چیست؟
بزاق فقط رطوبت ایجاد نمیکند: اسید را بافر میکند، کلسیم و فسفات را به مینا میرساند، باقیمانده غذا را پاک میکند و پروتئینهای ضدباکتری را حمل میکند. وقتی مقدار آن کاهش پیدا میکند، همه این عملکردها همزمان ضعیف میشوند.
بنابراین خشکی دهان بهتنهایی یک ناراحتی نیست، بلکه عاملی برای چند برابر شدن خطر است. در دهان خشک، پوسیدگی سریعتر پیشرفت میکند، لثه آسانتر دچار التهاب میشود و استفاده از پروتز دشوارتر میگردد.
نشانهها
لازم نیست همه اینها با هم باشند.
چرا رخ میدهد؟
- 01
داروها
شایعترین علت است. داروهای ضدافسردگی، داروهای فشار خون، آنتیهیستامینها و داروهای ادرارآور به عنوان عارضه جانبی شناختهشده، بزاق را کاهش میدهند.
- 02
بیماریهای سیستمیک
سندرم شوگرن، دیابت کنترلنشده و برخی بیماریهای تیروئید به طور مستقیم بر غدد بزاقی اثر میگذارند.
- 03
پرتودرمانی سر و گردن
اگر غدد بزاقی در میدان پرتودرمانی باشند، خشکی میتواند دائمی شود؛ خطر پوسیدگی در این بیماران بسیار بالا است.
- 04
تنفس دهانی
تنفس از راه دهان، بهویژه هنگام خواب، خشکی سطحی ایجاد میکند؛ این یکی از علتهای شایع بیدار شدن با دهان خشک در صبح است.
چگونه درمان میشود؟
درمان ابتدا به علت توجه میکند. اگر ناشی از دارو باشد، دوز یا جایگزین با پزشک تجویزکننده مطرح میشود؛ خشکی دهان بهتنهایی دلیل قطع دارو نیست. اگر علت سیستمیک مطرح باشد، ارجاع به تخصص مربوطه انجام میشود.
در داخل دهان هدف کاهش خطر است: خمیر دندان با فلوراید بالا، معاینههای مکررتر، ژلهای جایگزین بزاق و تحریک بزاق با آدامس بدون قند. این اقدامات خشکی را از بین نمیبرند، اما پیامدهای آن را به طور مشخص کاهش میدهند.
- تورم یا درد در غدد بزاقی
- دشواری در بلع یا صحبت کردن
- چند پوسیدگی جدید در طی چند ماه
- سوزش دهان و زخمی که بهبود نمییابد
چگونه پیشگیری میشود؟
- در طول روز آب بنوشید؛ مصرف قهوه و الکل را محدود کنید
- از دهانشویههای الکلی پرهیز کنید، زیرا خشکی را افزایش میدهند
- آدامس بدون قند جریان بزاق را افزایش میدهد
- اگر خشکی ادامه دارد، فاصله معاینه را از شش ماه به سه ماه کاهش دهید
پرسشهای متداول
- آیا نوشیدن آب کافی است؟
- تسکین میدهد، اما جای بزاق را نمیگیرد. آب اسید را بافر نمیکند و به مینا مواد معدنی نمیرساند؛ بنابراین حمایت با فلوراید نیز لازم است.
- آیا باید دارویم را قطع کنم؟
- خودسرانه آن را قطع نکنید. دوز یا جایگزین باید با پزشک تجویزکننده مطرح شود؛ در این فاصله، محافظت داخل دهان افزایش داده میشود.
این محتوا جنبه اطلاعرسانی عمومی دارد و جایگزین معاینه حضوری نیست. علائم میان بیماریها مشترکاند و تشخیص تنها بالینی انجام میشود.