چیست؟
در دررفتگی فک، سر مفصل فک پایین از برجستگی استخوانی جلوی خود عبور می‌کند و نمی‌تواند برگردد. دهانتان باز می‌ماند، دندان‌های جلو به هم نمی‌رسند، حرف زدن و بلعیدن دشوار میشود و بزاق جمع میشود. ممکن است در نوک چانه درد و جلوی گوش احساس فرورفتگی وجود داشته باشد.
این وضعیت اغلب در لحظه‌ای شروع میشود که دهان بیش از اندازه باز میشود: خمیازه، خنده، استفراغ، یک کار طولانی داخل دهان، آندوسکوپی یا اقداماتی که در جریان بیهوشی عمومی انجام میشود از این جمله‌اند. ضربه‌ای که در حالت باز بودن دهان وارد شود هم می‌تواند همین نتیجه را بدهد. در برخی افراد این وضعیت به‌صورت تکرارشونده تجربه میشود.
آنچه دررفتگی فک را از قفل شدنی که دیسک ایجاد می‌کند جدا می‌کند، تفاوت جهت است: در دررفتگی دهان بسته نمیشود، در قفل شدن ناشی از دیسک باز نمیشود. این تفکیک هم بیان آنچه تجربه کرده‌اید را آسان‌تر می‌کند و هم انتخاب رویکرد درست را.
نشانه‌ها
لازم نیست همه این‌ها با هم باشند.
چرا رخ می‌دهد؟
- 01
باز شدن بیش از اندازهٔ دهان
هنگام خمیازه، قهقهه، آواز خواندن و گاز زدن یک لقمهٔ بزرگ، سر مفصل می‌تواند از برجستگی جلویی عبور کند. اگر پیش‌تر اتفاق مشابهی برایتان افتاده باشد، همان حرکت‌ها ممکن است دوباره محرک باشند.
- 02
کارها و اقدامات طولانی
درمان‌های دندانی که دهان در آن‌ها مدت طولانی باز نگه داشته میشود، آندوسکوپی، ایمن‌سازی راه هوایی در بیهوشی عمومی و حمله‌های استفراغ از محرک‌هایی هستند که بیشتر گزارش شده‌اند. وقتی عضلهها خسته میشوند، مفصل کمتر محافظت میشود.
- 03
شلی مفصل و ساختار حفرهٔ مفصلی
در کسانی که رباطهایشان از بدو تولد شل است و در مفصل‌هایی که حفرهٔ آن‌ها کم‌عمق است، دررفتگی آسان‌تر رخ می‌دهد. در برخی بیماری‌هایی که بافت همبند را درگیر می‌کنند، تمایل به تکرار آشکار است.
- 04
داروها و علت‌های عصبی
انقباض‌های غیرارادی عضلانی وابسته به برخی داروهای ضدتهوع و روان‌پزشکی و نیز انقباض‌هایی که در جریان تشنج پیدا میشوند، می‌توانند فک را رو به جلو قفل کنند. در چنین حالتی بازنگری دارو تصمیم پزشک مربوط است.
چگونه پیش می‌رود؟
- درگیری
دررفتگی یک‌طرفه یا دوطرفه
در دررفتگی دوطرفه دهان کاملاً باز می‌ماند و فک به جلو می‌آید. در دررفتگی یک‌طرفه نوک چانه به سمت مقابل منحرف میشود؛ این ظاهر ممکن است با شکستگی اشتباه گرفته شود.
- حاد
دررفتگی تازه و برای نخستین بار
در دررفتگی‌ای که ظرف چند ساعت رسیدگی شود، چون عضلهها هنوز به‌طور کامل منقبض نشده‌اند، جااندازی اغلب آسان‌تر است.
- تکرارشونده
دررفتگی‌ای که مکرر تکرار میشود
حتی با یک خمیازهٔ معمولی تکرار میشود. فراتر از جااندازی، به برنامه‌ای برای کم کردن تکرار نیاز است.
- مزمن
دررفتگی‌ای که مدت طولانی جا نیفتاده است
وقتی روزها و هفته‌ها بگذرد بافتهای اطراف سفت میشوند؛ ممکن است کمک سادهٔ دست کافی نباشد و روش‌های پیشرفته‌تر مطرح شوند.
