چیست؟
پس از کشیدن دندان، در حفره یک لخته خون تشکیل میشود. این لخته استخوان و انتهای عصب‌ها را می‌پوشاند و زمینه‌ای را می‌سازد که بهبود روی آن بنا میشود. در آلوئولیت، لخته زودهنگام حل میشود یا از جای خود کنده میشود؛ سطح استخوان در معرض محیط دهان باز می‌ماند و درد پیدا میشود.
درد معمولاً دو سه روز پس از کشیدن دندان شروع میشود، درست وقتی انتظار میرود کم شود. عمیق و ضربان‌دار است؛ میتواند به گوش، شقیقه و گردن همان سمت پخش شود. حفره خالی به نظر می‌رسد و ممکن است پوششی خاکستری روی آن باشد؛ در دهان مزه و بوی بد وجود دارد. تب و تورم صورت معمولاً همراه این تصویر نیست.
آلوئولیت بیش از آنکه یک عفونت گسترش‌یابنده باشد، اختلال در روند بهبود است. به همین دلیل نبودن تب و تورم اهمیت دارد؛ همین است که آن را از تصویر آبسه جدا میکند. پس از کشیدن دندان عقل پایین بیشتر گزارش شده است. انتظار میرود هرچه حفره بسته شود علائم فروکش کند؛ هدف مراقبت در این مسیر مهار درد است.
نشانه‌ها
لازم نیست همه این‌ها با هم باشند.
چرا رخ می‌دهد؟
- 01
از بین رفتن زودهنگام لخته
تف کردن در روز اول، نوشیدن با نی، شست‌وشوی محکم دهان و هر رفتاری که مکش ایجاد میکند، میتواند لخته را از جای خود بکند. سیگار هم به دلیل همین اثر مکش و هم به دلیل مواد داخل آن، بهبود را دشوار میکند.
- 02
کشیدن دشوار و طولانی دندان
خارج کردن جراحی دندانهای نهفته، برداشتن استخوان و بیرون آوردن دندان بهصورت تکه‌تکه، به گردش خون ناحیه فشار می‌آورد. پس از این نوع کشیدنها آلوئولیت بیشتر دیده میشود.
- 03
التهابی که از قبل در ناحیه وجود دارد
التهاب اطراف دندان عقل، بیماری پیشرفتهٔ لثه و بهداشت ناکافی دهان، پایداری لخته را به هم می‌زند. به همین دلیل خواسته میشود پیش از کشیدن برنامه‌ریزی‌شدهٔ دندان، این التهاب مهار شود.
- 04
عوامل مربوط به خود فرد
مصرف سیگار، تجربهٔ آلوئولیت در گذشته، عوامل هورمونی و وضعیت‌هایی که بر لخته شدن خون اثر می‌گذارند به‌عنوان عامل خطر گزارش شده‌اند. وجود این عوامل پیش از کشیدن دندان با شما در میان گذاشته میشود.
چگونه پیش میرود؟
- روز اول
بهبود مورد انتظار
در حفره لخته تشکیل میشود؛ درد در روز اول آشکارترین حالت خود را دارد و با مسکن قابل مهار است. در این دوره از آلوئولیت صحبت نمیشود.
- روز دوم تا چهارم
بازگشت درد
دردی که انتظار می‌رفت کم شود بیشتر میشود، به گوش و شقیقه پخش میشود و مزهٔ بد در دهان شروع میشود. این بازه همان فاصله‌ای است که آلوئولیت بیش از همه در آن تشخیص داده میشود.
- دورهٔ مراقبت
تمیز کردن حفره و پانسمان
وقتی حفره شستوشو داده شود و پانسمان دارویی در آن گذاشته شود، انتظار میرود درد ظرف چند ساعت به‌روشنی کم شود. پانسمان تا هر زمان که لازم باشد تعویض میشود.
- هفتهٔ اول و دوم
بسته شدن
سطح استخوان با بافت گرانوله پوشیده میشود و علائم فروکش میکند. اگر در این مدت بهبودی حاصل نشود، علت‌های دیگر بررسی می‌شوند.
چگونه درمان میشود؟
کاری که در مطب انجام میشود، پیش از هر چیز شست‌وشوی ملایم حفره با سرم نمکی برای پاک کردن باقی‌مانده‌ها و گذاشتن یک پانسمان دارویی است که درد را کم میکند. پانسمان هرچه علائم فروکش کند تعویض یا برداشته میشود. خون‌ریزی دادن دوبارهٔ حفره یا تراشیدن سطح آن راهی نیست که برای هر بیمار به کار برود؛ تصمیم بر پایهٔ یافته‌ها گرفته میشود.
