Nedir?
Angüler şeilit, dudakların birleştiği iki köşede gelişen kızarıklık, çatlak, sulanma ve kabuklanmadır. Tek taraflı da olabilir, iki taraflı da. Ağzı açmak, esnemek ya da gülmek çatlağı yeniden açtığı için yakınma sürer ve iyileşme uzar.
Adı kuruluk çağrıştırsa da temeldeki sorun çoğu zaman aşırı nemdir. Köşede kalıcı bir kıvrım oluştuğunda tükürük burada birikir ve dışarı sızar. Sürekli ıslak kalan deri incelir ve çatlar; mikropların yerleşmesi kolaylaşır. Yapılan değerlendirmelerde en sık maya mantarı ile bazı deri bakterilerinin bir arada bulunduğu bildirilmiştir.
Bu nedenle angüler şeilit yalnızca bir cilt sorunu gibi ele alındığında tekrarlar. Köşedeki kıvrımı oluşturan neden, ağız içindeki mantar odağı ve varsa beslenmeyle ilgili eksiklik birlikte değerlendirilmediği sürece yara kapanır ve yeniden açılır. Uçuktan ayrımı yerleşimiyle yapılır: uçuk dudağın kırmızı kenarında su dolu kabarcıklarla başlar, angüler şeilit ise köşede kalır ve kabarcık yapmaz.
Belirtiler
Bu belirtilerin hepsinin birden görülmesi gerekmez.
Neden olur?
- 01
Köşedeki kalıcı kıvrım ve tükürük birikimi
Diş eksikliği, aşınmış dişler ya da alçalmış protez, kapanışın dikey boyutunu düşürerek dudak köşelerini içeri katlar. Bu kıvrımda biriken tükürük deriyi sürekli ıslak tutar ve yüzeyin bozulmasına zemin hazırlar.
- 02
Mantar ve bakterinin birlikte bulunması
Köşedeki nemli ortamda maya mantarı ve deri bakterileri kolayca çoğalır. Protez kullananlarda mantar çoğu zaman damak mukozasında da bulunur; yalnızca köşe tedavi edilirse tablo ağız içindeki odaktan yeniden beslenir.
- 03
Demir, B12 ve folat eksiklikleri
Bu eksiklikler deri ve mukozanın yenilenmesini yavaşlatır. Köşe çatlağının sık aftla, pürüzsüz kırmızı dille ya da halsizlikle birlikte gitmesi durumunda kan tetkiki gündeme gelir; tetkik ve tedavi kararı hekimindir.
- 04
Alışkanlıklar, kuruluk ve bazı ilaçlar
Dudak yalamak, köşeleri emmek, ağızdan soluma ve ağız kuruluğu tabloyu sürdürür. Ciltte belirgin kuruluk yapan bazı ilaçlar ve deri hastalıkları da köşede çatlamayı kolaylaştırabilir.
Nasıl ilerler?
- 1
Kızarıklık dönemi
Köşede önce hafif kızarıklık ve gerginlik hissedilir, deri parlak ve nemli görünür. Henüz çatlak yoktur; ağız geniş açıldığında rahatsızlık duyulur.
- 2
Çatlak ve kabuk
Köşede çizgi biçiminde bir çatlak açılır ve üzeri kabuklanır. Ağzı açmak çatlağı yeniden yırtar; bu yüzden iyileşme başlar ve durur. Yanma ile batma bu dönemde belirginleşir.
- 3
Derinleşme ve yayılma
Çatlak derinleşir, kızarıklık köşenin dışına doğru genişler, sulanma ve kanama görülebilir. Bu görünüm çoğu zaman ağız içinde de bir mantar odağının bulunduğunu düşündürür.
- 4
Tekrarlayan biçim
Yara kapanır, birkaç hafta sonra aynı yerde yeniden açılır. Bu döngü, altta duran kapanış sorununun ya da sistemik bir nedenin giderilmediğini gösterir.
Nasıl tedavi edilir?