چگونه درمان میشود؟
کاری که باید انجام شود جااندازی فک است و این کار را دندان‌پزشکی انجام می‌دهد که به موضوع مسلط است. اگر سابقهٔ ضربه وجود داشته باشد، ابتدا با تصویربرداری احتمال شکستگی کنار گذاشته میشود. برای شل شدن عضلهها ممکن است بی‌حسی موضعی یا کمک دارویی لازم باشد؛ این تصمیم با دندان‌پزشک است. تلاش خودسرانه یا با زور یکی از نزدیکانتان می‌تواند به آسیب دندان و بافت نرم بینجامد.
پس از جا افتادن فک، خواسته میشود مدتی از آن محافظت کنید: بانداژ نگهدارنده، پرهیز از باز کردن زیاد دهان، تغذیهٔ نرم و نگه داشتن زیر چانه با دست هنگام خمیازه توصیه میشود. معاینهٔ کنترلی این دوره برای ارزیابی وضعیت مفصل و عضله‌هاست.
در دررفتگی‌های تکرارشونده تنها جااندازی کافی نیست؛ در جراحی دهان، فک و صورت رویکردهای گوناگونی از تزریق به اطراف مفصل تا گزینههای جراحی بررسی میشود. در دررفتگی‌هایی که مدت طولانی جا نیفتاده‌اند، این کار ممکن است در شرایط بیمارستانی و تحت آرام‌بخشی انجام شود.
- بسته نشدن دهان و ادامه یافتن این حالت از چند ساعت پیش
- باز ماندن فک پس از ضربه، یا همراهی بی‌حسی یا خون‌ریزی
- دشواری در نفس کشیدن یا بلعیدن
- دررفتن دوبارهٔ فک اندکی پس از جااندازی
چگونه پیشگیری میشود؟
- هنگام خمیازه با گذاشتن دست زیر چانه، باز شدن دهان را محدود کنید.
- اگر پیش‌تر فکتان دررفته است، پیش از کارهای طولانی به دندان‌پزشکتان بگویید و درخواست استراحت کنید.
- در هفتههای نخست از لقمه‌های بزرگ و از خوراکیهای سفت که جویدنشان طول می‌کشد پرهیز کنید.
- اگر دارویی هست که گمان می‌رود عامل دررفتگی باشد، پیش از آنکه خودسرانه قطعش کنید با پزشکی که آن را تجویز کرده مشورت کنید.
پرسش‌های متداول
- میتوانم خودم جااندازی فکم را امتحان کنم؟
- از شما خواسته میشود این کار را امتحان نکنید. جااندازی کاری است که گذاشتن دست روی نقطههای درست و شل شدن عضلهها را میطلبد؛ هنگام زور زدن ممکن است آسیب انگشت، شکستن دندان و صدمه به بافتهای اطراف مفصل پیش بیاید. ضمن اینکه در وضعیتهایی که پس از ضربه پیدا میشوند ممکن است شکستگیای در زیر وجود داشته باشد و به همین دلیل باید ابتدا ارزیابی انجام شود.
- آیا دررفتگی فک خودبهخود خوب میشود؟
- در برخی افراد فک در مدتی کوتاه خودبهخود سر جای خود برمیگردد؛ اما انتظار کشیدن برای این اتفاق رویکرد رایجی نیست. هرچه زمان بگذرد عضلههای جونده منقبض میشوند و بازگرداندن سر مفصل دشوارتر میشود؛ ممکن است برای این کار کمک دارویی یا شرایط بیمارستانی لازم شود. به همین دلیل وضعیتی که در آن دهان بسته نمیشود، همان روز رسیدگی میشود.
- فکی که یک بار دررفته، دوباره درمیرود؟
- احتمال تکرار وجود دارد و در کسانی که رباطهایشان شل است آشکارتر است. پرهیز از باز کردن زیاد دهان در هفتههای نخست، نگه داشتن فک هنگام خمیازه و دوری از خوراکیهای سفت، همگی برای کم کردن خطر تکرار است. در حالتهایی که مکرر تکرار میشوند، در جراحی دهان، فک و صورت گزینههای دیگری بررسی میشود.
این محتوا جنبه اطلاع‌رسانی عمومی دارد و جایگزین معاینه حضوری نیست. علائم میان بیماری‌ها مشترک‌اند و تشخیص تنها بالینی انجام میشود.