد
ساعت‌ها و گاهی یک روز پیش از حمله ممکن است خمیازه، اشتهای زیاد، بی‌قراری، گرفتگی پشت گردن یا خستگی شدید دیده شود.
- ۲
اورا
در همه دیده نمی‌شود. خط‌های درخشان در میدان بینایی، نقطه کور، گزگز در دست و زبان یا دشواری در یافتن واژه‌ها ممکن است رخ دهد؛ معمولاً ظرف یک ساعت برطرف میشود.
- ۳
دوره درد
درد ضربان‌دار، تهوع و حساسیت به نور و صدا آشکار است. چون حرکت درد را بیشتر میکند، فرد می‌خواهد دراز بکشد.
- ۴
بهبود
پس از برطرف شدن درد، ممکن است حدود یک روز بی‌حالی، پراکندگی حواس و احساس پری در سر باقی بماند.
چگونه درمان میشود؟
میگرن در دندانپزشکی درمان نمی‌شود. در این تابلو جایی که باید به آن مراجعه کرد، درمانگاه مغز و اعصاب است. نگه داشتن یک دفترچه سردرد برای چند هفته پیش از مراجعه، ارزیابی را آسان میکند: ساعت آغاز حمله، مدت آن، طرف آن، یافته‌های همراه و داروهایی که آن روز مصرف شده‌اند یادداشت می‌شوند.
آنچه در مغز و اعصاب انتظار میرود، شرح حال مفصل و معاینه عصبی است؛ اگر تابلو معمول نباشد یا یافته‌های تازه‌ای وجود داشته باشد ممکن است تصویربرداری خواسته شود. درمانی که حمله را متوقف میکند با درمان پیشگیرانه‌ای که حملهها را کم‌شمارتر میکند تصمیم‌های جداگانه‌ای هستند. انتخاب دارو، مقدار و فراوانی مصرف آن تصمیم پزشک است.
نقش دندانپزشک، دیدن و جدا کردن است. زنده بودن دندانهای ناحیه دردناک، پاسخ به گاز گرفتن و به ضربه، و رادیوگرافی‌ها ارزیابی می‌شوند. اگر علتی مربوط به دندان یافت نشود، درمان ریشه، جراحی نوک ریشه یا کشیدن دندان مطرح نمی‌شود و بیمار به مغز و اعصاب ارجاع داده میشود. اگر عادت فشردن دندانها هم وجود داشته باشد، این به عنوان عنوانی جداگانه بررسی میشود.
- سردردی که به شکلی غیرعادی ناگهان آغاز میشود و در مدت کوتاهی به شدیدترین حالت خود می‌رسد
- اورایی که برای نخستین بار پدید میآید یا نشانه عصبی‌ای که بیش از یک ساعت طول می‌کشد
- افزوده شدن تب، سفتی پشت گردن یا تیرگی هوشیاری به سردرد
- تغییر کردن الگوی درد، شدیدتر شدن تدریجی آن یا آغاز شدن آن برای نخستین بار در سنین بالا
چگونه پیشگیری میشود؟
- نظم خواب، وعده‌های غذایی و مایعات خود را ثابت نگه دارید؛ بکوشید وعده‌ای را حذف نکنید.
- چند هفته دفترچه حمله نگه دارید و محرک‌های خودتان را دربیاورید.
- هنگام حمله در محیطی تاریک و ساکت استراحت کنید و نگاه کردن به صفحه نمایش را کنار بگذارید.
- شمار روزهایی را که مسکن مصرف می‌کنید دنبال کنید و اگر رو به افزایش است به پزشک خود اطلاع دهید.
پرسش‌های متداول
- آیا ممکن است درد میگرن را دنداندرد پنداشت؟
- ممکن است. چون حس صورت و دندانها را یک عصب منتقل میکند، درد میگرن میتواند در دندانهای عقب بالا حس شود. نکته جداکننده این است که درد به شکل حمله میآید و میرود و تهوع و حساسیت به نور و صدا همراه آن است. درد با منشأ دندانی اما معمولاً به گرما، سرما یا گاز گرفتن وابسته است.
- در دندانم مشکلی پیدا نشد، پس چرا درد را در دندانم حس میکنم؟
- جایی که درد حس میشود ممکن است جایی نباشد که مشکل در آن است. مغز میتواند سیگنالهایی را که از یک مسیر عصبی میآیند به نواحی همسایه بازتاب دهد. در این حالت گام درست، اقدام کردن روی دندان سالم نیست، بلکه بردن سردرد به ارزیابی مغز و اعصاب است.
- آیا پلاک شبانه از میگرن پیشگیری میکند؟
- پلاک شبانه برای کاستن از بار عضلانی فشردن دندانها به کار میرود؛ درمانی برای خود میگرن نیست. اگر عادت فشردن دندانها داشته باشید، ممکن است درد افزوده با منشأ عضلانی کم شود، اما پیشگیری از حملهها انتظار نمیرود. تصمیم درمان میگرن را مغز و اعصاب میگیرد.
این محتوا جنبه اطلاع‌رسانی عمومی دارد و جایگزین معاینه حضوری نیست. علائم میان بیماری‌ها مشترک‌اند و تشخیص تنها بالینی انجام میشود.