چیست؟
در تنفس سالم، هوا هنگام عبور از بینی مرطوب، گرم و پالایش می‌شود. وقتی راه بینی بسته باشد یا این عادت جا بیفتد، این وظیفه بر عهده دهان می‌افتد. هوای خشکی که از دهان می‌گذرد، لب‌ها، لثه‌ها و سطح زبان را خشک میکند؛ اثر شست‌وشو و بافر کردن اسیدِ بزاق تا حد زیادی از میان می‌رود.
در دهانی که خشک می‌شود، پلاک چسبنده‌تر می‌شود و اسید مدت بیشتری روی سطح دندان اثر می‌گذارد. لثه دندانهای جلو قرمز و متورم می‌شود و هنگام مسواک زدن خون می‌آید؛ ادامه یافتن التهاب در این ناحیه با وجود مراقبت خوب، یکی از ردهای معمول تنفس دهانی است. پوشیده شدن سطح زبان، بوی بد دهان و خشکی گلو زیاد همراه می‌شوند.
در کودکان ممکن است اثر محدود به داخل دهان نماند. در نظمی که زبان به سقف دهان تکیه نمی‌دهد و لب‌ها بسته نمی‌شوند، فک بالا بیشتر در معرض فشاری قرار می‌گیرد که از گونه‌ها می‌آید؛ سقف دهان میتواند باریک و بلند و دندانهای پیش بالا رو به جلو متمایل باشند. درجه این اثرها از فردی به فرد دیگر فرق میکند و نمی‌توان آن را به یک علت واحد نسبت داد.
نشانه‌ها
لازم نیست همه این‌ها با هم باشند.
چرا رخ می‌دهد؟
- 01
بسته بودن راه بینی
حساسیت بینی، بزرگی شاخک بینی، انحراف تیغه بینی و سینوزیت عودکننده، عبور هوا از بینی را دشوار می‌کنند. این گروه شایع‌ترین علت است و ارزیابی آن با متخصص گوش و حلق و بینی است.
- 02
بزرگ شدن لوزه سوم و لوزه‌ها
وقتی در کودکی بافت لنفاوی پشت بینی بزرگ شود، راه هوایی از انتهای بالایی تنگ می‌شود. خروپف شبانه، خوابیدن با دهان باز و خوابی بی‌قرار زیاد با این وضعیت همراه می‌شوند.
- 03
تبدیل شدن به عادت
حتی پس از برطرف شدن علت انسداد هم تنفس دهانی میتواند ادامه پیدا کند. شل ماندن عضلات لب و موقعیت پایین زبان می‌توانند این نظم را ماندگار کنند.
- 04
وضعیت‌های ساختاری که بر موقعیت لب و زبان اثر می‌گذارند
لب بالای کوتاه، دندانهای پیش بالای متمایل به جلو و بند زبانی که حرکت زبان را محدود میکند، می‌توانند مانع بسته شدن راحت لب‌ها شوند. در چنین حالت‌هایی دهان در حال استراحت هم باز میماند.
چگونه پیش می‌رود؟
- دندانهای شیری
سال‌هایی که نخستین نشانه‌ها دیده می‌شوند
خوابیدن با دهان باز در شب، خروپف، تعریق و خیس بودن بالش جلب توجه می‌کنند. بررسی علت در این دوره برای محدود کردن اثرهای بعدی بر رشد ارزشمند است.
- دندانهای مختلط
دوره‌ای که اثرهای رشدی دیده می‌شوند
باریکی سقف دهان، اکلوژن متقاطع و تغییر موقعیت دندانهای جلو در همین سال‌ها دیده می‌شوند. پنجره مناسب برای ارزیابی ارتودنسی هم به همین دوره می‌افتد.
- نوجوانی
جا افتادن یافته‌های داخل دهان
التهاب لثه که در ناحیه جلو برطرف نمیشود، خشکی و بوی بد دهان برجسته می‌شوند. چون رشد صورت تا حد زیادی کامل شده، گزینه‌های اصلاح ساختاری محدودتر می‌شوند.
- بزرگسالی
خشکی ادامه‌دار و مشکلات لثه
شکایت‌ها بیشتر خشکی صبحگاهی، سوزش گلو، بوی بد دهان و التهاب مکرر لثه هستند. در این سن ممکن است بررسی مشکلات تنفسی شبانه هم لازم شود.
