Nedir?
Primer herpetik gingivostomatit, herpes simpleks virüsüyle ilk kez karşılaşıldığında ortaya çıkan ağız içi tablodur. En sık altı ay ile beş yaş arasındaki çocuklarda görülür; virüsle çocuklukta karşılaşmamış gençlerde ve erişkinlerde de gelişebilir. Virüsle karşılaşan herkeste bu tablo ortaya çıkmaz, büyük bir bölümünde ilk karşılaşma belirti vermeden geçer.
Belirti veren biçimde önce ateş, huzursuzluk ve iştahsızlık başlar. Bir iki gün içinde ağız içinde çok sayıda küçük kabarcık belirir; bunlar hızla açılarak sarımsı beyaz tabanlı, kenarları kırmızı yaralara dönüşür. Yaralar dilde, damakta, yanak ve dudak içinde ve boğaz girişinde bulunabilir. Diş etleri parlak kırmızı, şiş ve dokunmakla kanayan bir görünüm alır; ağız kokusu ile salya artışı eşlik eder, çene altındaki bezler büyüyebilir.
Ailelerin sık düştüğü yanılgı bu tabloyu diş çıkarmaya bağlamaktır. Diş çıkarma, süren dişin çevresinde sınırlı bir kızarıklık ve huzursuzluk yapabilir; yüksek ateşle birlikte ağız içine yayılmış çok sayıda yara oluşturması beklenmez. Tablo çoğu zaman kendi kendini sınırlar ve on ile on dört gün içinde iz bırakmadan iyileşir. Asıl sorun iyileşme süresi değil, bu süre boyunca ağrı nedeniyle su ve besin alımının azalmasıdır.
Belirtiler
Bu belirtilerin hepsinin birden görülmesi gerekmez.
Neden olur?
- 01
Virüsle ilk karşılaşma
Tablo, herpes simpleks virüsünün vücuda ilk kez girmesiyle gelişir. İlk karşılaşmadan sonra virüs sinir düğümünde kalır ve ileri yaşlarda dudakta uçuk biçiminde tekrarlayabilir; aynı yaygın tablo bir daha görülmez.
- 02
Temas ve tükürük yoluyla bulaş
Bulaş, aktif uçuğu olan bir kişinin öpmesiyle, tükürükle ve ortak kullanılan emzik, biberon, bardak ya da oyuncakla olur. Belirti vermeden virüs taşıyan kişilerden de bulaş bildirilmiştir.
- 03
Toplu yaşanan ortamlar
Kreş ve yuva gibi ortamlarda yakın temas ve ortak eşya kullanımı sıktır. Bu nedenle küçük yaş gruplarında dönemsel artışlar görülebilir; aynı ortamdaki birden çok çocukta kısa aralıklarla ortaya çıkabilir.
- 04
Bağışıklığın zayıf olduğu dönemler
Başka bir enfeksiyonun ardından ya da bağışıklığı baskılayan bir tedavi sırasında tablo daha ağır seyredebilir ve iyileşme uzayabilir. Bu durumda izlem çocuğu takip eden hekimle birlikte yürütülür.
Nasıl ilerler?
- 1
Öncü dönem
Ateş, huzursuzluk, iştahsızlık ve yutkunurken rahatsızlık bir iki gün sürer. Bu dönemde ağız içinde henüz belirgin bir yara görülmeyebilir; bu yüzden başka bir enfeksiyon düşünülür.
- 2
Kabarcık ve yara dönemi
Ağız içinde çok sayıda küçük kabarcık çıkar ve hızla açılarak yaraya dönüşür, diş etleri şiş ve kanamalıdır. Ağrının en yoğun, yeme içmenin en az olduğu dönemdir ve üç ile beş gün sürer.
- 3
Gerileme
Yeni yara çıkmaz, var olanların kenarları düzelmeye başlar ve ateş düşer. Çocuğun genel durumu belirgin biçimde toparlanır, sıvı alımı kolaylaşır.
- 4
İyileşme ve sonrası
Yaraların on ile on dört gün içinde iz bırakmadan kapanması beklenir. Virüs vücutta kaldığı için ileride dudakta uçuk biçiminde tekrar edebilir; bu yaygın tablo ise tekrarlamaz.
