Nedir?
Alt çenede iki his siniri risk altındadır. Alt alveoler sinir kemik içindeki bir kanalda ilerler ve alt dudak ile çene ucunun hissini taşır. Lingual sinir ise dilin bir yanının hissini ve tat duyusunun bir bölümünü taşır. Her ikisi de his siniridir; zarar gördüklerinde yüz felci olmaz, hissin niteliği değişir.
Hissin nasıl değiştiğini tarif eden sözcükler takibi belirler. His tamamen yoksa tam duyu kaybı, azalmışsa duyu azlığı, karıncalanma ve iğnelenme varsa parestezi, dokunmakla ortaya çıkan rahatsız edici ya da ağrılı bir his varsa disestezi denir. Bu ayrımı yapmak, hangi aralıkla kontrol yapılacağını ve ne zaman ileri değerlendirme isteneceğini belirler.
Uyuşukluğun ne zaman beklenen olduğunu bilmek gereksiz kaygıyı da gecikmeyi de önler. Lokal anestezinin etkisi kullanılan çözeltiye göre birkaç saat sürer. Cerrahi sonrası ödeme bağlı geçici his değişikliği günler ile haftalar içinde geriler. Sekiz haftayı aşan ya da hiç düzelmeyen his kaybı ise ayrı bir değerlendirme konusudur.
Belirtiler
Bu belirtilerin hepsinin birden görülmesi gerekmez.
Neden olur?
- 01
Yirmi yaş dişi cerrahisi
Alt yirmi yaş dişinin kökleri sinir kanalıyla komşu olabilir. Kökün kanalla ilişkisi ameliyat öncesi görüntülemeyle değerlendirilir; yakınlık varsa cerrahi teknik buna göre planlanır.
- 02
İmplant ve kemik işlemleri
Yuva hazırlanırken sinir kanalına bırakılan güvenlik mesafesi yetersiz kaldığında ya da işlem sonrası kanama ve ödem basınç yaptığında his değişikliği görülebilir. Bu nedenle ilk günlerdeki şikâyet önemsenir.
- 03
Enjeksiyon
Alt çene ve dil bloklarında iğnenin sinire teması ya da çözeltinin kimyasal etkisi uyuşukluğa yol açabilir. İğne sırasında hissedilen elektrik çarpması gibi çakma bu açıdan not edilmesi gereken bir bulgudur.
- 04
Kanal tedavisi ve dolgu maddesinin taşması
Kök ucundan sinir kanalına taşan dolgu maddesi hem basınç hem kimyasal etkiyle sinire zarar verebilir. Bu tabloda erken tanınma ve hızlı karar belirleyicidir.
Nasıl ilerler?
- 1
Sinirin ezilmesi
Sinir kılıfı sağlamdır, iletim geçici olarak durmuştur. Bu derecede hissin günler ile haftalar içinde geri gelmesi beklenir; genellikle en olumlu seyreden durumdur.
- 2
Liflerin kopması, kılıfın sağlam kalması
Lifler yeniden uzayarak hedefine ulaşmaya çalışır. Geri dönüş aylar sürebilir; karıncalanmanın artması ve uyuşuk alanın küçülmesi bu dönemde beklenen değişimlerdir.
- 3
Sinirin bütünlüğünün bozulması
Sinir ve kılıfı ayrılmıştır. Kendiliğinden tam düzelme beklenmez; cerrahi onarımın değerlendirilmesi gündeme gelir ve bu değerlendirmenin geciktirilmemesi gerekir.
- Takip
Alanın haritalanması ve kayıt
Uyuşuk alan her kontrolde deri üzerinde çizilerek ölçülür ve tarihiyle kaydedilir. Alanın küçülmesi iyileşmenin en somut göstergesidir.
Nasıl tedavi edilir?
