Nedir?
Siyaladenit, tükürük bezinin iltihaplanmasıdır. En sık kulak önündeki parotis bezi ile çene altındaki submandibular bez tutulur. Bez birkaç saat içinde şişebilir, dokunmakla ağrır ve üzerindeki deri gergin görünebilir. Tükürük akışının azaldığı durumlarda bakterinin kanal yoluyla beze ulaşması kolaylaşır.
Bakteriye bağlı iltihap çoğunlukla tek taraflıdır ve ağırlaşması hızlı olabilir. Yanağa ya da çene altına bastırıldığında kanal ağzından ağza bulanık, irinli bir akıntının gelmesi bu tablonun en ayırt edici bulgusudur. Virüslere bağlı iltihaplarda ise şişlik daha çok iki taraflıdır ve seyri farklıdır.
Sıvı kaybı, ağız kuruluğu yapan ilaçlar, ileri yaş, yakın zamanda geçirilmiş bir ameliyat ve bakımı zorlaşan ağız hijyeni riski artırır. Kanalında taş bulunan bir bezde de iltihap gelişebilir; o durumda tıkanıklık ve enfeksiyon birlikte yürür. Bağışıklığı baskılanmış kişilerde tablonun daha hızlı ilerlemesi beklenir.
Belirtiler
Bu belirtilerin hepsinin birden görülmesi gerekmez.
Neden olur?
- 01
Tükürük akışının azalması
Kanalı yıkayan bir akış olmadığında ağız florasındaki bakteriler kanal boyunca yukarı ilerleyebilir. Sıvı kaybı, uzun süre aç kalmak ve ağzı kurutan ilaçlar bu akışı yavaşlatır.
- 02
Kanalı tıkayan taş ya da darlık
Salgının önü mekanik olarak kapandığında bezin içinde durgun tükürük birikir. Durgun sıvı bakteri üremesi için elverişlidir; taş ve iltihabın sık sık aynı bezde görülmesinin nedeni budur.
- 03
Virüs kaynaklı bez tutulumu
Bazı virüsler tükürük bezlerini doğrudan tutar; bu tabloda şişlik genellikle iki taraflıdır ve kanaldan irin gelmez. Bu ayrımı yapmak ve gerekiyorsa tetkik istemek hekimin işidir.
- 04
Genel durumu zorlayan tablolar
Ameliyat sonrası dönem, ağır hastalık, ileri yaş ve bağışıklığı baskılayan tedaviler hem ağız bakımını hem tükürük akışını bozar. Bu zeminde bez iltihabı daha kolay yerleşir.
Nasıl ilerler?
- Akut bakteriyel
Tek taraflı, ateşli tablo
Bez kısa sürede şişer, dokunmak acı verir. Kanal ağzından irin gelmesi bu tipin en belirgin işaretidir; ateş ve halsizlik eşlik edebilir.
- Viral
İki taraflı şişlik
Şişlik çoğunlukla iki bezde birden görülür ve kanaldan irin gelmez. Kulak önünde dolgunluk ve çiğnerken artan rahatsızlık olabilir; ayrımı hekim yapar.
- Tıkanıklıkla birlikte
Taşın üzerine eklenen iltihap
Yemekle gelip geçen şişliğin üzerine kızarıklık, sürekli ağrı ve akıntı eklenir. Burada hem enfeksiyonun hem tıkanıklığın ayrı ayrı ele alınması gerekir.
- Tekrarlayan
Aynı bezde yinelenen ataklar
İltihap yatıştıktan sonra bez her zaman eski hâline dönmez; aylar içinde yeni ataklar gelebilir. Bez yapısının görüntülemeyle değerlendirilmesi bu noktada gündeme gelir.
Nasıl tedavi edilir?
Bu tablonun tedavisi diş hekimliğinde yürütülmez. Bulgular ağız içinden fark edildiğinde başvurulacak yer kulak burun boğaz hastalıklarıdır; ateş, hızla büyüyen şişlik ya da yutma güçlüğü varsa değerlendirmenin aynı gün acil serviste yapılması gerekir. Bezi iki elle muayene etmek, kanal ağzından gelen akıntıyı görmek ve sizi bu kapıya yönlendirmek diş hekiminin rolüdür.
Başvurduğunuz hekimden beklenen adımlar şunlardır: bezin muayenesi, gerekirse kan tetkiki ve ultrason, kanal ağzından gelen akıntıdan örnek alınması ve tabloya uygun ilaç tedavisinin planlanması. Antibiyotiğin gerekip gerekmediğine ve hangisinin seçileceğine bu değerlendirme karar verir; evde kalan bir antibiyotiği kendi kararınızla kullanmayın.
Bezin içinde apse geliştiği düşünülürse boşaltma işlemi gündeme gelebilir; bu, hastane koşullarında yapılan bir girişimdir. Aynı bezde taş saptanırsa iltihap yatıştıktan sonra tıkanıklığın ayrıca ele alınması beklenir. Bu süreçte ağız bakımının sürdürülmesi ve ağız kuruluğunun azaltılması için diş hekiminizle görüşmeye devam edebilirsiniz.
- Ateşle birlikte hızla büyüyen yüz ya da çene altı şişliği
- Yutkunmakta veya nefes almakta güçlük
- Ağzı iki parmak genişliğinde açamamak
- Şişliğin üzerindeki derinin kızarıp parlaması ve zonklayıcı ağrı
Nasıl önlenir?
- Su tüketiminizi düzenli tutun; sıvı kaybı bu tablonun en sık rastlanan zeminidir.
- Ağzınızı kurutan ilaç kullanıyorsanız durumu diş hekiminize bildirin, ilacı kendiliğinizden bırakmayın.
- Hasta olduğunuz ve iştahınızın kapandığı günlerde de diş fırçalamayı ve arayüz temizliğini aksatmayın.
- Yemekle gelip geçen çene altı şişliği tarif ediyorsanız bunu iltihap eklenmeden değerlendirin.
Sık sorulan sorular
- Bu kabakulakla aynı şey mi?
- Aynı şey değildir. Kabakulak virüse bağlıdır ve şişlik çoğunlukla iki taraflıdır; bakteriye bağlı bez iltihabında ise genellikle tek bez tutulur ve kanaldan irin gelebilir. Ayrımı muayene ve gerekirse tetkiklerle hekim yapar; şişliğin görünümüne bakarak evde karar vermeye çalışmayın.
- Diş hekimi bu iltihabı tedavi eder mi?
- Etmez. Diş hekimi bezi muayene ederek kanal ağzından gelen akıntıyı görebilir, ağız kuruluğu ve taş gibi zemin etkenlerini değerlendirebilir ve sizi kulak burun boğaza yönlendirir. Ateş ve hızla büyüyen şişlik varsa yönlendirme aynı gün acil servise yapılır.
- Şişlik kendiliğinden geçer mi?
- Hafif seyreden bazı tablolarda şişliğin gerilemesi olabilir, ancak bunu beklemek güvenli bir yol değildir. Ateşin eklenmesi, ağrının artması ve akıntının irinleşmesi tablonun ağırlaştığını gösterir. Bu bulgularla gecikmeden hekime başvurulması gerekir.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve kişisel muayenenin yerini tutmaz. Belirtiler birden fazla hastalıkta ortak olabilir; teşhis yalnızca klinik muayene ile konur.