چگونه درمان می‌شود؟
نخستین کار پیدا کردن علت است. گرفتگی بینی، آلرژی، بزرگی لوزه سوم و لوزه‌ها توسط متخصص گوش و حلق و بینی ارزیابی می‌شوند؛ اگر آلرژی مطرح باشد، درمان میتواند همراه با متخصص مربوط برنامه‌ریزی شود. تا وقتی علت برطرف نشود، اقدام‌هایی که فقط به داخل دهان می‌پردازند موقتی می‌مانند.
کاری که در سمت دندان‌پزشکی انجام می‌شود، محدود کردن آسیبی است که خشکی در دهان می‌گذارد. تمیز کردن التهاب لثه، از نو ساختن تکنیک مسواک زدن در ناحیه جلو، کاربرد فلوراید و کوتاه کردن فاصله کنترل‌ها در این محدوده قرار می‌گیرند. اگر خشکی شبانه آشکار باشد، درباره مصرف آب، بالا بردن رطوبت اتاق و محصولات مرطوب‌کننده دهان صحبت می‌شود.
اگر در کودک باریکی سقف دهان یا اختلال اکلوژن پیدا شود، ارزیابی ارتودنسی انجام می‌شود؛ برنامه‌های تمرینی برای عضلات لب و زبان می‌توانند به درمان اضافه شوند. روش‌هایی مانند چسب زدن به دهان برای وادار کردن به تنفس بینی، وقتی راه بینی باز نیست ایمن شمرده نمی‌شوند و نباید بدون ارزیابی پزشک امتحان شوند.
- دیده شدن وقفه تنفسی در خواب فرزندتان
- اشکال در بلع یا تغییر صدا که همراه با خوابیدن با دهان باز باشد
- گرفتگی یک‌طرفه بینی همراه با ترشح بدبو یا خونی
- بسته نشدن دهان در روز و نرسیدن نفس هنگام صحبت کردن
چگونه پیشگیری می‌شود؟
- گرفتگی بینی را فصلی نشمارید و از کنارش نگذرید؛ وقتی دائمی شد باید بررسی شود.
- خواب فرزندتان را زیر نظر بگیرید؛ خروپف، خوابیدن با دهان باز و تعریق طبیعی شمرده نمی‌شوند.
- اگر از راه دهان نفس می‌کشید، فاصله کنترل دندان‌پزشکی خود را همراه با پزشکتان کوتاه کنید.
- هنگام مسواک زدن برای سطح بیرونی لثه دندانهای جلو وقت جداگانه بگذارید؛ التهاب بیشتر از همه در این ناحیه جا می‌گیرد.
پرسش‌های متداول
- آیا تنفس دهانی واقعاً دندانها را خراب میکند؟
- مستقیماً پوسیدگی ایجاد نمیکند، اما با خشک کردن دهان محیطی مناسب برای پوسیدگی و التهاب لثه میسازد. بهویژه روی سطح بیرونی دندانهای جلو ممکن است قرمزی و خونریزیای دیده شود که با وجود مسواک زدن خوب برطرف نمیشود. در کودکان رشد سقف دهان و فک هم میتواند از این نظم اثر بگیرد.
- آیا چسب زدن به دهانم در خواب راهحل است؟
- این روش وقتی راه بینی باز نیست ایمن شمرده نمیشود و میتواند یک مشکل تنفسی زمینهای را بپوشاند. اول باید علت گرفتگی بینی بررسی شود و در صورت لزوم ارزیابی خواب انجام شود. تصمیم را همراه با پزشکتان بگیرید، خودسرانه امتحان نکنید.
- اگر فقط شبها دهانم باز میماند مشکلی هست؟
- خشکی شبانه به تنهایی هم میتواند خطر پوسیدگی و التهاب لثه را بیشتر کند. ضمناً تنفس دهانی شبانه میتواند نشانه گرفتگی بینی و در بعضی حالتها نشانه مشکلات تنفسی در خواب باشد. اگر خشکی صبحگاهی، خروپف و خستگی روزانه با هم باشند، درخواست ارزیابی مناسب است.
این محتوا جنبه اطلاع‌رسانی عمومی دارد و جایگزین معاینه حضوری نیست. علائم میان بیماری‌ها مشترک‌اند و تشخیص تنها بالینی انجام می‌شود.