Nedir?
Tükürük bezlerinde büyüyen kitleler iyi huylu ya da kötü huylu olabilir. Bu ayrım elle muayeneyle, çoğu zaman tek başına görüntülemeyle bile yapılamaz; doku düzeyinde inceleme gerekir. Bu sayfanın amacı hangi ihtimalin daha olası olduğunu söylemek değil, fark edilen bir kitlenin nasıl ele alındığını anlatmaktır.
Kitleler en sık kulak önündeki parotis bezinde görülür. Çene altı bezi ve ağız içine dağılmış küçük tükürük bezleri de yerleşim yeri olabilir; damakta ya da dudak içinde sertleşen bir şişlik bu şekilde karşınıza çıkabilir. Sık anlatılan tarif ağrısız, aylar içinde yavaşça büyüyen, deriyle birlikte hareket etmeyen bir kitledir.
Bu tabloyu bölgedeki diğer şişliklerden ayıran şey seyridir. Tükürük taşında şişlik yemekle gelir ve iner; bez iltihabında hızla şişer, kızarır ve ağrır. Kitlede ise şişlik gelip geçmez, yemekle ilişkisi yoktur ve çoğu zaman ağrı vermez. Ağrının olmaması güven verici bir işaret sayılmamalıdır.
Belirtiler
Bu belirtilerin hepsinin birden görülmesi gerekmez.
Neden olur?
- 01
Nedeni çoğu zaman belirlenemez
Tükürük bezi kitlelerinin büyük kısmında tek bir neden gösterilemez. Bu yüzden “niçin bende çıktı” sorusunun çoğu kez yanıtı yoktur; belirleyici olan kitlenin fark edildikten sonra incelenmesidir.
- 02
Bölgeye uygulanmış ışın tedavisi
Baş ve boyun bölgesine geçmişte ışın tedavisi görmüş kişilerde tükürük bezi kitlelerinin daha sık görüldüğü bildirilmiştir. Böyle bir geçmişiniz varsa muayenede mutlaka paylaşın.
- 03
Sigara ve alkol
Bu alışkanlıkların baş boyun bölgesindeki bazı kitlelerle ilişkisi bilinmektedir. İlişkinin gücü kitlenin tipine göre değişir ve hiçbir alışkanlığı olmayan kişilerde de kitle görülebilir.
- 04
Yaşla artan sıklık
Bu kitleler her yaşta görülebilir, ancak sıklıkları yaşla birlikte artar. Yaşla gelen bir şişliği doğal karşılamak yerine incelemek gerekir; yaş tek başına bir açıklama değildir.
Nasıl ilerler?
- Fark ediliş
Sessiz ve ağrısız şişlik
Kitle çoğu zaman tesadüfen elle bulunur; tıraş olurken, yüz yıkarken ya da diş muayenesinde fark edilir. Ağrı vermediği için üzerinde durulmayabilir.
- Büyüme
Aylar içinde artan boyut
Şişlik yavaşça büyür ve yüzün iki yanı arasındaki fark dışarıdan görünür hâle gelebilir. Bu aşamada da ağrı olmayabilir.
- Değişim
Kitlenin niteliğinin değişmesi
Sertleşme, dokuya yapışıp hareket etmemesi, üzerindeki derinin çekilmesi ya da ağrının başlaması dikkat edilmesi gereken değişikliklerdir.
- Sinir bulgusu
Yüz kaslarında güçsüzlük
Parotis bezindeki bir kitlede yüz sinirinin etkilenmesi, ağız kenarının düşmesi ya da göz kapağının tam kapanmaması şeklinde görülebilir. Bu bulgu geciktirilmemelidir.
Nasıl tedavi edilir?
Bu tablo diş kliniğinde tedavi edilmez. Kulak önünde ya da çene altında büyüyen bir kitle fark edildiğinde başvurulacak bölüm kulak burun boğaz ya da baş boyun cerrahisidir; ağız içindeki küçük bezlerden kaynaklanan şişliklerde ağız, diş ve çene cerrahisi de değerlendirmeye katılır. Diş hekiminin rolü kitleyi muayenede fark etmek, yerini ve boyutunu kayıt altına almak ve sizi bu kapıya yönlendirmektir.
Başvurduğunuz hekimden beklenen adımlar şunlardır: kitlenin ve yüz sinirinin muayenesi, ultrason ile başlayan görüntüleme, gerekirse manyetik rezonans ve iğneyle örnek alınması. Kitlenin niteliği ancak bu incelemelerin sonucunda konuşulabilir. Bu aşamadan önce iyi huylu ya da kötü huylu ayrımı yapılamaz; gözle konmuş bir yorumla yetinmeyin.
Tedavi kararı kitlenin yerine ve inceleme sonucuna göre ilgili cerrahi bölümde verilir. Yüz siniri parotis bezinin içinden geçtiği için bu bölgedeki girişimlerde sinirin korunması planlamanın ana başlığıdır. İzlemek de bir hekim kararıdır; kitleyi izlemeye almaya ya da beklemeye kendi başınıza karar vermeyin.
- Yüzün bir yanında kas güçsüzlüğü ya da ağız kenarının düşmesi
- Kitlenin hızla büyümesi, sertleşmesi ve elle oynatılamaz hâle gelmesi
- Kitlenin üzerindeki derinin çekilmesi, renk değiştirmesi ya da açılması
- Bölgede yeni başlayan uyuşma veya ağzı açmakta güçlük
Nasıl önlenir?
- Bu kitlelerin oluşumunu önleyen bilinen bir yöntem yok; elinizdeki gerçekçi adım erken fark etmektir.
- Ayda bir aynada yüzünüzün iki yanını karşılaştırın ve çene altınızı elle yoklayın.
- Rutin diş muayenesinde çene altı ve boyun elle değerlendirilir; bu kontrolleri aksatmayın.
- Sigarayı bırakmak ve alkolü sınırlamak baş boyun bölgesindeki genel riski azaltır.
Sık sorulan sorular
- Ağrı yoksa bir süre beklenebilir mi?
- Beklenmemelidir. Tükürük bezi kitlelerinin çoğu ağrısız başlar; ağrının olmaması kitlenin önemsiz olduğunu göstermez. Ölçüt ağrı değil, şişliğin geçmemesi ve büyümesidir. İki haftadan uzun süren, küçülmeyen bir şişlik için değerlendirme istenir.
- Bu şişlik lenf bezi mi, tükürük bezi mi?
- Ayrımı elle yapmak güvenilir değildir. Diş kaynaklı bir enfeksiyona bağlı lenf düğümü şişmesi genellikle birkaç hafta içinde geriler; tükürük bezinden kaynaklanan bir kitlenin ise geçmemesi ya da büyümesi beklenir. Kesin ayrım muayene ve görüntülemeyle, gerektiğinde örnek alınarak yapılır.
- Diş hekimi bu kitleyi çıkarır mı?
- Çıkarmaz. Diş hekiminin bu tablodaki rolü kitleyi fark etmek, yerini ve boyutunu kayıt altına almak ve sizi kulak burun boğaz ya da baş boyun cerrahisine yönlendirmektir. Ağız içindeki küçük bezlerden kaynaklanan kitlelerde değerlendirme ağız, diş ve çene cerrahisiyle birlikte yürütülür.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve kişisel muayenenin yerini tutmaz. Belirtiler birden fazla hastalıkta ortak olabilir; teşhis yalnızca klinik muayene ile konur.