چیست؟
سطح لوزهها فرورفتگی‌هایی به نام کریپت دارد. در این فرورفتگی‌ها باقی‌مانده غذا، سلول‌های ریخته‌شده، بزاق و باکتری جمع میشود؛ با گذشت زمان سفت میشود و به ذرات سفید یا مایل به زرد تبدیل میشود که می‌توانند تا اندازه یک عدس بزرگ شوند. به این‌ها سنگ لوزه یا تونسیلولیت می‌گویند. خودشان به تنهایی یک عفونت نیستند.
بسیاری از کسانی که سنگ لوزه دارند هیچ شکایتی ندارند و این وضعیت به‌طور اتفاقی مشخص میشود. وقتی شکایتی پیدا شود، بیشتر از همه بوی بد نفس، احساس گیر کردن چیزی در گلو و گاهی افتادن ذرات بدبو در دهان توصیف میشود. تب بالا و گلودرد شدید یافته‌های مورد انتظار این وضعیت نیستند؛ این‌ها بیشتر التهاب لوزه را به ذهن می‌آورند.
دلیل اینکه این عنوان به کلینیک دندان‌پزشکی مربوط میشود، بوی بد دهان است. در بخشی از کسانی که با شکایت بو مراجعه می‌کنند، شکایت پس از معاینه داخل دهان، جرم‌گیری و مراقبت از زبان ادامه پیدا می‌کند. در چنین حالتی منشأ می‌تواند بیرون از دهان و در لوزهها باشد. دندان‌پزشکی این وضعیت را درمان نمی‌کند؛ علتهای داخل دهان را بررسی و رد می‌کند و بیمار را ارجاع میدهد.
نشانه‌ها
لازم نیست همه این‌ها با هم باشند.
چرا رخ میدهد؟
- 01
ساختار فرورفتگی‌های لوزه
در لوزه‌هایی که کریپت‌های عمیق و پرشمار دارند، جمع شدن مواد آسان‌تر میشود. این ویژگی ساختاری از فردی به فرد دیگر فرق می‌کند و کمک می‌کند بفهمیم چرا سنگها در بعضی افراد تکرار میشوند.
- 02
التهاب‌های مکرر لوزه
پس از التهاب‌های گذشته ممکن است فرورفتگی‌ها گشادتر شوند و سطح نامنظم شود. این تغییر زمینه‌ای بازتر برای تجمع فراهم می‌کند و به ادامه یافتن شکایت کمک می‌کند.
- 03
ترشح پشت حلق
عبور ترشح با منشأ بینی و سینوس از ناحیه لوزه می‌تواند تجمع را بیشتر کند. همین ترشح، خودش هم یکی از علتهای شایع شکایت بوی بد دهان است.
- 04
خشکی دهان و کم بودن بزاق
وقتی اثر شست‌وشویی بزاق کم شود، باقی‌مانده‌ها مدت بیشتری در فرورفتگی‌ها می‌مانند. تنفس دهانی، بعضی داروها و مشکلات غدد بزاقی می‌توانند این خشکی را عمیق‌تر کنند.
چگونه پیش می‌رود؟
- بی‌علامت
سنگی که شکایتی ایجاد نمی‌کند
در معاینه به‌طور اتفاقی دیده میشود. بو، سوزش یا احساس گیر کردن وجود ندارد؛ در این حالت ممکن است اقدامی برای سنگ لازم نباشد.
- بودار
سنگی که با بوی بد دهان همراه است
تنها شکایت، بوی بد در نفس و دهان است. ذرات با سرفه یا خودبهخود در دهان میافتند، بو مدتی کم میشود و بعد برمی‌گردد.
- گیرکننده
سنگی که حس جسم خارجی میدهد
سنگ بزرگ‌شده می‌تواند هنگام بلع حس سوزش و گیر کردن در گلو بدهد. در بعضی افراد این ناراحتی به سمت گوش انتشار پیدا می‌کند.
- عودکننده
سنگی که مدام دوباره ساخته میشود
کمی پس از تمیز شدن دوباره تشکیل میشود؛ گاهی حمله‌های التهابی هم اضافه میشود. در این گروه گزینه‌های ماندگار با متخصص گوش و حلق و بینی صحبت میشود.
