Nedir?
Ağızda büyük tükürük bezlerinin yanı sıra dudak, yanak, damak ve dil altında yüzlerce küçük tükürük bezi bulunur. Bu bezlerin salgısı ince kanallarla mukoza yüzeyine ulaşır. Kanal zedelendiğinde ya da tıkandığında salgı yüzeye çıkamaz ve çevredeki dokunun içinde birikir. Ortaya çıkan yumuşak şişliğe mukosel denir.
En sık alt dudağın iç yüzünde görülür; bunun nedeni bu bölgenin ısırılmaya en açık yer olmasıdır. Tipik görünüm mavimsi ya da saydam, kubbe biçiminde, ağrısız ve elle bastırıldığında yumuşak hissedilen bir kabarcıktır. Boyutu birkaç milimetre ile bir santimetre arasında değişir. Yüzeye yakın olanlar berrak ve gergin görünür, daha derinde olanlar mukoza rengindedir.
Mukosel bir tümör değildir, kötü huylu bir tablo olarak ele alınmaz ve bulaşıcı değildir. Ayırt edici özelliği seyridir: kendiliğinden ya da bir ısırıkla açılır, içindeki koyu kıvamlı sıvı boşalır, birkaç gün sönük kalır ve sonra yeniden dolar. Bu döngü, kaynağındaki bezle bağlantı sürdüğü için tekrarlar.
Belirtiler
Bu belirtilerin hepsinin birden görülmesi gerekmez.
Neden olur?
- 01
Dudağın ısırılması ve mekanik zedelenme
En sık neden budur. Dalgınlıkla ya da alışkanlık hâline gelmiş biçimde alt dudağın içini ısırmak küçük bir bezin kanalını koparabilir. Çocuklarda ve gençlerde sık görülmesinin nedeni de bu alışkanlıktır.
- 02
Keskin diş kenarları ve apareyler
Kırık bir dişin keskin kenarı, uyumsuz bir protez ya da ortodontik tellerin sürttüğü bölge mukozayı sürekli zedeleyebilir. Aynı bölgede tekrarlayan mukoseller çoğu zaman böyle bir kaynağa işaret eder.
- 03
Kanalın tıkanması
Daha seyrek görülen biçimde salgı, kanalın içinde birikerek kanalı genişletir. Bu biçimde şişlik kanalın kendi duvarıyla çevrilidir; görünümü benzese de oluşum yolu farklıdır ve tedavi kararını etkileyebilir.
- 04
Dil altındaki bezden kaynaklanan biçim
Dil altındaki büyük bezden kaynaklanan biçim ranula adını alır. Ağız tabanında, çoğu zaman orta hattın bir yanında yerleşir ve dudaktaki mukosellerden belirgin biçimde büyük olabilir.
Nasıl ilerler?
- Yüzeysel
Mukozanın hemen altındaki biçim
Küçük, berrak ve gergin görünür. Kolayca açılıp boşalır; bu yüzden çoğu zaman kendiliğinden geçtiği düşünülür. Aynı noktada yeniden ortaya çıkması beklenir.
- Dudak içi
En sık görülen yerleşim
Alt dudağın iç yüzünde, mavimsi ya da mukoza renginde, yumuşak ve ağrısız bir kabarcıktır. Konuşurken ve yerken dişlerin arasında kalabilir; bu da yeniden zedelenmesine yol açar.
- Ranula
Ağız tabanındaki biçim
Dil altındaki bezden kaynaklanır. Daha büyüktür, dili yukarı doğru itebilir, konuşmayı ve yutmayı etkileyebilir. Değerlendirmesi ve tedavisi dudak mukoselinden farklıdır.
- Tekrarlayan
Boşalıp yeniden dolan biçim
Kendiliğinden ya da ısırıkla açılır, söner, birkaç gün sonra yeniden dolar. Döngünün sürmesi bezle bağlantının devam ettiğini gösterir ve işlem gerekliliğini gündeme getirir.
Nasıl tedavi edilir?
