چیست؟
درد عضلات جویدن، دردی است که از خودِ عضلات حرکت‌دهنده فک سرچشمه می‌گیرد. عضله تمپورال در شقیقه، عضله ماستر در گونه و عضلات پتریگوئید در سطح داخلی فک در این تابلو حساس می‌شوند. وقتی در معاینه با فشار انگشت روی عضله همان دردی که شما توصیف کرده‌اید بیدار شود، این احتمال مطرح میشود که منشأ درد عضله باشد نه مفصل.
وقتی عضله مدت طولانی منقبض بماند، جریان خون کم میشود و مواد زائدِ انباشته‌شده تارهای عضلانی را نسبت به محرک‌ها حساس‌تر میکند. به همین دلیل درد بیشتر اوقات مبهم، پخش‌شده و شبیه فشار است؛ به دردِ تیز و نقطه‌ای دندان شباهت ندارد. با گذشت زمان ممکن است درد از مرزهای عضله فراتر برود و به دندان، شقیقه یا گوش ارجاع پیدا کند.
در دردِ با منشأ عضلانی دهان معمولاً باز میشود، اما چون هرچه بیشتر باز کنید درد بیشتر میشود، خودتان آن را محدود می‌کنید. برخلاف تابلوهای مربوط به مفصل، بیشتر اوقات مانع مکانیکی وجود ندارد؛ آشکارتر شدن شکایت در صبح‌ها و نوسان آن در طول روز نمونه‌وار است. با این حال مشکلات عضله و مفصل میتوانند با هم وجود داشته باشند، به همین دلیل هر دو با هم ارزیابی می‌شوند.
نشانه‌ها
لازم نیست همه اینها با هم باشند.
چرا رخ میدهد؟
- 01
فشردن ناآگاهانه دندانها
تماس دادن دندانها در طول روز و منقبض نگه داشتن فک، ساعت‌ها باری خاموش بر عضلات می‌گذارد. این حالت پشت صفحه نمایش، پشت فرمان یا در لحظه‌های تمرکز زیاد شایع است و بیشتر افراد تنها وقتی از آنها پرسیده شود متوجه آن می‌شوند.
- 02
دندانقروچه در خواب
انقباض‌هایی که در خواب پیدا می‌شوند ممکن است از انقباض‌های روزانه قوی‌تر باشند و در بیداری قابل کنترل نیستند. خسته و گرفته بیدار شدن فک در صبح، همراه با ساییدگی دندانها، سرنخی در این جهت به شمار میرود.
- 03
باز نگه داشتن طولانی فک
کارهای طولانی داخل دهان، جراحی دندان عقل، باز نگه داشته شدن دهان در حین بیهوشی عمومی و آدامسی که مدت طولانی جویده میشود، عضلات را تحت فشار می‌گذارد. درد بیشتر اوقات روز بعد شروع میشود و ظرف چند روز فروکش میکند.
- 04
جویدن یک‌طرفه و زنجیره عضلات گردن
نبودِ دندانها یا درد آنها در یک طرف، جویدن را به طرف دیگر منتقل میکند. افزون بر این، عضلات گردن و شانه با عضلات جویدن در یک زنجیره مشترک‌اند؛ به همین دلیل توصیف همزمان گرفتگی گردن و درد فک شایع است.
چگونه پیش میرود؟
- 1
درد موضعی عضله
درد فقط روی همان عضله‌ای که فشار داده میشود حس میشود. کارکرد فک تا حد زیادی حفظ میشود و با استراحت به شکل محسوسی فروکش میکند.
- 2
دردی که درون عضله پخش میشود
دردی که با فشار پیدا میشود، درون مرزهای خودِ عضله پخش میشود. باز کردن دهان دشوار میشود؛ خستگی هنگام جویدن و افزایش درد به سمت پایان روز توصیف میشود.
- 3
درد ارجاعی
درد از مرزهای عضله فراتر میرود و به دندان، شقیقه، گوش یا اطراف چشم منتقل میشود. اینکه یک دندان سالم دردناک پنداشته و درمان شود، بیشتر اوقات در همین مرحله رخ میدهد.
- 4
درد ادامه‌دار
وقتی شکایت از سه ماه بگذرد، خواب، تنش و خلق‌وخو هم وارد تابلو می‌شوند. در این دوره ممکن است دستگاه داخل دهانی به تنهایی کافی نباشد؛ رویکرد به شکل چندجانبه بنا میشود.
