Nedir?
Anjiyoödem, deri ve mukozanın derin katmanlarında sıvı birikmesiyle ortaya çıkan ani şişliktir. En sık dudak, göz kapağı, dil, ağız tabanı ve boğaz tutulur. Şişlik dakikalar ya da birkaç saat içinde büyür, çoğu zaman tek taraflıdır ve gergin hissedilir; ağrı belirgin değildir, kaşıntı bulunabilir de bulunmayabilir de.
Diş kaynaklı enfeksiyon şişliğinden ayrılması ilk iştir. Apse şişliği günler içinde gelişir, dokunmakla ağrır, sıcak ve kızarıktır, ateş eşlik edebilir ve altında sorunlu bir diş bulunur. Anjiyoödemde ise şişlik hızlıdır, ağrısızdır, çoğu kez bir ilaç, gıda veya temasla zaman ilişkisi taşır ve tek bir dişe bağlanamaz.
Bu tablonun asıl önemi hava yoludur. Dil, ağız tabanı ve gırtlak tutulduğunda soluk alma yolu daralabilir. Sesin değişmesi, hırıltı, tükürüğü yutamama ve nefes darlığı bu daralmanın işaretleridir; hiçbiri beklenecek bulgu değildir.
Belirtiler
Bu belirtilerin hepsinin birden görülmesi gerekmez.
Neden olur?
- 01
Alerjik tetikleyiciler
İlaçlar, gıdalar, arı ve böcek sokması ile lateks gibi maddelerle karşılaşmanın ardından dakikalar içinde başlayabilir. Kurdeşen, kaşıntı ve kızarıklık eşlik edebilir. Diş kliniğinde lateks eldiven ve uygulanan ilaçlar da bu başlık altında sorgulanır.
- 02
İlaca bağlı, alerjik olmayan tip
Tansiyon tedavisinde kullanılan bir ilaç grubu (ACE inhibitörleri), ilaca başlandıktan aylar hatta yıllar sonra bile şişlik yapabiliyor. Kurdeşen ve kaşıntı görülmez, alerji ilaçlarına yanıt sınırlı kalır. İlacınızı kendi kararınızla bırakmayın; yazan hekiminize bildirin.
- 03
Kalıtsal ve edinsel biçimler
Ailede benzer atakların bulunduğu, kurdeşenin görülmediği ve karın ağrısı ataklarının eşlik edebildiği bir grup vardır. Bu kişilerde diş işlemleri, travma ve zorlanma atak başlatabildiği için işlem öncesinde kendi hekiminden koruyucu bir plan alınması gerekir.
- 04
Tetikleyicisi bulunamayan ataklar
Araştırmaya karşın belirgin bir neden bulunamayan ataklar da görülür. Enfeksiyonlar, sıcaklık değişimi ve bedensel zorlanma katkı yapabilir. Nedenin bulunamamış olması, izlemin ve kaydın gereksiz olduğu anlamına gelmez.
Nasıl ilerler?
- 1
Dudak ve yüzle sınırlı şişlik
Şişlik dudakta, göz kapağında ya da yanaktadır; konuşma ve yutma etkilenmemiştir. Yine de tablo saatler içinde yayılabildiği için aynı gün hekim değerlendirmesi gerekir.
- 2
Dil ve ağız tabanı tutulumu
Dil ağza sığmaz, konuşma peltekleşir, tükürüğü yutmak zorlaşır. Bu aşamada hava yolu risk altındadır ve değerlendirme acil serviste yapılır.
- 3
Gırtlak tutulumu
Ses kısılır, hırıltılı soluma ve nefes darlığı başlar. Dakikaların önem taşıdığı bir tablodur; 112 aranır ve hasta kendi aracıyla yola çıkarılmaz.
- Sonrası
Atak sonrası dönem
Şişlik çoğunlukla bir iki gün içinde geriler. Atak geçmiş olsa bile nedeni araştırılmadan bırakılmaz, çünkü bir sonraki atak daha ağır seyredebilir.
Nasıl tedavi edilir?