Yeni ortaya çıkmış ve küçük bir mukoselde kısa süreli izlem uygulanabilir; bir bölümü birkaç hafta içinde kendiliğinden geriler. Bu süre boyunca bölgenin ısırılmaması ve şişliğin iğneyle ya da elle boşaltılmaya çalışılmaması istenir. Kendi kendine boşaltma yakınmayı geçici olarak azaltır; kaynaktaki bezi ortadan kaldırmadığı için tekrarı engellemez ve enfeksiyon riski doğurur.
Gerilemeyen ya da tekrarlayan mukosellerde uygulanan yaklaşım, lezyonun ve ona salgı gönderen küçük tükürük bezinin birlikte çıkarılmasıdır. İşlem lokal anestezi altında yapılır ve çıkarılan doku incelenmek üzere gönderilir. Yalnızca içeriğin boşaltılması ya da lezyonun bir bölümünün alınması aynı bölgede yeniden oluşmasına yol açabilir. Isırma alışkanlığı ve keskin diş kenarı gibi zedeleyici kaynaklar da aynı süreçte ele alınır.
Ağız tabanındaki ranula ile alışılmışın dışında büyük ya da hızlı büyüyen şişlikler ağız, diş ve çene cerrahisi tarafından değerlendirilir; bu tabloda görüntüleme gerekebilir ve seçenekler farklıdır. Ağız içindeki her kabarcığın mukosel olmadığı da hatırda tutulur. Tükürük bezi taşı, damar kökenli oluşumlar ve başka yumuşak doku lezyonları benzer görünebildiği için tanı muayeneyle konur.
- Şişlik hızla büyüyor, sertleşiyor ya da rengi değişiyorsa
- Ağız tabanındaki şişlik dili yukarı itiyor, yutmayı ya da konuşmayı zorlaştırıyorsa
- Bölgede ağrı, kızarıklık ve akıntı gibi iltihap bulguları eklendiyse
- Şişlik üç haftadır küçülmüyor ve yüzeyi iyileşmeyen bir yaraya dönüştüyse
Nasıl önlenir?
- Dudağınızın ve yanağınızın içini ısırma alışkanlığınız varsa bunu fark edip azaltmaya çalışın.
- Kırık ya da keskin diş kenarlarını ve uyumsuz protezleri düzelttirin.
- Şişliği iğneyle, tırnakla ya da başka bir cisimle patlatmaya çalışmayın.
- Aynı bölgede tekrarlayan kabarcıkları izlemekle yetinmeyin; tekrarın bir nedeni vardır.
Sık sorulan sorular
- Kabarcığı patlatırsam geçer mi?
- Patlatmak sıvının boşalmasını sağlar ve şişlik birkaç gün sönük kalır. Ancak salgıyı üreten küçük bez ile zedelenmiş kanal yerinde durduğu için aynı noktada yeniden dolması beklenir. Ayrıca temiz olmayan bir cisimle yapılan girişim enfeksiyon ve doku zedelenmesi riski taşır. Tekrarlayan bir kabarcığın muayenede değerlendirilmesi daha uygundur.
- Mukosel kendiliğinden geçer mi?
- Yeni oluşmuş ve küçük olanların bir bölümü birkaç hafta içinde kendiliğinden gerileyebilir; özellikle yüzeye yakın olanlarda bu görülür. Buna karşılık aylardır süren, boşalıp yeniden dolan ya da giderek büyüyen bir lezyonda beklemenin karşılığı azalır. İzlem süresini ve kararını muayene sonrasında hekiminizle birlikte belirlemeniz uygun olur.
- Çıkarıldıktan sonra tekrar eder mi?
- Lezyon kaynağındaki küçük bezle birlikte çıkarıldığında aynı noktada tekrarlaması beklenmez. Bununla birlikte dudağı ısırma alışkanlığı sürüyorsa ya da mukozayı zedeleyen keskin bir kenar giderilmediyse komşu bir bezden yeni bir mukosel gelişebilir. Bu nedenle işlem kadar zedeleyici kaynağın ortadan kaldırılması da önemlidir.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve kişisel muayenenin yerini tutmaz. Belirtiler birden fazla hastalıkta ortak olabilir; teşhis yalnızca klinik muayene ile konur.