چیست؟
رفلاکس یعنی برگشت محتوای معده به مری و گاهی تا داخل دهان. اسید معده آن‌قدر قوی هست که مینا را حل کند. ردی که در دهان میگذارد با پوسیدگی فرق دارد: پوسیدگی تخریبی است که باکتری انجام می‌دهد، اما فرسایش حل شدن شیمیایی است که اسید ایجاد میکند.
فرسایش بیش از همه در سطح کامی دندان‌های جلوی بالا و در سطح جوندهٔ دندان‌های عقب پیدا میشود. مینا نازک میشود، دندانها شفاف میشوند، لبه‌هایشان دندانه‌دار میشود و بافت زرد زیر آن نمایان میشود. لبهٔ ترمیم‌ها با گذشت زمان بالاتر از سطح دندان می‌ماند، چون ترمیم حل نمی‌شود و دندان اطرافش حل میشود.
علامت همیشه به شکل سوزش قفسهٔ سینه نیست. آب ترشی که شب به دهان می‌آید، سوزش گلو در صبح، گرفتگی طولانی صدا، ترشح پشت بینی و احساس گیر کردن چیزی در گلو هم میتوانند همراه رفلاکس باشند. در برخی افراد تنها نشانه، حساسیت رو به افزایش دندان‌هاست.
نشانه‌ها
لازم نیست همه این‌ها با هم باشند.
چرا رخ می‌دهد؟
- 01
شل شدن دریچهٔ معده
وقتی حلقهٔ عضلانی انتهای پایین مری به اندازهٔ کافی بسته نشود، محتوای معده بالا می‌زند. اضافه‌وزن، فتق معده و بارداری اصلی‌ترین وضعیت‌هایی هستند که این بسته شدن را دشوار می‌کنند.
- 02
الگوی تغذیه و عادت‌ها
وعده‌های سنگین دیرهنگام، نوشیدنی‌های اسیدی و گازدار، قهوه، الکل و سیگار رفلاکس را تحریک می‌کنند. دراز کشیدن بلافاصله پس از غذا، بالا زدن اسید را آسان میکند.
- 03
برگشتهای شبانه
در حالت درازکش جاذبهٔ زمین کاری نمیکند؛ اسیدی که شب می‌آید مدت بیشتری در دهان می‌ماند. در کسانی که تنفسشان در خواب دشوار است، تغییر فشار داخل قفسهٔ سینه میتواند این وضعیت را بیشتر کند.
- 04
ضعیف شدن محافظت از سمت دهان
بزاق اسید را رقیق میکند و اثرش را کم میکند. وقتی خشکی دهان، تنفس دهانی در شب و داروهایی که بزاق را کم می‌کنند در میان باشند، همان مقدار اسید آسیب بسیار بیشتری می‌زند.
چگونه پیش می‌رود؟
- ۱
مینا برق خود را از دست می‌دهد
سطح مات میشود و حساسیت خفیف به سرما و شیرینی شروع میشود. طول و شکل دندان هنوز تغییر نکرده است. کار اصلی در این مرحله متوقف کردن منبع است.
- ۲
مینا نازک میشود و زیر آن دیده میشود
لبهٔ دندان‌های جلو شفاف میشود و روی برجستگی‌های دندان‌های عقب گودی ایجاد میشود. حساسیت بیشتر میشود؛ لبهٔ ترمیم‌ها بالاتر از دندان اطرافش قرار می‌گیرد.
- ۳
سطح دندان به‌روشنی از دست می‌رود
طول دندان کوتاه میشود، بافت زردرنگ داخلی در سطح وسیعی نمایان میشود و حساسیت بر زندگی روزمره اثر میگذارد. نیاز به ترمیم در این مرحله مطرح میشود.
- ۴
ارتفاع اکلوژن تغییر میکند
از دست رفتن گستردهٔ بافت بر ارتفاع بسته شدن دندانها و خط لبخند اثر میگذارد. درمان از مقیاس یک دندان بیرون می‌آید و به بازسازی کل اکلوژن تبدیل میشود.
