Diş Hastalıkları

Çoğu uyurken olur, çoğu fark edilmez ve dişleri yıllar içinde sessizce aşındırır.

Çenede yer kalmadığında sürmeye çalışan diş, komşusuna ve diş etine baskı yapar.

Çenede ses, ağrı veya kilitlenme. Çoğu vaka cerrahi olmadan düzelir.

Tükürük ağzın doğal koruyucusudur. Azaldığında çürük, koku ve hassasiyet aynı anda artar.

Kısmen sürmüş bir dişin üzerindeki diş eti kapağının iltihabı. Hızla ağırlaşabilir.

Mantar kaynaklı beyaz plaklar. Silindiğinde altındaki kızarık yüzey görünür.

Çenenizdeki ağrı her zaman eklemden gelmez. Çoğu kez kaynak çiğneme kaslarının kendisidir; muayenede kasa dokunulduğunda tanıdık ağrının uyanması bunu düşündürür.

Çenenizden gelen klik sesi ile ağzınızın açılmaması ayrı iki sorun değildir; çoğu zaman aynı sürecin iki evresidir. Arada geçen süre sonucu değiştirebilir.

Ağzınız açık kaldıysa ve kapatamıyorsanız eklem başı yuvasının önünde takılmış olabilir. Bu tablo aynı gün ele alınır; beklendikçe kas spazmı yerine oturtmayı zorlaştırır.

Çenenize darbe aldıktan sonra dişleriniz eskisi gibi kapanmıyorsa çene kırığı söz konusu olabilir. Bu tablo hastanede değerlendirilir; gecikme kemiğin yanlış konumda kaynamasına yol açabilir.

Diş çekiminden sonra ağrınız azalacağına arttıysa boşluktaki pıhtı erken kaybolmuş olabilir. Alveolit klasik anlamda bir enfeksiyon değildir; tek başına antibiyotikle geçmesi beklenmez.

İhmal edilmiş bir diş enfeksiyonu kemiğin içine yerleşebilir. Osteomiyelit seyrek görülür, ancak yerleştiğinde tedavisi haftalar sürer ve hastane iş birliği gerektirir.

Bazı ilaçlar ve baş boyun bölgesine uygulanan ışın tedavisi çene kemiğinin iyileşme kapasitesini düşürür. Diş etinin altından görünen açık kemik bu tablonun tanımlayıcı bulgusudur.

Çene kistleri sessiz büyür. Çoğu, başka bir nedenle çekilen panoramik filmde fark edilir; o güne kadar hiçbir şikâyet vermemiş olabilir.

Mide asidi ağza ulaştığında dişleri kimyasal olarak eritir. Bu aşınmayı ilk fark eden çoğu zaman diş hekimidir; hasta mide ile dişleri arasındaki bağı kendiliğinden kurmaz.

Yürürken başlayıp dinlenince geçen çene ağrısı dişten değil kalpten geliyor olabilir. Bu tabloda yapılacak iş vakit kaybetmeden 112'yi aramaktır.

Çenenizden gelen kum sürtme sesi, çıtlama sesinden başka bir şey söyler: eklem yüzeyi değişmiştir. Bu tablo kapanışınızı ve tedavi planınızı doğrudan etkileyebilir.

Çekimden sonra birkaç saat süren pembe renkli sızıntı beklenen bir durumdur. Tamponu ısırmaya rağmen ağzı dolduran, akan kırmızı kan ise beklenmez.

Dilin sırtında kenarları belirgin, kırmızı ve haritayı andıran alanlar oluşur. Bu alanlar günler içinde yer değiştirir. Çoğu kişide zararsızdır ve ilaç gerektirmez.

Dilin sırtında derinliği kişiden kişiye değişen yarıklar bulunur. Çoğu kişide yapısal bir özelliktir; yakınma genellikle yarıkların kendisinden değil, içinde biriken artıklardan doğar.

Dil sırtındaki küçük çıkıntılar dökülmeyip uzadığında tüy görünümü oluşur; üzerlerinde biriken renk maddeleri dile kahverengi ya da siyah bir görünüm verir.

Dilin pürüzsüzleşmesi, dudak kenarlarının çatlaması ve tekrarlayan aftlar demir, B12 ya da folat eksikliğinin ağızdaki ilk işaretleri olabilir. Tanı kan tetkikiyle konur.

Aft, ağzın yumuşak mukozasında çıkan, ortası beyazımsı kenarı kırmızı, ağrılı bir yaradır. Bulaşıcı değildir; asıl soru neden tekrarladığıdır.

Ağız mukozasında ağ gibi beyaz çizgiler, kırmızı alanlar ya da yaralar oluşturan uzun süreli bir iltihabi tablodur. Bulaşıcı değildir ve düzenli izlem ister.

Ağız içinde silinmeyen ve bilinen başka bir hastalıkla açıklanamayan beyaz alana lökoplaki denir. Kendisi kanser değildir; izlenmesi gereken bir değişimdir.