İlk yapılması gereken şikâyeti kayda geçirmektir. Hangi işlemin yapıldığı, hangi sinirin bölgesinin etkilendiği, hissin türü ve uyuşuk alanın sınırları belirlenir. Alan çizilir, dokunma ve iğne ucu gibi basit testlerle karşı tarafla karşılaştırılır, tarih düşülür. Gerekirse tomografi ile implantın ya da kökün sinir kanalıyla ilişkisi değerlendirilir.
Nedene göre erken karar verilir. Sinire bası yapan bir implant ya da kanala taşmış bir dolgu maddesi söz konusuysa bunun geri alınması gündeme gelir ve bu karar haftalarla değil günlerle ölçülen bir pencerede verilir. Hekiminiz duruma göre ilaç tedavisi ekleyebilir. Takip aralıkları önceden belirlenir ve kontroller aksatılmaz.
Belirlenen sürede yeterli düzelme olmazsa ağız, diş ve çene cerrahisi ile mikrocerrahi değerlendirmesi istenir; dokunmayla ortaya çıkan ağrı sürüyorsa nöroloji ya da ağrı bölümü sürece katılır. Bu konuda açık olmak gerekir: hafif olguların çoğunda hissin geri gelmesi beklenir, bir bölüm hastada ise kalıcı his değişikliği kalabilir ve kesin bir süre söylenemez.
- Uyuşukluğun yanına şişlik, ateş ya da ağzı açmakta zorlanma eklenmesi
- Uyuşuk alanın günler içinde küçülmek yerine genişlemesi
- Dokunmakla ortaya çıkan yakıcı, uykuyu bölen ağrı
- İmplant ya da kanal tedavisinin hemen ardından başlayan ve gerilemeyen tam his kaybı
Nasıl önlenir?
- Alt çene cerrahisi ve implant öncesinde bölgenin sinir kanalıyla ilişkisinin görüntüleme ile değerlendirilmesini isteyin ve sonucun size anlatılmasını bekleyin.
- İşlem sırasında elektrik çarpması gibi bir çakma hissederseniz o anda söyleyin; bu bilginin dosyaya yazılması sonraki takipte işe yarar.
- Uyuşukluk beklenen süreyi aştıysa günlerce beklemeyin; işlemi yapan hekime dönün ve uyuşuk alanı kayda geçirtin.
- His geri gelene kadar sıcak yiyeceklerde ve çiğnemede dikkatli olun; uyuşuk dudak ve dil farkında olmadan ısırılabilir ya da yanabilir.
Sık sorulan sorular
- Uyuşukluk ne kadar sürede geçer?
- Süre yaralanmanın derecesine bağlıdır ve baştan söylenemez. Sinirin yalnızca ezildiği hafif olgularda hissin günler ile haftalar içinde geri gelmesi beklenir. Liflerin etkilendiği durumlarda süreç aylar alabilir. Bu nedenle takvim vermek yerine uyuşuk alanın ölçülerek izlenmesi tercih edilir.
- Kalıcı olma ihtimali var mı?
- Az sayıda hastada his değişikliği kalıcı olabilir; bunu baştan bilmek mümkün değildir. Erken fark edilen, kaydı düzgün tutulan ve nedeni ortadan kaldırılabilen durumlarda sonucun daha olumlu olması beklenir. Bu yüzden şikâyetinizi ertelememeniz ve kontrollere gelmeniz önemlidir.
- Bunun için manyetik rezonans çekilmesi gerekir mi?
- Rutin olarak gerekmez. Çoğu durumda konik ışınlı tomografi, implantın ya da kök dolgusunun sinir kanalıyla ilişkisini göstermeye yeter ve karar bunun üzerinden verilir. İleri görüntüleme ya da elektrofizyolojik inceleme, yalnızca değerlendirmeyi yapan hekim gerekli görürse istenir.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve kişisel muayenenin yerini tutmaz. Belirtiler birden fazla hastalıkta ortak olabilir; teşhis yalnızca klinik muayene ile konur.