Nasıl tedavi edilir?
Bu tabloda tedavinin ana hedefi ağrıyı azaltmak ve çocuğun sıvı alımını sürdürmektir. Diş hekimi tabloyu tanır, diş çıkarma ve aft gibi karışabilecek durumlardan ayırır, ağız bakımı ile beslenme konusunda yol gösterir. Ateş düşürücü ve ağrı kesici seçimi ile dozu çocuğu izleyen hekimin kararıdır; çocuklarda aspirin kullanılmaması gerektiği ayrıca hatırlatılır.
Antiviral ilaç kararı da çocuk hekiminindir. Bu ilaçların, belirtiler başladıktan sonraki ilk günlerde başlandığında süreyi kısaltabildiği bildirilmiştir; her çocukta gerekli görülmez. Ağız içine uygulanan uyuşturucu jellerin küçük çocuklarda kendi kararınızla kullanılması önerilmez, çünkü yutma güçlüğüne ve doz sorunlarına yol açabilir.
Evde yapılabileceklerin başında sıvı alımını kolaylaştırmak gelir. Serin su, yumuşak ve soğuk gıdalar, sade yoğurt gibi seçenekler çoğu zaman daha kolay tüketilir; asitli, tuzlu, baharatlı ve sert gıdalar yarayı acıtır. Diş fırçalaması ağrı yüzünden tümüyle bırakılmaz, yumuşak fırçayla nazikçe sürdürülür. Çocuk sıvı almayı reddediyorsa ya da idrar çıkışı azaldıysa değerlendirme evde sürdürülmez.
- Çocuk sıvı almayı reddediyor, idrarı azalmış ya da ağlarken gözyaşı gelmiyorsa
- Uyku hâli artmış ve çocuk uyandırılmakta zorlanıyorsa
- Yüksek ateş üç günden uzun sürüyor ya da nefes almada zorlanma varsa
- Yaralar göz çevresine yayıldıysa ya da gözde kızarıklık ve akıntı başladıysa
Nasıl önlenir?
- Aktif uçuğu olan yetişkinler bebekleri ve küçük çocukları öpmemelidir.
- Emzik, biberon, bardak ve çatal bıçak gibi ağza giren eşyaları çocuklar arasında paylaştırmayın.
- Hastalık döneminde çocuğun kreşe gitmemesi hem kendisi hem diğer çocuklar için uygundur.
- Yaralara dokunan elleri yıkayın; virüsün göze ya da parmağa taşınması ayrı sorunlara yol açabilir.
Sık sorulan sorular
- Çocuğumun ağzındaki yaralar diş çıkarmaktan olabilir mi?
- Diş çıkarma dönemi huzursuzluk, salya artışı ve süren dişin üzerinde sınırlı bir kızarıklık yapabilir. Ateşle birlikte ağız içine yayılmış çok sayıda yara ve kanayan şiş diş etleri bu şekilde açıklanmaz. Böyle bir tablo görüldüğünde çocuğun muayene edilmesi ve ayrımın hekim tarafından yapılması gerekir.
- Kardeşine ya da bize bulaşır mı?
- Bulaş mümkündür. Virüs tükürükle ve doğrudan temasla aktarılır; yaralı dönem boyunca risk sürer. Ortak eşya kullanımının önlenmesi, el hijyeni ve öpüşmenin sınırlanması bu dönemde önerilir. Daha önce virüsle karşılaşmış kişilerde aynı yaygın tablo görülmez, ancak dudakta uçuk biçiminde bir tekrar ortaya çıkabilir.
- Bu tablo bir daha yaşanır mı?
- Yaygın biçimiyle bir daha görülmesi beklenmez, çünkü bu ilk karşılaşmanın tablosudur. Virüs sinir düğümünde kaldığı için ileriki yıllarda dudak kenarında uçuk biçiminde tekrarlayabilir. Uçuk daha sınırlı bir tablodur; ateş, yaygın ağız yarası ve kanayan diş eti görünümüyle gitmesi beklenmez.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve kişisel muayenenin yerini tutmaz. Belirtiler birden fazla hastalıkta ortak olabilir; teşhis yalnızca klinik muayene ile konur.