چون عفونت گسترشیابندهای در میان نیست، آنتیبیوتیک در این وضعیت درمان روتین به شمار نمی‌رود؛ اگر تب، تورم صورت یا وضعیتی که بر ایمنی بدن اثر می‌گذارد وجود داشته باشد، ارزیابی تغییر میکند و تصمیم با دندانپزشک است. انتخاب مسکن هم همراه با دندانپزشک انجام میشود. در خانه خواسته میشود از سیگار دور بمانید، روز اول دهانتان را نشویید و از زمانی که دندانپزشک گفته است به بعد، با آب نمک ولرم به‌آرامی غرغره کنید.
اگر درد بیش از مدت مورد انتظار ادامه یابد، تشخیص دوباره بازبینی میشود. تکه‌ای از ریشه که در حفره مانده، عفونت استخوان، نکروز استخوان در کسانی که سابقهٔ داروی استخوان یا پرتودرمانی سر و گردن دارند، آسیب عصب و در کشیدن دندانهای آسیای بالا ارتباط باز میان سینوس و دهان، هر کدام جداگانه در نظر گرفته می‌شوند. به همین دلیل دردی که برطرف نمیشود با معاینه‌ای تازه بررسی میشود.
- تب، تورم صورت یا گردن و دشواری در بلعیدن
- کم نشدن درد با مسکن و بی‌خواب کردن شما در شب
- ادامه یافتن بی‌حسی لب پایین یا زبان برای چند روز
- بسته نشدن استخوان بیپوشش داخل حفره در طول چند هفته
چگونه پیشگیری میشود؟
- در روزهای نخست پس از کشیدن دندان سیگار نکشید؛ سیگار یکی از عوامل اصلی افزایش خطر آلوئولیت است.
- در بیست و چهار ساعت اول تف نکنید، از نی استفاده نکنید و دهانتان را محکم نشویید.
- به مدتی که دندان‌پزشکتان گفته است روی گاز فشار بیاورید؛ روز اول از خوراکی و نوشیدنی خیلی داغ پرهیز کنید.
- پیش از یک کشیدن جراحی برنامه‌ریزی‌شده، التهاب لثه‌تان را درمان کنید؛ اگر پیش‌تر آلوئولیت داشته‌اید به دندان‌پزشکتان بگویید.
پرسش‌های متداول
- آیا برای آلوئولیت آنتیبیوتیک لازم است؟
- در آلوئولیت اغلب عفونت گسترشیابندهای وجود ندارد؛ مشکل از بین رفتن لخته و بیپوشش ماندن استخوان است. به همین دلیل آنتیبیوتیک بهتنهایی درد را برطرف نمیکند و بهصورت روتین داده نمیشود. وقتی یافتههایی مانند تب، تورم صورت و بیحالی اضافه شود یا وضعیتی وجود داشته باشد که بر ایمنی بدن اثر بگذارد، ارزیابی تغییر میکند؛ این تصمیم را دندانپزشک میگیرد.
- آیا حفرهٔ خشک خودبهخود برطرف میشود؟
- انتظار میرود هرچه حفره بهبود یابد علائم فروکش کند؛ اما در طول این مدت درد میتواند در حدی باشد که زندگی روزمره را دشوار کند. هدف شستوشو و پانسمانی که در مطب انجام میشود، بیش از آنکه تندتر کردن بهبود باشد، مهار درد همین دوره است. ارزیابی کردن درد بهجای منتظر ماندن برای برطرف شدن خودبهخودی آن، از این نظر هم مفید است که علت دیگری از نظر دور نماند.
- آیا پس از هر کشیدن دندان حفرهٔ خشک پیش میآید؟
- نه؛ در بخش کوچکی از کشیدنها دیده میشود و در برخی موقعیتها بیشتر گزارش شده است. خارج کردن جراحی دندانهای عقل پایین، مصرف سیگار، التهابی که از قبل در ناحیه بوده و تجربهٔ آلوئولیت در گذشته، از سرفصلهایی هستند که خطر را بالا میبرند. رعایت توصیههایی که پس از کشیدن دندان داده میشود، بهویژه در روز اول، برای کم کردن این خطر است.
این محتوا جنبه اطلاع‌رسانی عمومی دارد و جایگزین معاینه حضوری نیست. علائم میان بیماری‌ها مشترک‌اند و تشخیص تنها بالینی انجام میشود.