Erken dönemde çoğu zaman ağrı değil, iyileşmeyen bir yara ya da renk değişikliği haber verir. Tanı bakmakla değil doku incelemesiyle konur; tedavi diş hekimliğinin dışında yürür.

Dudak köşelerindeki kızarıklık, çatlak ve kabuklanma çoğu zaman kuruluktan değil, köşede biriken tükürükten ve orada çoğalan mikroplardan kaynaklanır.

Uçuk, ilk karşılaşmadan sonra sinir düğümünde kalan herpes virüsünün zaman zaman yeniden etkinleşmesiyle ortaya çıkar ve çoğu kişide hep aynı bölgede tekrarlar.

Çocukta ateş ve ağız içinde yaygın yaralarla giden bu tablo, herpes virüsüyle ilk karşılaşmadır. Sıklıkla diş çıkarmayla karıştırılır; asıl izlenecek şey sıvı alımıdır.

Dudak içinde ya da dil altında beliren yumuşak, saydam kabarcık çoğu zaman zedelenmiş bir tükürük kanalından sızan salgının dokuda birikmesiyle oluşur.

Protezin oturduğu bölgede gelişen kızarıklık çoğu zaman ağrı yapmaz, bu yüzden fark edilmez. Nedeni genellikle protezin gece de takılı kalması ve yüzeyinin mekanik olarak temizlenmemesidir.

Dilin altındaki bağın kısa ya da dil ucuna yakın olması her zaman sorun çıkarmaz. Karar görüntüye değil, emzirmenin, konuşmanın ve dil hareketinin gerçekten etkilenip etkilenmediğine bakılarak verilir.

Dilde ve dudaklarda yanma sürüyor, ama muayenede bunu açıklayan bir yara ya da leke görünmüyor. Bu tabloya, yanmayı açıklayacak başka bir neden bulunamadığında ağız yanması sendromu denir.

Dudağın, dilin ya da boğazın dakikalar içinde şişmesi anjiyoödem olabilir. Bu tablo diş hekimliğinde tedavi edilmez; soluk alma yolunu daraltabildiği için değerlendirmesi acil serviste yapılır.

Yılların güneş etkisi alt dudakta kalıcı kuruluk, pullanma ve sınır silikliği bırakabilir. Bu değişim kendi başına kanser değildir, ancak kanser öncüsü kabul edilir ve izlenmesi gerekir.

Bakterilerin ürettiği asidin mineyi çözmesi. Erken yakalanırsa dolgu bile gerekmeyebilir.

Soğukta veya tatlıda gelen kısa, keskin ağrı. Genellikle bir hastalık değil, bir uyarı.

Kök ucunda veya diş etinde biriken iltihap. Bekletilecek bir durum değildir.

Dişin canlı dokusunun iltihabı. Geri dönüşü olan ve olmayan iki hâli vardır; ayrımı ağrının süresi yapar.

Röntgende görünmeyen bir çatlağın verdiği ağrı. En zor yanı teşhisidir.

Bakteri olmadan, doğrudan asitle mine kaybı. Çürükten farklı bir mekanizmayla ilerler.

Kanal tedavisi görmüş bir dişte yıllar sonra tekrar başlayan iltihap. Çoğu vakada diş yine kurtarılabilir.

Dişe gelen darbe yalnızca görünen kırıkla sınırlı kalmaz; dişi tutan bağ, kök ve içindeki sinir dokusu da zarar görebilir. Yerinden çıkan kalıcı bir dişte ilk dakikalar sonucu belirler.

Başın iki yanını bant gibi saran künt bir sıkışma. Zonklamaz, hareketle belirgin artmaz; ancak diş sıkma ve çiğneme kası gerginliğiyle sık sık iç içe geçer.

Tekrarlayan, çoğu zaman tek taraflı ve zonklayan ataklar. Ağrı şakağa ve üst çeneye yayıldığında diş ağrısı sanılabilir; ayırt edilmesi sağlam dişi korur.

Göz arkasına ve üst çeneye oturan, dakikalar içinde şiddetlenen tek taraflı ataklar. Gözde kızarma ve burun tıkanıklığı eşlik eder; sık sık diş ağrısı sanılır.

Ensede başlayıp aynı taraftaki şakağa, alna ve göz arkasına yayılan ağrı. Boyun hareketiyle ya da uzun süre sabit durmakla tetiklenir.

Şakak atardamarını tutabilen iltihabi bir damar hastalığı. Elli yaş üstünde çiğnerken çenenin yorulması ilk bulgusu olabilir ve gecikilirse görme kaybı kalıcı olabilir.

Muayene ve röntgen bir neden göstermediği halde sürüp giden diş ve yüz ağrısı. Ağrının hissedildiği yer, her zaman hasarın bulunduğu yer değildir.

Yüzün bir yanında saniyeler süren, elektrik çarpması gibi ani ağrı. Diş ağrısına çok benzediği için sağlam dişler bazen gereksiz yere tedavi ediliyor.

