چیست؟
استئومیلیت التهاب استخوان فک و مغز استخوان است. باکتری‌های دهان اغلب از یک عفونت نوک ریشه، از زخم کشیدن دندان یا از خط شکستگی به داخل استخوان راه پیدا می‌کنند. وقتی خونرسانی استخوان مختل شود، عفونت در مرز خود نمی‌ماند و به عمق پیش میرود.
فک پایین بیشتر از فک بالا درگیر میشود؛ خونرسانی فک پایین محدودتر و استخوانش متراکم‌تر است. درد از عمق می‌آید و پیوسته است. بی‌حسی لب پایین، خروج چرک از لثه، لق شدن دندان‌ها و کمتر باز شدن تدریجی دهان می‌توانند همراه این تصویر باشند.
دیابت، درمان‌هایی که ایمنی بدن را سرکوب می‌کنند، مصرف سنگین سیگار و ناحیه‌ای از فک که پیش‌تر پرتو دریافت کرده است، خطر را بالا می‌برند. این وضعیت هم می‌تواند به‌صورت حاد شروع شود و هم در طول ماه‌ها بی‌سروصدا پیش برود؛ در حالت دوم ممکن است تنها علامت، دردی مبهم و برطرف‌نشدنی و ترشحی باشد که گاه‌به‌گاه می‌آید.
نشانه‌ها
لازم نیست همه این‌ها با هم باشند.
چرا رخ می‌دهد؟
- 01
عفونت دندانی درمان‌نشده
وقتی التهاب نوک ریشه به استخوان باز شود، عفونت از مرزهای دندان فراتر میرود. دندان‌هایی که مدت طولانی دردشان با مسکن خوابانده شده و درمان‌های ریشهٔ نیمه‌کاره، شایع‌ترین نقطهٔ شروع‌اند.
- 02
زخم پس از کشیدن دندان و جراحی
پس از یک کشیدن دشوار، سطح استخوان مدتی بی‌پوشش می‌ماند. در حالت‌هایی که بهداشت دهان به هم خورده و سیگار ادامه دارد، التهابی که انتظار میرود سطحی بماند می‌تواند به عمق استخوان برود.
- 03
شکستگی فک و ضربه
وقتی خط شکستگی به داخل دهان باز شود، استخوان مستقیماً با فلور دهان تماس پیدا میکند. تثبیت دیرهنگام شکستگی یا متحرک ماندن آن، مستقر شدن عفونت را آسان میکند.
- 04
وضعیت‌هایی که دفاع استخوان را ضعیف می‌کنند
دیابت کنترل‌نشده، درمان‌هایی که ایمنی بدن را سرکوب می‌کنند، مصرف سنگین سیگار و پرتودرمانی‌ای که پیش‌تر به این ناحیه انجام شده، خونرسانی استخوان را کم می‌کنند؛ عفونت روی این زمینه آسان‌تر جا می‌گیرد.
چگونه پیش میرود؟
- حاد
روزها و هفته‌های نخست
درد به‌سرعت بیشتر میشود؛ ممکن است تب، تورم صورت و بی‌حالی همراه باشد. اگر بی‌حسی لب پایین در این دوره پیدا شود، تصور میشود فشار داخل استخوان زیاد شده است. ممکن است تغییر در تصویربرداری هنوز آشکار نباشد.
- مزمن
سیری خاموش در طول ماه‌ها
درد شدید فروکش میکند و جای خود را به ناراحتی مبهم می‌دهد. در لثه مسیر ترشحی ایجاد میشود که گاه باز و گاه بسته است. در عکس، بافت استخوان نامنظم و لکه‌دار دیده میشود.
- سکستر
جدا شدن تکهٔ استخوان مرده
تکهٔ استخوانی که زنده بودن خود را از دست داده از اطراف جدا میشود و زیر لثه به شکل برجستگی سفت و زبر حس میشود. تا این تکه تمیز نشود، بهبود کامل نمی‌شود.