Bu tablo diş hekimliğinde tedavi edilmez. Dil, ağız tabanı ya da boğaz tutulmuşsa, ses değişmişse veya soluk alıp vermek zorlaşmışsa 112 aranır ve hasta kendi aracıyla yola çıkmaz. Değerlendirme acil serviste yapılır; orada önce hava yolunun güvenliği sağlanır, tedavi de orada verilir. Dudakla sınırlı şişliklerde bile aynı gün bir hekim tarafından görülmek gerekir.
Atak geçtikten sonra sıra nedenin araştırılmasına gelir. Erişkinde başvurulacak yer alerji ve immünoloji, çocukta çocuk alerji bölümüdür. Şişliğin bir ilaçla ilişkili olabileceği düşünülüyorsa ilacı yazan hekime, kalıtsal biçim düşünülüyorsa immünolojiye yönlendirme yapılır. Test ve tanı bu bölümlerin işidir; diş hekimi alerji testi yapmaz ve alerji tanısı koymaz.
Kliniğin rolü fark etmek, işlemi durdurmak ve doğru yere ulaştırmaktır. Şişlik bir randevu sırasında başlarsa işlem kesilir, acil yardım çağrılır, o gün uygulanan ilaçlar ve kullanılan malzemeler saatiyle birlikte yazılı olarak verilir. Bu kayıt, sonradan yapılacak alerji değerlendirmesinin en işe yarayan parçasıdır.
- Ses kısıldıysa, hırıltılı soluma ya da nefes darlığı varsa 112 aranmalıdır.
- Dil ağza sığmıyorsa veya tükürüğünüzü yutamıyorsanız beklenmez.
- Şişlik dakikalar içinde büyüyorsa, yaygın kurdeşen, kusma, baş dönmesi ya da bayılma hissi eşlik ediyorsa acil servise gidilir.
- Şişlik bir ilaç alındıktan ya da diş işleminden hemen sonra başladıysa aynı gün değerlendirme gerekir.
Nasıl önlenir?
- Daha önce şişlik yaşadığınız ilaç ve maddeleri yazılı bir listede taşıyın; her başvuruda hekiminize gösterin.
- Tanısı konmuş bir alerjiniz varsa hekiminizin verdiği acil planı ve varsa otoenjektörünüzü yanınızda bulundurun.
- Tansiyon ilacı kullanırken dudak ya da dil şişmesi yaşadıysanız ilacı kendiniz kesmeden yazan hekiminize bildirin.
- Kalıtsal anjiyoödem tanınız varsa diş işleminden önce kendi hekiminizden koruyucu plan alın ve randevu öncesinde kliniğe bildirin.
Sık sorulan sorular
- Bu şişlik diş apsesi olabilir mi?
- Ayrım genellikle hızda ve ağrıdadır. Apse günler içinde büyür, sıcak ve ağrılıdır, altında sorunlu bir diş bulunur, ateş eşlik edebilir. Anjiyoödem dakikalar içinde gelişir, ağrısızdır ve tek bir dişle açıklanamaz. Kesin ayrımı muayene yapar; ancak soluk alma veya yutma etkilenmişse ayrım beklenmeden acil servise gidilir.
- Antihistaminik alsam yeterli olur mu?
- Bu, kendi başınıza karar vereceğiniz bir durum değildir. Alerjik tipte alerji ilaçları işe yarayabilirken ilaca bağlı ve kalıtsal tiplerde yanıt sınırlı kalır; beklemek hava yolu açısından risk yaratır. Boğaz, dil ya da soluk alma etkilendiyse ilaç arayışı yerine acil yardım çağrılmalıdır.
- Diş tedavisindeki uyuşturucu iğne şişme yapar mı?
- Lokal anestezik maddenin kendisine gerçek alerji seyrektir; şişliğin arkasında çoğu zaman solüsyondaki katkı maddeleri, aynı gün kullanılan başka bir ilaç ya da lateks bulunur. Bu nedenle şişlik yaşandığında uygulanan her maddenin kaydı istenir ve değerlendirme alerji ve immünoloji bölümünde yapılır.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve kişisel muayenenin yerini tutmaz. Belirtiler birden fazla hastalıkta ortak olabilir; teşhis yalnızca klinik muayene ile konur.