چگونه درمان میشود؟
آسیب داخل دهان را دندان‌پزشک اداره میکند، نه منبع آن را. دندان‌پزشک با نگاه کردن به الگوی فرسایش، تماس با اسید را تشخیص می‌دهد، برای کم کردن حساسیت فلوراید و اقدام‌های محافظتی انجام می‌دهد و سطوح ازدسترفته را با کامپوزیت یا روکش بازمی‌سازد. تا زمانی که تماس با اسید ادامه دارد، عمر ترمیم کوتاه‌تر میشود.
تشخیص و درمان دارویی رفلاکس در حوزهٔ پزشک گوارش است. اگر علائمتان ادامه دارد، اگر شب آب ترش به دهانتان می‌آید یا اگر فرسایش در معاینه‌های دورهای پیشرفت میکند، برای ارزیابی ارجاع داده می‌شوید. شروع داروی معده، مقدار و مدت آن موضوعی نیست که دندان‌پزشک دربارهٔ آن تصمیم بگیرد.
اگر این دو مسیر با هم پیش نروند، نتیجه ماندگار نمی‌شود. انتظار می‌رود ترمیم‌های گسترده‌ای که پیش از مهار منبع انجام شوند زود بشکنند و نیاز به تعویض پیدا کنند؛ اگر هم منبع اصلاح شود اما سمت دهان رها بماند، حساسیت و از دست رفتن بافت ادامه پیدا میکند.
- احساس گیر کردن هنگام بلعیدن یا دشواری در بلع
- کاهش وزن ناخواسته و بی‌اشتهایی
- دیده شدن خون در استفراغ یا مدفوع
- گرفتگی صدا که بیش از سه هفته طول بکشد
چگونه پیشگیری میشود؟
- تا دو ساعت پس از غذا دراز نکشید؛ وعدهٔ شام را دست‌کم سه ساعت پیش از خواب تمام کنید.
- بلافاصله پس از آنکه آب ترش به دهانتان آمد مسواک نزنید؛ مینای نرم‌شده را می‌سایید. ابتدا دهانتان را با آب بشویید، حدود نیم ساعت صبر کنید و بعد مسواک بزنید.
- نوشیدنی‌های اسیدی و گازدار را به‌جای پخش کردن در طول روز، همراه با وعدهٔ غذایی بنوشید؛ نوشیدن با نی تماس با سطح دندان را کم میکند.
- اگر شب‌ها خشکی دهان دارید به دندان‌پزشکتان بگویید؛ وقتی بزاق کم میشود، همان اسید آسیب بیشتری می‌زند.
پرسش‌های متداول
- علت ساییدگی دندانهایم رفلاکس است یا فشردن دندانها؟
- میتواند هر دو با هم باشد. فشردن و دندانقروچه دندانها را از راه مکانیکی میفرساید و سطوح ساییدهٔ صاف و براق بر جای میگذارد. اما در فرسایش اسیدی، سطوح مات، گودشده و شفاف به نظر میرسند. تفکیک را الگویی تعیین میکند که در معاینه دیده میشود.
- آیا مینایی که فرسوده شده بازمیگردد؟
- مینای ازدسترفته بازنمیگردد؛ مینا بافتی زنده نیست و خود را نو نمیکند. کاری که در مرحلهٔ اولیه میتوان کرد، متوقف کردن این از دست رفتن و کم کردن حساسیت است. در از دست رفتنهای پیشرفته، سطحی که کم شده با ترمیم جبران میشود.
- داروی معده مصرف میکنم؛ باز هم دندانهایم فرسوده میشوند؟
- فرسایش میتواند ادامه داشته باشد. دارو قدرت اسید را کم میکند اما همیشه خود برگشت را متوقف نمیکند؛ برگشتهای شبانه و خشکی دهان میتوانند ادامه یابند. به همین دلیل لازم است فرسایش با کنترلهای دورهای پیگیری شود.
این محتوا جنبه اطلاع‌رسانی عمومی دارد و جایگزین معاینه حضوری نیست. علائم میان بیماری‌ها مشترک‌اند و تشخیص تنها بالینی انجام میشود.