- گسترش
باز شدن به فضاهای مجاور
عفونت می‌تواند به فاصله‌های میان عضلات و به گردن گسترش یابد. باز نشدن دهان، دشواری در بلعیدن و تب نشانهٔ این مرحله‌اند؛ ارزیابی بیمارستانی منتظر نمی‌ماند.
چگونه درمان میشود؟
تشخیص با معاینهٔ بالینی، عکس پانورامیک و اغلب سی‌تی‌اسکن گذاشته میشود. دندانی که منبع است درمان یا کشیده میشود؛ تمیز کردن استخوان ملتهب و مرده کار جراحی دهان، فک و صورت است. گرفتن نمونه از ناحیه و کشت دادن آن، انتخاب درست آنتیبیوتیک را ممکن میکند.
درمان آنتی‌بیوتیکی در این وضعیت کوتاه نیست. ممکن است برنامه‌ای لازم شود که از راه ورید شروع میشود، خوراکی ادامه می‌یابد و هفته‌ها طول می‌کشد. انتخاب دارو، مقدار و مدت آن تصمیم متخصص بیماری‌های عفونی است؛ اینکه بستری لازم است یا نه هم در بیمارستان تصمیم‌گیری میشود.
نقش دندان‌پزشک در این وضعیت پیدا کردن منبع، همکاری با بیمارستان برای نمونه‌گیری و جراحی، و بازسازی برنامهٔ پروتز یا ایمپلنت پس از بهبود است. انتظار کشیدن با نسخهٔ مسکن و آنتیبیوتیک تنها، از دست رفتن استخوان را بیشتر میکند.
- تورمی که همراه با تب در صورت یا زیر فک بزرگ میشود
- بی‌حسی تازه‌شروع‌شده در لب پایین یا چانه
- کمتر باز شدن تدریجی دهان و دشواری در بلعیدن
- خروج پیوستهٔ چرک از لثه و دیده شدن استخوان بی‌پوشش
چگونه پیشگیری میشود؟
- دندان‌هایی را که التهاب نوک ریشه دارند بلاتکلیف رها نکنید؛ هرچه تصمیم دربارهٔ درمان ریشه یا کشیدن به تعویق بیفتد، عفونت به استخوان نزدیک‌تر میشود.
- دستورهای مراقبتی پس از کشیدن دندان و جراحی را اجرا کنید و به قرار کنترل بروید.
- در دیابت، نظم قند خون مستقیماً بر سیر عفونت‌های دهان اثر می‌گذارد؛ پیگیری پزشکی خود را عقب نیندازید.
- ترک سیگار در صدر پله‌هایی است که بهبود استخوان را تعیین می‌کنند.
پرسش‌های متداول
- آیا آنتیبیوتیک بهتنهایی کافی است؟
- اغلب کافی نیست. دارو به بخشی از استخوان که زنده بودن خود را از دست داده به اندازهٔ کافی نمیرسد؛ تا زمانی که دندان منبع و استخوان مرده تمیز نشوند، انتظار میرود التهاب بازگردد. آنتیبیوتیک اینجا تکمیلکنندهٔ تمیزکاری جراحی است.
- آیا استئومیلیت و حفرهٔ خشک یک چیزند؟
- نه. حفرهٔ خشک از دست رفتن زودهنگام لختهٔ زخم کشیدن دندان است؛ ظرف چند روز شروع میشود، تب ایجاد نمیکند و با پانسمان بهروشنی فروکش میکند. در استئومیلیت التهاب در داخل استخوان مستقر شده است و در تصویربرداری تغییر در ساختار استخوان دیده میشود.
- پس از بهبود میتوان در آن ناحیه ایمپلنت گذاشت؟
- پس از بهبود استخوان و پاک بودن تصویربرداریهای کنترلی بررسی میشود. اگر حجم و خونرسانی استخوان کافی باشد، میتوان دربارهٔ این گزینه صحبت کرد. این تصمیم تکبهتک و با معاینه گرفته میشود و از پیش نمیتوان آن را گفت.
این محتوا جنبه اطلاع‌رسانی عمومی دارد و جایگزین معاینه حضوری نیست. علائم میان بیماری‌ها مشترک‌اند و تشخیص تنها بالینی انجام میشود.