Nedir?
Diş çekildikten sonra boşlukta bir kan pıhtısı oluşur. Bu pıhtı kemiği ve sinir uçlarını örter, iyileşmenin üzerine kurulacağı zemini hazırlar. Alveolitte pıhtı erken dönemde çözülür ya da yerinden ayrılır; kemik yüzeyi ağız ortamına açık kalır ve ağrı ortaya çıkar.
Ağrı tipik olarak çekimden iki üç gün sonra, tam da azalması beklenirken başlar. Derin ve zonklayıcıdır; aynı taraftaki kulağa, şakağa ve boyuna yayılabilir. Boşluk boş görünür, üzerinde grimsi bir örtü bulunabilir; ağızda kötü tat ve koku olur. Ateş ve yüzde şişlik genellikle tabloya eşlik etmez.
Alveolit, yayılan bir enfeksiyondan çok iyileşmenin aksamasıdır. Ateş ve şişliğin bulunmaması bu yüzden önemlidir; apse tablosundan ayrılmasını sağlar. Alt yirmi yaş dişi çekimlerinden sonra daha sık bildirilmiştir. Boşluk kapandıkça şikâyetlerin gerilemesi beklenir; bakımın amacı bu süreçte ağrıyı denetlemektir.
Belirtiler
Bu belirtilerin hepsinin birden görülmesi gerekmez.
Neden olur?
- 01
Pıhtının erken kaybolması
İlk gün tükürmek, pipetle içmek, ağzı kuvvetle çalkalamak ve emme hareketi yaratan davranışlar pıhtıyı yerinden ayırabilir. Sigara hem bu emme etkisi hem de içeriği nedeniyle iyileşmeyi güçleştirir.
- 02
Zor ve uzun süren çekim
Gömülü dişlerin cerrahi olarak çıkarılması, kemik kaldırılması ve dişin bölünerek alınması bölgedeki kan dolaşımını zorlar. Bu tür çekimlerden sonra alveolit daha sık görülür.
- 03
Bölgede önceden bulunan iltihap
Yirmi yaş dişi çevresindeki iltihap, ilerlemiş diş eti hastalığı ve yetersiz ağız bakımı pıhtının kararlılığını bozar. Planlı çekim öncesinde bu iltihabın denetlenmesi bu yüzden istenir.
- 04
Kişiye bağlı etkenler
Sigara kullanımı, daha önce alveolit yaşamış olmak, hormonal etkenler ve kanın pıhtılaşmasını etkileyen durumlar risk olarak bildirilmiştir. Bu etkenlerin varlığı çekim öncesinde konuşulur.
Nasıl ilerler?
- 0-1. gün
Beklenen iyileşme
Boşlukta pıhtı oluşur; ağrı ilk gün en belirgin hâlindedir ve ağrı kesiciyle denetlenebilir. Bu dönemde alveolitten söz edilmez.
- 2-4. gün
Ağrının geri gelmesi
Azalması beklenen ağrı artar, kulağa ve şakağa yayılır, ağızda kötü tat başlar. Alveolitin en sık fark edildiği aralık budur.
- Bakım dönemi
Boşluğun temizlenmesi ve pansuman
Boşluk yıkanıp ilaçlı pansuman yerleştirildiğinde ağrının saatler içinde belirgin biçimde azalması beklenir. Pansuman gerektiği kadar yenilenir.
- 1-2. hafta
Kapanma
Kemik yüzeyi granülasyon dokusuyla örtülür ve şikâyetler geriler. Bu sürede düzelme olmuyorsa başka nedenler araştırılır.
Nasıl tedavi edilir?
Klinikte yapılan iş öncelikle boşluğun serum fizyolojikle nazikçe yıkanarak artıklardan arındırılması ve ağrıyı azaltan ilaçlı bir pansumanın yerleştirilmesidir. Pansuman şikâyet geriledikçe yenilenir ya da çıkarılır. Boşluğun yeniden kanatılması veya kazınması her hastada uygulanan bir yol değildir; karar bulgulara göre verilir.
Yayılan bir enfeksiyon bulunmadığı için antibiyotik bu tabloda rutin bir tedavi sayılmaz; ateş, yüzde şişlik ya da bağışıklığı etkileyen bir durum varsa değerlendirme değişir ve karar hekime aittir. Ağrı kesici seçimi de hekimle birlikte yapılır. Evde sigaradan uzak durmak, ilk gün ağzı çalkalamamak ve hekimin tarif ettiği zamandan sonra ılık tuzlu suyla nazik gargara yapmak istenir.
Ağrı beklenen sürenin ötesinde sürüyorsa tanı yeniden gözden geçirilir. Boşlukta kalmış kök parçası, kemik iltihabı, kemik ilacı ya da baş boyun ışın tedavisi öyküsü olanlarda kemik nekrozu, sinir yaralanması ve üst azı çekimlerinde sinüs ile ağız arasında açıklık ayrı ayrı düşünülür. Bu nedenle geçmeyen ağrı yeni bir muayeneyle ele alınır.
- Ateş, yüzde ya da boyunda şişlik ve yutkunma güçlüğü
- Ağrının ağrı kesiciyle hiç azalmaması ve gece uyutmaması
- Alt dudakta ya da dilde uyuşukluğun günlerce sürmesi
- Boşlukta açıkta kalan kemiğin haftalar boyunca kapanmaması
Nasıl önlenir?
- Çekimden sonraki ilk günlerde sigara içmeyin; sigara alveolit riskini artıran başlıca etkenlerden biridir.
- İlk 24 saat tükürmeyin, pipet kullanmayın ve ağzınızı kuvvetle çalkalamayın.
- Tampon üzerine hekiminizin söylediği süre boyunca bastırın; ilk gün çok sıcak yiyecek ve içeceklerden kaçının.
- Planlı bir cerrahi çekim öncesinde diş eti iltihabınızı tedavi ettirin; daha önce alveolit yaşadıysanız hekiminize söyleyin.
Sık sorulan sorular
- Alveolit için antibiyotik gerekir mi?
- Alveolitte çoğu zaman yayılan bir enfeksiyon bulunmaz; sorun pıhtının kaybolması ve kemiğin açıkta kalmasıdır. Bu nedenle antibiyotik tek başına ağrıyı geçirmez ve rutin olarak verilmez. Ateş, yüzde şişlik ve halsizlik gibi bulgular eklendiğinde ya da bağışıklığı etkileyen bir durum varsa değerlendirme değişir; bu karar hekim tarafından verilir.
- Kuru soket kendiliğinden geçer mi?
- Boşluk iyileştikçe şikâyetlerin gerilemesi beklenir; ancak bu süre boyunca ağrı günlük hayatı zorlayacak düzeyde olabilir. Klinikte yapılan yıkama ve pansumanın amacı iyileşmeyi hızlandırmaktan çok bu dönemdeki ağrıyı denetlemektir. Ağrının kendi başına geçmesini beklemek yerine değerlendirilmesi, başka bir nedenin gözden kaçmaması için de yararlıdır.
- Her çekimden sonra kuru soket olur mu?
- Hayır; çekimlerin küçük bir bölümünde görülür ve bazı durumlarda daha sık bildirilir. Alt yirmi yaş dişlerinin cerrahi olarak çıkarılması, sigara kullanımı, bölgede önceden bulunan iltihap ve daha önce alveolit yaşamış olmak riski artıran başlıklardır. Çekim sonrası verilen önerilere özellikle ilk gün uymak, riski azaltmaya yöneliktir.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve kişisel muayenenin yerini tutmaz. Belirtiler birden fazla hastalıkta ortak olabilir; teşhis yalnızca klinik muayene ile konur.