Nedir?
Protez stomatiti, hareketli protezin oturduğu mukozanın kızarması ve iltihaplanmasıdır. Kızarıklık çoğu zaman protezin sınırlarıyla aynı alanı kaplar ve en sık üst çenede, damakta görülür. Şaşırtıcı yanı, genellikle ağrı yapmamasıdır; bu yüzden hastaların çoğu durumu ancak protezini çıkarıp aynaya baktığında fark eder.
Arkasında tek bir neden yoktur. Protez yüzeyinde biriken mikrop tabakası, akriliğin altında kalan mukozanın tükürükle yıkanamaması ve olguların önemli bölümünde maya mantarının çoğalması birlikte çalışır. Yani bu, protezin malzemesinden çok protezle mukoza arasındaki ortamın sorunudur.
Protez altında tek noktada oluşan basınç yarasıyla karıştırılmamalıdır. Basınç yarası sınırlıdır, ağrılıdır ve çoğu zaman protezin sert bir kenarına denk gelir. Protez stomatitinde ise geniş bir alan düzgün biçimde kızarır ve ağrı beklenmez. İki durum aynı ağızda birlikte de bulunabilir.
Belirtiler
Bu belirtilerin hepsinin birden görülmesi gerekmez.
Neden olur?
- 01
Protezin gece de takılı kalması
Protez yirmi dört saat ağızda kalınca altındaki mukoza tükürükle temizlenemez ve açık kalamaz. Gece çıkarılmayan protez bu tablonun en güçlü tek nedenidir; temizliği düzenli olan hastalarda bile kızarıklık üretebilir.
- 02
Protez yüzeyinin fırçalanmaması
Akrilik yüzey gözeneklidir, üzerindeki mikrop tabakası suyla çalkalamakla kalkmaz. Fırçayla mekanik temizlik yapılmazsa tabaka gün geçtikçe kalınlaşır. Diş macunuyla sert fırçalamak da yüzeyi çizerek yeni tutunma alanları açar.
- 03
Protezin uyumunun bozulması
Yıllar içinde çene kemiği erir, protez tam oturmaz ve çiğnerken hareket eder. Oluşan boşluklar mikrop tabakasının yerleşmesini kolaylaştırır, sürtünme de mukozayı ayrıca tahriş eder. Uzun süre astarlanmamış protezlerde bu tablo sıktır.
- 04
Direnci düşüren etkenler
Ağız kuruluğu, kontrolsüz şeker hastalığı, solunum yoluyla kullanılan kortizonlu ilaçlar, yakın zamanda kullanılmış geniş etkili antibiyotikler ve sigara mantar çoğalmasını kolaylaştırır. Bu etkenler varsa kızarıklık yalnız temizlik düzeltmesiyle gerilemeyebilir.
Nasıl ilerler?
- Tip 1
Noktasal kızarıklık
Damakta iğne başı büyüklüğünde dağınık kırmızı noktalar görülür. Alan geniş değildir ve yakınma bulunmaz; çoğu zaman rutin kontrolde fark edilir.
- Tip 2
Yaygın düz kızarıklık
Protezin oturduğu alanın tamamı düzgün biçimde kırmızıdır ve sınırı protezle örtüşür. En sık karşılaşılan tiptir; hafif yanma ya da protez takılıyken artan rahatsızlık eşlik edebilir.
- Tip 3
Damakta kabarıklı (granüler) görünüm
Damağın orta bölümünde küçük kabartılardan oluşan pürüzlü bir yüzey gelişir. Uzun süre ihmal edilen olgularda görülür ve yalnız hijyen düzeltmesiyle tam gerilemesi beklenmez.
Nasıl tedavi edilir?
İlk adım mukozanın dinlenme süresini geri kazanmaktır. Protez her gece çıkarılır, yumuşak bir fırçayla ve protez için üretilmiş bir temizleyiciyle mekanik olarak temizlenir, hekiminizin tarif ettiği biçimde saklanır. Damak da günde bir kez yumuşak fırça ya da nemli gazlı bezle silinir; mukozanın kendini toparlaması için bu açık kalma süresi gerekir.
İkinci adım protezin kendisidir. Uyumu bozulmuş protez astarlanır, kapanışı gözden geçirilir, çatlak ve pürüzlü yüzeyler düzeltilir, gerekiyorsa protez yenilenir. Bu düzeltme yapılmadan yalnız ilaçla yürütülen tedavilerde kızarıklığın kısa sürede tekrarlaması beklenen bir sonuçtur.
Mantar üremesi düşünülüyorsa hekiminiz ağız içine uygulanan bir antifungal ilaç verebilir; bu ilaç hem mukozaya hem protez yüzeyine yönelik kullanılır. İlacı kendi kararınızla başlatmayın. Bakım ve protez düzeltmesine karşın birkaç hafta içinde gerilemeyen kızarıklık, başka bir nedenle açıklanabileceği için yeniden değerlendirilir.
- Bakım düzeltildiği hâlde kızarıklık birkaç hafta içinde gerilemiyorsa yeniden değerlendirilmelidir.
- Protezin oturduğu alanda sertleşmiş, kabarık ya da kolay kanayan bir bölge geliştiyse beklenmez.
- Protezle örtülmeyen bir bölgede silinmeyen beyaz veya kırmızı bir leke çıkarsa değerlendirme gerekir.
Nasıl önlenir?
- Protezinizi her gece çıkarın; mukozanın saatlerce açık kalması bakımın ilaçtan önce gelen kısmıdır.
- Protezi her gün yumuşak fırçayla mekanik olarak temizleyin; yalnız suda ya da tablette bekletmek yeterli değildir.
- Damağınızı ve dilinizi de günde bir kez yumuşak fırçayla ya da nemli gazlı bezle temizleyin.
- Yılda en az bir kez protez kontrolü yaptırın; kemik değiştikçe protezin uyumu sessizce bozulur.
Sık sorulan sorular
- Protezimi gece takılı bırakmam gerçekten sorun mu?
- Evet. Gece takılı kalan protez, altındaki mukozanın tükürükle temizlenmesini engeller ve mikrop tabakasının kesintisiz büyümesine izin verir. Bu tabloyla gelen hastaların büyük bölümü protezini geceleri de takıyor. Protezin gece çıkarılması, bakımın ilaçtan önce gelen kısmıdır.
- Kızarıklık ağrımıyorsa tedavi gerekir mi?
- Ağrısız olması sorunun kendiliğinden geçtiği anlamına gelmez. İltihaplı mukoza zamanla kalınlaşabilir, dudak kenarlarında çatlamaya zemin hazırlayabilir ve yeni yapılacak protezin oturmasını zorlaştırır. Ayrıca kızarıklığın altında başka bir neden varsa fark edilmesi gecikir.
- Protez temizleme tabletleri tek başına yeterli mi?
- Tabletler kimyasal olarak yardımcı olur ama mikrop tabakasını mekanik olarak kaldırmaz; fırçalama olmadan eksik kalır. Metal parçalı protezlerde hangi ürünün uygun olduğunu hekiminize sorun. Kaynar su ve çamaşır suyu gibi çözümler protez malzemesine zarar verebilir.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve kişisel muayenenin yerini tutmaz. Belirtiler birden fazla hastalıkta ortak olabilir; teşhis yalnızca klinik muayene ile konur.