چگونه درمان میشود؟
گام نخست، توضیح دادن تشخیص و کم کردن بار روی عضله است. تغذیه نرم، کنار گذاشتن آدامس، پرهیز از باز کردن خیلی زیاد دهان، به یاد آوردن وضعیت استراحت در طول روز (لب‌ها بسته و دندانها بدون تماس با یکدیگر) و گرم کردن عضله در بیشتر افراد سود می‌رساند. تمرین‌های ساده کششی و باز کردن دهان، به همان شکلی که دندانپزشک نشان میدهد، به اینها افزوده میشود.
اگر فشردن و دندانقروچه در خواب همراه باشد، می‌توان از پلاک شبانه‌ای که با قالب‌گیری ساخته میشود استفاده کرد. هدف پلاک تغییر دائمی نحوه بسته شدن دندانهای شما نیست، بلکه پخش کردن بار عضلانی و محافظت از دندان‌هاست؛ برای کنترل‌های تطابق لازم است مرتب معاینه شوید. فیزیوتراپی، ماساژ و تکنیک‌های آرام‌سازی نقش کمکی دارند؛ تصمیم درباره مصرف دارو با دندانپزشک است.
در مواردی که پاسخ گرفته نمیشود، تشخیص دوباره بازبینی میشود؛ تابلوهای با منشأ مفصلی، تغییرهای سطح مفصل، درد با منشأ عصبی و علت‌های سیستمیک جداگانه ارزیابی می‌شوند. برای دردی که منشأ آن عضلانی دانسته میشود، از کارهای بازگشت‌ناپذیر مانند تراش دندان، درمان ریشه یا کشیدن دندان پرهیز میشود.
- خسته شدن فک هنگام جویدن و بهتر شدن آن با استراحت، وقتی با حساسیت در شقیقه، تاری دید یا تب همراه شود
- اینکه دهان شما ناگهان کمتر از پهنای یک انگشت باز شود
- افزوده شدن ورم صورت، تب یا دشواری بلع به درد
چگونه پیشگیری میشود؟
- در طول روز وضعیت استراحت را به یاد بیاورید: دندانها بدون تماس با یکدیگر و زبان روی کام.
- عادت‌هایی را که عضلات را پیوسته به کار می‌اندازند، مانند جویدن آدامس سفت، یخ، خودکار و ناخن، کنار بگذارید.
- در کارهای طولانی داخل دهان بخواهید که وقفه داده شود و فک خود را بدون فشار استراحت دهید.
- عامل‌هایی را که بار عضلات را زیاد می‌کنند، مانند نظم خواب، وضعیت گردن و ارتفاع صفحه نمایش، بازبینی کنید.
پرسش‌های متداول
- اگر درد از عضله میآید، چرا حس میکنم دندانم درد میکند؟
- نقطههای حساس در عضلات جویدن میتوانند درد را به بیرون از مرزهای خود ارجاع دهند؛ حتی اگر منشأ در عضله باشد، ممکن است درد را در یکی از دندانهای آسیای خود حس کنید. در این درد معمولاً افزایش آشکار با سرما، ضربان خودبهخودی و بیدار کردن شما در شب دیده نمیشود. اینکه در معاینه با فشار روی عضله همان درد بیدار شود، این تفکیک را آسانتر میکند.
- آیا پلاک شبانه درد من را برطرف میکند؟
- اگر فشردن و دندانقروچه وجود داشته باشد، پلاک شبانه به کم کردن بار عضلات و محافظت از دندانها در برابر ساییدگی کمک میکند. در همه افراد نتیجه یکسانی نمیدهد و ممکن است به تنهایی کافی نباشد؛ همراه با تمرین، تنظیم عادتها و در صورت نیاز فیزیوتراپی به کار میرود. چون دستگاهی که درست طراحی نشده باشد میتواند بر نحوه بسته شدن دندانها اثر بگذارد، کنترلها نباید نادیده گرفته شوند.
- چطور بفهمم درد از عضله میآید یا از مفصل؟
- تفکیک قطعی را معاینه انجام میدهد؛ با این حال چند سرنخ وجود دارد. در دردِ با منشأ عضلانی، حساسیت روی مفصل نیست بلکه روی عضلات شقیقه و گونه است، باز شدن دهان تا جایی که درد اجازه دهد بیشتر میشود و مانع مکانیکی حس نمیشود. در تابلوهای با منشأ مفصلی صدا، گیر کردن یا مانعی که باز شدن را متوقف میکند برجسته میشود. این دو وضعیت میتوانند با هم نیز وجود داشته باشند.
این محتوا جنبه اطلاع‌رسانی عمومی دارد و جایگزین معاینه حضوری نیست. علائم میان بیماری‌ها مشترک‌اند و تشخیص تنها بالینی انجام میشود.