Nedir?
Çene kırığı, alt çene kemiğinin ya da orta yüz kemiklerinin bütünlüğünün bozulmasıdır. Alt çenede en sık eklem başı, yirmi yaş dişi bölgesindeki açı, gövde ve çene ucu kırılır. Dişler bu kemiğin üzerinde durduğu için ilk fark edilen bulgu çoğu zaman kapanışın değişmesidir.
Ağrı ve şişliğe; dilin altında morarma, alt dudak ile çene ucunda uyuşukluk, ağzı açamama, diş dizisinde basamak hissi, ısırınca artan ağrı ve diş eti kenarından kanama eşlik edebilir. İki taraflı eklem başı kırıklarında ön dişler birbirine değmez hâle gelebilir. Bulgular hafif olduğunda kırık gözden kaçabilir.
Bu tablo diş kliniğinde tedavi edilen bir durum değildir. Diş hekiminin rolü muayenede ve panoramik filmde kırık şüphesini fark etmek, gecikmeden doğru bölüme yönlendirmek ve iyileşme tamamlandıktan sonra dişlerin ve kapanışın takibine katılmaktır. Tanı, hastanede yapılan görüntülemeyle konur.
Belirtiler
Bu belirtilerin hepsinin birden görülmesi gerekmez.
Neden olur?
- 01
Darbe ve düşme
Yüze alınan yumruk, düşme ve spor sırasındaki çarpışmalar en sık nedenlerdir. Çene ucuna gelen darbeler, ağrının hissedildiği yerden uzakta, eklem başında kırığa yol açabilir.
- 02
Trafik ve iş kazaları
Yüksek enerjili yaralanmalarda birden çok kemikte kırık bir arada bulunabilir ve baş yaralanması eşlik edebilir. Bu nedenle değerlendirme yalnız çeneyle sınırlı kalmaz.
- 03
Kemiği zayıflatan bölgesel durumlar
Gömülü yirmi yaş dişi, büyümüş bir kist ya da kemiği ilgilendiren başka bir oluşum kırığın o hattan gelişmesini kolaylaştırabilir. Böyle durumlarda beklenenden küçük bir zorlanma yeterli olabilir.
- 04
Kemik direncinin azaldığı durumlar
İleri yaşta dişsizliğe bağlı incelmiş alt çene, kemik yoğunluğunun azaldığı hastalıklar ve ışın tedavisi görmüş kemik daha kolay kırılabilir. Bu kırıklar hafif bir çarpma sonrasında ortaya çıkabilir.
Nasıl ilerler?
- Eklem başı
Kondil kırığı
Çene ucuna gelen darbelerde sık görülür. Şişlik belirgin olmayabilir; çene açarken kırık tarafa kayar ve ağız açıklığı azalır.
- Açı ve gövde
Alt çene gövdesi ve açı kırığı
Çoğu zaman yirmi yaş dişi bölgesinden geçer. Diş dizisinde basamak, dilin altında morarma ve alt dudakta uyuşukluk beklenen bulgulardır.
- Çene ucu
Simfiz kırığı
Doğrudan darbeyle oluşur ve sıklıkla karşı taraftaki eklem başı kırığıyla birliktedir. Bu nedenle bir kırık bulunduğunda diğer bölgeler de incelenir.
- Orta yüz
Üst çene ve elmacık kırığı
Üst diş dizisinin bütün olarak oynaması, göz çevresinde şişlik, çift görme ve burun kanaması görülebilir. Göz bulguları değerlendirmenin gecikmemesini gerektirir.
Nasıl tedavi edilir?
Bu tabloda başvurulacak yer hastanenin acil servisidir; değerlendirmeyi ağız, diş ve çene cerrahisi ya da plastik, rekonstrüktif ve estetik cerrahi bölümü yapar. Orada muayene, gerekiyorsa bilgisayarlı tomografi ve baş yaralanması yönünden gözlem beklenir. Yüksek enerjili yaralanmalarda önce genel durum ve solunum yolu değerlendirilir.
Parçaların yerinde ve hareketsiz olduğu kırıklarda yumuşak beslenme ve çenenin dinlendirilmesiyle izlem seçilebilir. Yer değiştirmiş kırıklarda plak ve vidayla tespit ya da çenelerin belirli bir süre tel ve lastik yardımıyla birlikte tutulması gündeme gelir; hangisinin uygun olduğunu kırığın yeri ve tipi belirler. Karar ve uygulama cerrahi ekibe aittir.
Zaman burada belirleyicidir: kemik yanlış konumda kaynarsa kapanış bozukluğu yerleşir ve sonraki düzeltme daha kapsamlı olur. Ağrının azalması kırığın iyileştiği anlamına gelmez. Diş kliniğinin bu süreçteki rolü şüpheyi fark etmek, gerekli filmi alarak yönlendirmeyi hızlandırmak ve iyileşmeden sonra dişlerin, dolguların ve kapanışın takibine katılmaktır.
- Darbeden sonra dişlerinizin eskisi gibi kapanmaması
- Alt dudakta ve çene ucunda uyuşukluk
- Dilin altında morarma ve ağzı açamama
- Bilinç kaybı, kusma, çift görme ya da durmayan kanama
Nasıl önlenir?
- Temaslı sporlarda ağız koruyucu kullanın; bisiklet ve motosiklette kask takın.
- Araç içinde emniyet kemerini her zaman bağlayın.
- Gömülü diş ya da kist saptandıysa takibini aksatmayın; kemik o hatta zayıf kalabilir.
- Darbeden sonra ağrınız azalsa bile kapanışınız değiştiyse değerlendirmeyi ertelemeyin.
Sık sorulan sorular
- Kırık olup olmadığı film çekilmeden anlaşılır mı?
- Muayene güçlü ipuçları verir; kapanışın değişmesi, diş dizisindeki basamak, dudaktaki uyuşukluk ve dil altındaki morarma bunlardan bazılarıdır. Ancak kırığın yeri, yönü ve parçaların konumu görüntüleme olmadan belirlenemez. Bu nedenle şüphe varsa değerlendirme hastanede ve uygun görüntülemeyle tamamlanır.
- Ağrım azaldı, yine de başvurmalı mıyım?
- Evet. Ağrının azalması kırığın olmadığını ya da iyileştiğini göstermez; özellikle eklem başı kırıklarında şişlik ve ağrı sınırlı kalabilir. Kemik yanlış konumda kaynarsa kapanış kalıcı olarak bozulabilir ve sonradan yapılacak düzeltme daha kapsamlı olur. Kapanışınız değiştiyse değerlendirme ertelenmemelidir.
- Çene kırığı diş kliniğinde mi tedavi edilir?
- Hayır. Kırığın tedavisi hastane koşullarında, ağız, diş ve çene cerrahisi ya da plastik, rekonstrüktif ve estetik cerrahi bölümlerinde yürütülür. Diş kliniğinin bu tablodaki işi kırık şüphesini fark etmek ve gecikmeden yönlendirmektir; iyileşme tamamlandıktan sonra kırılan dişlerin, dolguların ve kapanışın takibi paylaşılabilir.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve kişisel muayenenin yerini tutmaz. Belirtiler birden fazla hastalıkta ortak olabilir; teşhis yalnızca klinik muayene ile konur.