Yüzün bir yanının saatler içinde düşmesi. İlk yapılması gereken inmenin dışlanmasıdır; bu ayrım hastanede yapılır ve ertesi güne bırakılmaz.

Su çiçeği virüsünün yıllar sonra tek bir sinir dalında canlanması. İlk günlerde diş ağrısı gibi hissedilir, döküntü daha sonra çıkar.

Yüzün bir yanında istem dışı kasılma. Çoğunlukla göz kapağında başlar, aylar içinde yanağa ve ağız köşesine yayılır, uykuda bile sürebilir.

Yirmi yaş dişi cerrahisi, implant ya da enjeksiyon sonrası dudakta, çenede veya dilde geçmeyen uyuşukluk. Erken fark edilmesi izlenecek yolu değiştirir.

Beyne giden kan akışının aniden kesilmesi ya da bir damarın kanaması. Yüzde ani düşmede önce bu tablo dışlanır, çünkü kaybedilen her dakika doku kaybıdır.

Uykuda solunum yolunun yinelenen biçimde daralması ve kapanmasıdır. Tanı uyku testiyle konur; diş hekimi bulguları fark eder ve ağız içi aygıt aşamasında görev alır.

Solunum duraklaması ve oksijen düşüşü olmadan duyulan horlama sesidir. Sesin şiddeti tablonun ağırlığını göstermez; ayrımı yapan uyku testidir.

Burun yerine ağızdan nefes almak ağzı kurutur, diş etlerini iltihaba açar ve çocukta çene gelişimini etkileyebilir. Nedeni çoğu zaman burun yolundadır.

Çocukta ağzı açık uyumanın en sık nedenlerindendir. Tanı ve ameliyat kararı kulak burun boğaz hekiminindir; diş hekimi çoğu zaman ilk fark eden taraftır.

Üst çenenin genişliği alt çeneye göre yetersiz kaldığında çapraz kapanış ve çapraşıklık ortaya çıkar. Genişletmenin en kolay olduğu dönem büyüme çağıdır.

Diş eti hastalığının ilk aşaması ve geri döndürülebilen tek aşaması.

Dişi tutan kemiğin geri dönüşsüz kaybı. Yetişkinlerde diş kaybının bir numaralı nedeni.

Diş eti geri çekilir, kök yüzeyi açığa çıkar. Çoğu zaman sert fırçalamanın sonucudur.

İmplant çürümez ama çevresindeki doku hastalanabilir. Kemik kaybı geri dönüşsüzdür.

Boyundaki ya da çene altındaki bez, yakınındaki bir enfeksiyona tepki verdiği için büyür. Ağrılı ve parmakla oynayan bir bez çoğu zaman diş ya da diş eti kaynaklıdır.

Ağız tabanını iki yandan birden tutan, hızla yayılan bir enfeksiyondur. Kaynağı çoğu zaman alt azı dişleridir ve hava yolunu daraltabildiği için hastane koşullarında izlenir.

Diş kaynaklı enfeksiyon kemiği aşıp yüz dokularına yayıldığında şişliğin sınırı kaybolur. Göz çevresine ya da boyuna ilerlediğinde evde beklenecek bir tablo değildir.

Bademcik girintilerinde biriken artıklar sertleşince beyaz, kötü kokulu parçacıklar oluşur. Ağız kokusunun ağız dışı nedenlerindendir ve diş temizliğiyle geçmez.

Yemeğe başlayınca çenenizin altı şişip bir süre sonra geriliyorsa tükürük kanalında bir tıkanıklık olabilir. Taş bezin kendisini değil, tükürüğün çıkış yolunu kapatır.

Tükürük bezinin iltihabı bezin hızla şişmesi ve ağrımasıyla gider. Diş hekiminin işi bunu ağız içinden fark edip yönlendirmektir; tedavi kulak burun boğazda yürütülür.

Ağzınızla birlikte gözleriniz de kuruyorsa, bağışıklık sisteminin salgı bezlerini hedef aldığı bir tablo söz konusu olabilir. Tanı romatolojide konur; ağzın korunması diş hekimliğinde sürer.

Kulağınızın önünde ya da çenenizin altında ağrısız, yavaş büyüyen bir kitle varsa kendiliğinden geçmesi beklenmez. Bu sayfa tanı koymaz; hangi hekime gidileceğini ve neden beklenmemesi gerektiğini anlatır.

Tek taraflı, kokulu ve tekrarlayan sinüzitlerin bir bölümü üst azı dişlerinden başlar. Kaynaktaki diş ele alınmadan yapılan sinüs tedavisinin kalıcı olması beklenmez.

Üst azı çekiminden sonra ağız ile sinüs arasında bir yol kalabilir. Su içerken burna kaçması bu açıklığın en tanıdık işaretidir; küçüğü kendiliğinden kapanabilir, geniş olanı kapatılır.

Kulakta dolgunluk, çıtırtı ve kendi sesini duyma şikâyeti çoğu zaman östaki tüpünden gelir. Diş hekiminin işi bu tabloyu çene ekleminden ayırmak ve doğru hekime yönlendirmektir.