Klinikte önce nedenin hangi başlıkta olduğu araştırılır. Dudak köşelerinin kapanış yüksekliğine göre nasıl durduğu değerlendirilir, protez kullanılıyorsa uyumu ve dikey boyutu gözden geçirilir, ağız içinde mantar bulgusu aranır. Bu değerlendirme yapılmadan yalnızca köşeye uygulanan ürünlerle elde edilen düzelmenin kısa süreli olması beklenen bir sonuçtur.
Tedavinin ağız içi bölümü diş hekimliğinin alanındadır. Eksik dişlerin tamamlanması, aşınmış dişlerin yeniden yükseltilmesi ya da protezin astarlanıp yenilenmesi köşedeki kıvrımı azaltır. Protez kullanılıyorsa gece çıkarma ve mekanik temizlik alışkanlığı yerleştirilir; damaktaki mantar odağı varsa hekimin uygun gördüğü ağız içi ilaçla birlikte ele alınır.
Köşeye uygulanacak ilaçlar hekim kararıyla seçilir. Mantar, bakteri ve iltihap bileşenlerinden hangisinin öne çıktığı tedavinin içeriğini değiştirir; bu yüzden kortizon içeren kremlerin kendi kararınızla ve uzun süre kullanılması önerilmez. Uygun yaklaşıma karşın birkaç hafta içinde gerilemeyen, tek tarafta ısrar eden ya da sertleşen bir çatlak yeniden değerlendirilir.
- Çatlak birkaç haftadır kapanmıyor ve tek tarafta ısrar ediyorsa
- Köşedeki alan sertleşiyor, kabarıyor ya da kendiliğinden kanıyorsa
- Kızarıklık yanağa doğru yayılıyor ve şişlik ekleniyorsa
- Ağız içinde de yaygın beyaz tabaka, yanma ve tat değişikliği ortaya çıktıysa
Nasıl önlenir?
- Dudak köşelerinizi gün içinde kuru tutun; yalamak ve emmek iyileşmeyi geciktirir.
- Protezinizi her gece çıkarın ve yüzeyini fırçayla mekanik olarak temizleyin.
- Eksik dişlerinizi tamamlatın; kapanış yüksekliği düştükçe köşedeki kıvrım derinleşir.
- Çatlak sık tekrarlıyorsa demir ve B12 durumunuzun hekiminizce değerlendirilmesini isteyin.
Sık sorulan sorular
- Angüler şeilit uçuk mudur?
- Hayır, iki tablo farklıdır. Uçuk virüs kaynaklıdır; dudağın kırmızı kenarında karıncalanmayla başlar, su dolu küçük kabarcıklar yapar ve kabuklanarak iyileşir, ayrıca bulaşıcıdır. Angüler şeilit dudakların köşesinde kalır, kabarcık yapmaz ve bulaşıcı bir hastalık olarak ele alınmaz. Yerleşim yeri ile kabarcığın olup olmaması ayrımın pratik dayanağıdır.
- Nemlendirici sürmek yeterli olur mu?
- Koruyucu bir tabaka çatlağın yeniden açılmasını bir ölçüde engelleyebilir ve rahatlama sağlayabilir. Ancak köşedeki nemi ve mikrop yükünü ortadan kaldırmaz. Kapanış yüksekliği, protez uyumu ya da ağız içindeki mantar odağı gibi asıl neden ele alınmadığında yaranın tekrarlaması beklenir.
- Bulaşıcı mı, ailemdekilere geçer mi?
- Angüler şeilitin kendisi bulaşıcı bir hastalık olarak ele alınmaz; havlu ya da bardak paylaşımıyla aktarılan bir tablo değildir. Bununla birlikte köşede çoğalan mantar, aynı kişide ağız içine ve protez yüzeyine yerleşebilir. Bu nedenle tedavi yalnızca köşeyi değil, ağız içini de kapsayacak biçimde planlanır.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve kişisel muayenenin yerini tutmaz. Belirtiler birden fazla hastalıkta ortak olabilir; teşhis yalnızca klinik muayene ile konur.