چگونه درمان میشود؟
پزشکی که در این وضعیت باید به او مراجعه کرد، متخصص گوش و حلق و بینی است. سنگ لوزه با یک درمان دندان‌پزشکی برطرف نمیشود؛ جرم‌گیری، ترمیم، درمان ریشه یا دهان‌شویه‌ها، اگر منشأ بو لوزهها باشد، نتیجه را تغییر نمی‌دهند. نقش کلینیک دندان‌پزشکی در این وضعیت، بررسی و رد کردن علتهای داخل دهانی بو یعنی التهاب لثه، پوسیدگی، تجمع روی سطح زبان و بهداشت پروتز، و سپس ارجاع دادن است.
در معاینه گوش و حلق و بینی، لوزهها مستقیم دیده و ارزیابی میشوند؛ در صورت لزوم بررسی آندوسکوپی انجام میشود. در سنگهایی که شکایتی ایجاد نمیکنند، اغلب پیگیری کافی دانسته میشود. سنگ‌های قابل مشاهده را می‌توان همان‌جا تمیز کرد. در مواردی که مکرر تکرار میشوند و زندگی روزمره را تحت تأثیر قرار می‌دهند، اقدام‌های مربوط به کریپت‌ها یا برداشتن لوزهها می‌تواند مطرح شود؛ این تصمیم و زمان‌بندی آن را پزشک مربوط می‌گیرد.
بهتر است در دست بردن خودسرانه محتاط باشید. کاوش کردن لوزه با اجسام سفت و نوک‌تیز می‌تواند به خونریزی و آسیب بافتی منجر شود؛ سطح آسیب‌دیده می‌تواند برای تجمع تازه مناسب‌تر شود. حتی پیش از امتحان کردن روش‌های ملایمی مانند غرغره هم بهتر است با پزشکتان مشورت کنید.
- اگر یکی از لوزه‌هایتان همیشه از دیگری بزرگ‌تر می‌ماند
- اگر از گلویتان خونریزی می‌آید
- اگر گلودرد یک‌طرفه یا اشکال در بلع هفته‌ها ادامه دارد
- اگر تورم سفت، بدون درد و برطرف‌نشدنی در گردن اضافه شده است
چگونه پیشگیری میشود؟
- مصرف آب در طول روز را کم نکنید؛ خشک ماندن دهان تجمع را آسان می‌کند.
- سطح زبان را با یک زبان‌پاک‌کن نرم به‌طور منظم تمیز کنید؛ به این ترتیب می‌توانید تشخیص دهید چه مقدار از بو از داخل دهان می‌آید.
- اگر ترشح پشت حلق یا گرفتگی بینی شما ادامه دارد، این را جداگانه بررسی کنید.
- با اجسام سفت به لوزه دست نبرید.
پرسش‌های متداول
- علت بوی بد دهان من سنگ لوزه است؟
- بدون معاینه نمیتوان پاسخ قطعی داد. بخش بزرگی از بوی بد دهان از علتهای داخل دهان مانند تجمع روی سطح زبان و التهاب لثه ناشی میشود. اگر با وجود بررسی و برطرف کردن این علتها بو ادامه داشته باشد، منشأهای بیرون از دهان مانند لوزهها، ترشح پشت حلق و دستگاه گوارش مطرح میشوند.
- میتوانم سنگها را خودم دربیاورم؟
- ذرات کوچکِ قابل مشاهده اغلب با سرفه یا خودبهخود میافتند. اما کاوش کردن با اجسام سفت خطر خونریزی، درد و آسیب بافتی دارد؛ جلوی تشکیل دوباره سنگ را هم نمیگیرد. اگر شکایت ادامه دارد، امنتر است ارزیابی را به متخصص گوش و حلق و بینی بسپارید.
- آیا لازم است لوزهها برداشته شوند؟
- این تصمیم با متخصص گوش و حلق و بینی است و برای همه گرفته نمیشود. در سنگهایی که شکایتی ایجاد نمیکنند اغلب اقدامی لازم نیست. در وضعیتهایی مانند التهاب مکرر یا بوی دائمی که زندگی روزمره را تحت تأثیر قرار میدهد، گزینهها همراه با پزشک بررسی میشوند.
این محتوا جنبه اطلاع‌رسانی عمومی دارد و جایگزین معاینه حضوری نیست. علائم میان بیماری‌ها مشترک‌اند و تشخیص تنها بالینی انجام میشود.