Nedir?
Selülit, enfeksiyonun yumuşak dokular içinde yayılarak ilerlemesidir. Apseden farkı sınırında ve kıvamındadır: apse tek bir noktada toplanır, üzerine bastırıldığında dalgalanma verir ve boşaltılabilir; selülitte şişlik serttir, sıcaktır ve nerede bittiği belli değildir. İkisi aynı kişide birlikte de bulunabilir.
Yüz selülitinin kaynağı çoğu zaman diştir. Tedavi edilmemiş derin bir çürük diş sinirini öldürür, kök ucunda enfeksiyon oluşur ve bu enfeksiyon kemiği aşarak yumuşak dokuya geçer. Üst dişlerden başlayan tablo yanağa, üst dudağa ve göz altına; alt dişlerden başlayan tablo çene kenarına ve çene altına doğru ilerleme eğilimindedir.
Belirleyici olan şişliğin büyüklüğü değil, ilerleme yönü ve hızıdır. Göz kapağına ulaşan bir şişlik göz çevresi dokularını, boyuna inen bir şişlik ise soluk borusuna komşu boşlukları ilgilendirir. Ateş, titreme, ağzı açamama ve yutkunma güçlüğü eklendiğinde tedavi ayaktan yürütülmez.
Belirtiler
Bu belirtilerin hepsinin birden görülmesi gerekmez.
Neden olur?
- 01
Derin çürük ve ölü diş siniri
Çürük diş sinirine ulaştığında pulpa canlılığını yitirir. Ağrı bir süre sonra kesilebilir; bu iyileşme değil, enfeksiyonun kök ucuna taşındığı anlamına gelir ve tablonun en sık başlangıcıdır.
- 02
Kök ucu enfeksiyonunun kemiği aşması
Kök ucunda biriken enfeksiyon, çene kemiğinin ince olduğu yerden yumuşak dokuya açılır. Bu geçiş çoğu zaman kısa sürede belirgin bir yüz şişliğine dönüşür.
- 03
Kök ucunun kas yapışmasına göre yeri
Şişliğin yanağa mı, göz altına mı yoksa çene altına mı gideceğini kök ucunun kas yapışma çizgisine göre konumu belirler. Aynı büyüklükteki iki enfeksiyon bu nedenle farklı yerlerde görünebilir.
- 04
Kaynağa dokunulmadan ağrının bastırılması
Ağrı kesici ve antibiyotikle yakınmanın susturulup dişin tedavisiz bırakılması, enfeksiyonun sessizce ilerlemesine izin verir. Tekrarlayan yüz şişlikleri çoğu zaman bu döngünün sonucudur.
Nasıl ilerler?
- 1
Diş çevresinde sınırlı şişlik
Şişlik diş etinde ve dudakla diş arasındaki oluktadır. Dişe vurulduğunda ağrı vardır, yüz hatları henüz bozulmamıştır.
- 2
Yüz dokusuna geçiş
Yanak ya da çene kenarı şişer, deri kızarır ve ısınır. Şişliğin sınırı silinir, ağzı açma mesafesi azalmaya başlar.
- 3
Göz çevresine ya da boyuna ilerleme
Alt göz kapağı şişip göz aralığı daralabilir ya da şişlik çene altından boyuna iner. Bu aşamada tedavi hastane koşullarında planlanır.
- 4
Genel duruma yansıma
Ateş, titreme, nabız artışı ve belirgin halsizlik tabloya eklenir. Damardan antibiyotik, görüntüleme ve cerrahi boşaltma gündeme gelir.
Nasıl tedavi edilir?
Yüz selülitinde iki iş birlikte yürür: kaynağın ortadan kaldırılması ve antibiyotik tedavisi. Tek başına antibiyotik çoğu zaman yeterli olmaz; ağrıyı ve şişliği bir süre azaltabilir, ancak kaynak diş yerinde durdukça tablonun geri dönmesi beklenir. Kaynağa yönelik işlem, dişin durumuna göre kanal tedavisi ya da çekimdir; toplanmış bir iltihap varsa boşaltılması gerekir.
Tedavinin nerede yapılacağını yaygınlık belirler. Şişlik sınırlıysa, ağız açıklığı yeterliyse ve ateş yoksa işlem ayaktan yapılabilir ve ertesi gün kontrol istenir. Göz çevresi ya da boyun tutulumu, ağzı açamama, yutkunma güçlüğü, yüksek ateş veya direnci düşüren bir hastalık varsa hastaneye yatış, damardan antibiyotik ve gerekirse ameliyathane koşullarında boşaltma gerekir.
Diş kliniğinin bu tablodaki rolü kaynağı bulmak, ağız içindeki tedaviyi üstlenmek ve yaygınlık sınırı aşıldığında yönlendirmeyi geciktirmemektir; yatarak yürütülen tedavi hastane ekibinin işidir. Süreç iyi gidiyorsa ilk beklenen bulgu şişliğin küçülmesi değil, ilerlemesinin durmasıdır. Küçülme genellikle daha sonra başlar.
- Şişlik göz kapağına ulaştıysa ya da gözünüzü açmakta zorlanıyorsanız
- Görmenizde bulanıklık, çift görme ya da göz hareketlerinde kısıtlılık varsa
- Ağzınızı iki parmak genişliğinde açamıyor, yutkunmakta zorlanıyorsanız
- Ateş ve titremeyle birlikte şişlik saatler içinde büyüyorsa
Nasıl önlenir?
- Ağrısı kendiliğinden kesilen dişi geçmiş saymayın; kontrol ettirin.
- Yarım kalmış kanal tedavisini tamamlatın, geçici dolguyla aylarca beklemeyin.
- Yüz şişliğinin başladığı saati ve sınırını not edin; ilerleyip ilerlemediği kararı belirler.
- Antibiyotiği kendi kararınızla başlatıp bırakmayın; kaynağa dokunulmadığında yakınma geri dönebilir.
Sık sorulan sorular
- Apse ile selülit aynı şey mi?
- Aynı değildir. Apse sınırlı bir boşlukta toplanan iltihaptır ve boşaltılabilir; selülitte iltihap dokular arasında yayılır, şişlik serttir ve sınırı belirsizdir. Yaklaşım da bu yüzden farklıdır: birinde boşaltma öne çıkar, diğerinde yayılmanın durdurulması ve kaynağın ortadan kaldırılması öncelikli olur.
- Şişlik indi, dişi tedavi ettirmesem olur mu?
- Şişliğin inmesi kaynağın kapandığı anlamına gelmez. Kök ucundaki enfeksiyon yerinde kaldığında yakınmanın sessiz bir dönemin ardından tekrarlaması beklenir ve her tekrarda daha geniş bir alana yayılması olasıdır. Bu nedenle şişlik geçtikten sonra da kaynak dişin tedavisi planlanır.
- Ludwig anjininden farkı nedir?
- Yüz selülitinde şişlik çoğu zaman tek taraflıdır ve yanak, göz altı ya da çene kenarı gibi yüzün dış yüzeyinde görülür. Ludwig anjininde tutulan yer ağız tabanıdır: şişlik iki yanlıdır, dil yukarı kalkar, konuşma ve yutkunma bozulur. İkisi de dişten başlayabilir; hava yolu açısından ikincisi daha erken sorun çıkarır.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve kişisel muayenenin yerini tutmaz. Belirtiler birden fazla hastalıkta ortak olabilir; teşhis yalnızca klinik muayene ile konur.