Nedir?
Trigeminal sinir yüzün his siniridir. Üç dalı vardır: alın ve göz çevresi, yanak ile üst çene, alt çene ile alt dudak. Trigeminal nevraljide bu sinirin uyarılma eşiği düşer ve normalde ağrı yapmayan bir dokunuş bile şiddetli bir ağrı olarak algılanır.
Ağrının kendine özgü bir tarifi vardır. Tek taraflıdır, birden başlar, birkaç saniyeden iki dakikaya kadar sürer ve aynı gün defalarca tekrarlayabilir. Yüz yıkamak, diş fırçalamak, konuşmak, çiğnemek ya da soğuk hava ağrıyı başlatabilir. Ataklar arasında yüz çoğu zaman tamamen sessizdir.
Diş ağrısıyla karışmasının nedeni, ağrının çoğu kez üst ya da alt çene dişlerinin hizasında hissedilmesidir. Ancak diş kaynaklı ağrı sıcakla ve soğukla ilişkilidir, dakikalarca sürer ve zonklar. Nevralji ağrısı ise dokunmayla tetiklenir, kısadır ve keskindir; röntgende de bunu açıklayan bir bulgu bulunmaz.
Belirtiler
Bu belirtilerin hepsinin birden görülmesi gerekmez.
Neden olur?
- 01
Sinire komşu bir damarın basısı
Sinirin beyin sapından çıktığı yerde bir damarın sinire dayanması en sık gösterilen mekanizmadır. Yıllar içinde sinirin yalıtım kılıfı incelir ve uyarılar kontrolsüz iletilmeye başlar.
- 02
Sinir kılıfını etkileyen hastalıklar
Miyelin kılıfını bozan hastalıklar aynı ağrıyı yapabilir. Ağrı genç yaşta başladığında ya da iki taraflı olduğunda bu olasılık nörolojik değerlendirmede özellikle araştırılır.
- 03
Sinir yolu üzerindeki yapısal nedenler
Nadiren sinirin seyri boyunca yerleşen bir kitle ya da anatomik bir bozukluk tabloya yol açar. Görüntüleme istenmesinin nedeni de budur; bu nedenler dışlanmadan tedaviye karar verilmez.
- 04
Tetikleyiciler hastalığın nedeni değildir
Rüzgâr, buzlu içecek, makyaj yapmak ya da fırçalamak atağı başlatır ama hastalığı oluşturmaz. Hastalar çoğu zaman bunları sebep sanıp yanlış bir arayışa girer.
Nasıl ilerler?
- Tip 1
Klasik, ataklarla giden biçim
Yalnızca kısa ve şiddetli ataklar vardır. Ataklar arasında ağrı yoktur, yüz normal hisseder. En sık görülen biçim budur.
- Tip 2
Zeminde süren künt ağrı eklenmesi
Kısa atakların yanında, gün boyu devam eden yanıcı ya da künt bir ağrı bulunur. Bu biçimde tedaviye yanıt genellikle daha zordur.
- İkincil
Başka bir hastalığa bağlı biçim
Ağrıya yüzde uyuşma, işitme değişikliği ya da başka nörolojik bulgular eşlik eder. Bu tabloda altta yatan neden aranır.
- Seyir
Sessiz dönemler ve zamanla değişim
Hastalık aylarca süren sessiz dönemler yapabilir. Yıllar içinde sessiz dönemlerin kısalması ve atakların sıklaşması sık bildirilen bir gidiştir.
Nasıl tedavi edilir?
Bu tablonun tanısı ve tedavisi nörolojiye aittir. Diş hekiminin buradaki işi, ağrının dişten gelip gelmediğini muayene ve gerekiyorsa radyografi ile araştırmak, diş kaynaklı bir neden yoksa geri dönüşü olmayan işlemleri durdurmaktır. Sağlam bir dişe kanal tedavisi ya da çekim uygulanması bu ağrıyı geçirmez.
Nörolojide tanı büyük ölçüde öykü ile konur; ağrının süresi, tetikleyicisi ve yayıldığı bölge belirleyicidir. İkincil nedenleri araştırmak için manyetik rezonans görüntüleme istenebilir. İlk basamak ilaç tedavisidir ve bu ağrıda sıradan ağrı kesiciler çoğu zaman yetersiz kalır; ilaç seçimi, dozu ve takibi hekimin kararıdır.
İlaç yeterli gelmediğinde ya da yan etkiler nedeniyle sürdürülemediğinde girişimsel yöntemler ve cerrahi seçenekler beyin cerrahisi ile birlikte değerlendirilir. Bu tedavilerin hiçbiri diş kliniğinde uygulanmaz; bizim rolümüz tabloyu fark etmek, dişle ilgili nedenleri dışlamak ve doğru bölüme yönlendirmektir.
- Ağrının yanına yüzde kalıcı uyuşma, çift görme ya da işitme kaybı eklenmesi
- Ağrının iki taraflı olması veya genç yaşta başlaması
- İlaç kullanırken döküntü, ateş, aşırı uyku hâli ya da denge bozukluğu gelişmesi
- Ağrı yüzünden yiyip içememek ve sıvı alamamak
Nasıl önlenir?
- Teşhis konmadan sağlam bir dişe müdahale ettirmeyin; ağrı dişten gelmiyorsa çekim ve kanal tedavisi sonucu değiştirmez.
- Ağrının hangi noktaya dokununca çıktığını, kaç saniye sürdüğünü ve günde kaç kez geldiğini yazın; nörolojik değerlendirmede en çok bu kayıt işe yarar.
- Ataklı dönemde soğuk rüzgâr, buzlu içecek ve sert fırçalama gibi bilinen tetikleyicileri azaltın.
- Ağız bakımını bırakmayın; ağrı korkusuyla fırçalamayı kesmek kısa sürede çürük ve diş eti sorunu ekler.
Sık sorulan sorular
- Diş çekilirse bu ağrı geçer mi?
- Ağrının kaynağı diş değilse geçmesi beklenmez. Çekimden sonra kısa bir rahatlama tarif edilebilir, ancak ağrı çoğu zaman aynı bölgede geri döner. Bu yüzden önce dişe ait bir neden olup olmadığı araştırılır, yoksa işlem yapılmaz.
- Ağrı bir süredir yok, hastalık geçmiş midir?
- Trigeminal nevralji aylarca süren sessiz dönemler yapabilir. Ağrının kesilmesi tek başına iyileştiğiniz anlamına gelmez. Bu dönemde tedavi kararlarını kendi başınıza değiştirmeyin, kullandığınız ilaç varsa bırakmadan önce hekiminize sorun.
- Hangi hekime başvurmam gerekiyor?
- Değerlendirmeyi nöroloji yapar. Diş hekimine önce gelmeniz yanlış değildir; ağrının dişten kaynaklanıp kaynaklanmadığının ayrılması gerekir. Ancak dişle ilgili bir neden bulunmadığında sıradaki adım nöroloji muayenesidir.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve kişisel muayenenin yerini tutmaz. Belirtiler birden fazla hastalıkta ortak olabilir; teşhis yalnızca klinik muayene ile konur.