Nedir?
Dev hücreli arterit, orta ve büyük atardamarların duvarını tutan iltihabi bir hastalıktır. En sık şakak bölgesinden geçen atardamarı etkilediği için temporal arterit adıyla da anılır. Neredeyse tamamen elli yaşın üstünde görülür ve yaş ilerledikçe sıklığı artar.
İltihap damar duvarını kalınlaştırır, damarın içinden geçen kan akımı daralır. Kanlanması azalan doku çalışırken ağrır. Çiğneme kasları iş yaparken daha çok kana ihtiyaç duyduğundan birkaç lokma sonra yorulur, ağrır ve ara verilince rahatlar. Bu tabloya çene kladikasyosu denir ve hastalığın erken bulgularından biridir.
Diş kliniğini ilgilendiren nokta şudur: hasta bunu çene eklemi ya da diş sorunu sanarak diş hekimine gelebilir. Aynı damar ağının göz sinirini besleyen dallarının tutulması durumunda görme kaybı gelişebilir ve bu kayıp çoğu zaman geri dönmez. Bu nedenle şüphe uyandıran tabloda gün kaybedilmez.
Belirtiler
Bu belirtilerin hepsinin birden görülmesi gerekmez.
Neden olur?
- 01
Bağışıklık sisteminin damar duvarına yönelmesi
Bağışıklık hücreleri damar duvarında toplanır ve orada iltihap oluşturur. Duvar kalınlaşır, damarın iç boşluğu daralır. Hastalığın belirtileri bu daralmanın sonucudur.
- 02
İleri yaş
Tablo elli yaşın altında çok nadirdir ve sıklığı yetmiş yaş civarında en yüksektir. Bu nedenle aynı şakak ağrısı genç bir hastada ve yaşlı bir hastada aynı ağırlıkta değerlendirilmez.
- 03
Polimiyalji romatika ile birliktelik
Omuz ve kalça çevresinde sabahları belirgin olan tutukluk ve ağrı, bu hastalıkla aynı kişide sık görülür. Böyle bir yakınmanız varsa bunu hekiminize ayrıca söyleyin.
- 04
Yatkınlık ve çevresel etkenler
Hastalığın kesin nedeni bilinmiyor. Genetik yatkınlık ile bazı çevresel tetikleyicilerin birlikte rol oynadığı düşünülüyor. Kişinin yaptığı bir yanlışın sonucu değildir.
Nasıl ilerler?
- 1
Genel belirtiler
Halsizlik, iştahsızlık, kilo kaybı, hafif ateş ve gece terlemesi haftalar boyunca sürebilir. Bu dönemde tablo hastalığa özgü görünmez.
- 2
Baş ve çene bulguları
Yeni tipte şakak ağrısı, saç tararken kafa derisinde hassasiyet ve çiğnerken çenenin yorulması eklenir. Şakaktaki damar hassas ve kalınlaşmış hissedilebilir.
- 3
Göz uyarısı
Tek gözde kısa süreli görme kaybı, bulanıklık ya da çift görme olabilir. Geçmiş olsa da bu bulgu beklenmez; aynı gün değerlendirme gerekir.
- 4
Kalıcı görme kaybı
Değerlendirme gecikirse göz sinirinin beslenmesi bozulabilir ve oluşan görme kaybının geri dönmesi beklenmez. Erken başvurunun amacı bu aşamaya gelinmemesidir.
Nasıl tedavi edilir?
Bu tabloda başvurulacak yer romatoloji polikliniğidir. Aynı gün içinde randevu bulunamıyorsa acil servise gidilir. Değerlendirme haftaya ertelenmez. Görme ile ilgili bir yakınma varsa gecikmeden acil servise başvurulur. Dev hücreli arteritin tanısı diş hekimliğinde konmaz ve tedavisi diş hekimliğinde yapılmaz.
Orada beklenen, iltihap düzeyini gösteren kan tetkikleri, şakak atardamarının ultrasonla incelenmesi ve gerektiğinde damardan küçük bir parça alınarak yapılan incelemedir. Şüphe güçlüyse iltihabı baskılayan tedavi, inceleme tamamlanmadan da başlatılabilir. Bu tetkikleri isteme, yorumlama ve tedaviyi başlatma yetkisi ilgili hekimdedir.
Diş hekiminin rolü fark etmek ve yönlendirmektir. Elli yaş üstünde yeni başlayan şakak ağrısı ile çiğnerken çene yorulması, sıradan bir çiğneme kası ağrısı gibi ele alınıp gece plağıyla izlenecek bir tablo değildir. Muayenede bu bulgular birlikte görülüyorsa hasta aynı gün ilgili birime yönlendirilir.
- Tek gözde ani ya da kısa süreli görme kaybı, bulanıklık veya çift görme
- Elli yaş üstünde yeni başlayan, alışılmadık şakak ağrısı
- Şakakta hassas, kalınlaşmış, dokunmakla ağrıyan bir damar hissedilmesi
- Çiğnerken çene yorulmasına ateş, halsizlik ya da kilo kaybının eşlik etmesi
Nasıl önlenir?
- Bu hastalık önlenemez; korunma, bulguyu erken tanıyıp gecikmeden başvurmaktan geçer.
- Elli yaşından sonra ilk kez başlayan bir baş ya da şakak ağrısını sıradan saymayın.
- Çiğnerken çenenizin yorulup ara verince rahatlamasını not edin ve hekiminize söyleyin.
- Kısa sürüp geçmiş olsa bile görmeyle ilgili her bozulmayı aynı gün bildirin.
Sık sorulan sorular
- Çiğnerken çenem yoruluyor, bu her zaman ciddi bir hastalık mı?
- Hayır. Çiğnerken yorulmanın en sık nedeni çiğneme kaslarının aşırı çalışmasıdır ve bu tablo sakindir. Ancak elli yaş üstünde, yeni başlamışsa ve şakak ağrısı, halsizlik veya görme yakınması eşlik ediyorsa aynı gün değerlendirme gerekir. Ayrımı muayene ve kan tetkikleri yapar.
- Şakak ağrımın gerilim tipi baş ağrısından farkı ne?
- Gerilim tipi ağrı genellikle iki taraflıdır, yıllardır tanıdıktır ve künt bir sıkışma verir. Dev hücreli arteritte ağrı yeni başlar, çoğu zaman tek taraflıdır, kafa derisi dokunmaya duyarlı olabilir ve çiğnemeyle çene yorulması eşlik edebilir. Bu birleşim beklenmeden değerlendirilir.
- Diş hekimi bu hastalık için tetkik isteyebilir mi?
- Hayır. Bu tetkikleri isteme ve sonucuna göre tedavi başlatma yetkisi ilgili hekimdedir. Diş hekiminin görevi bulguyu fark etmek, bunu size ve yönlendirdiği birime açıkça aktarmaktır. Bu yüzden muayenede sorulan yaş, görme ve genel durum soruları yalnızca formalite değildir.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve kişisel muayenenin yerini tutmaz. Belirtiler birden fazla hastalıkta ortak olabilir; teşhis yalnızca klinik muayene ile konur.