این یعنی چه؟
فک پایین یک استخوان یکپارچه است، اما با دو مفصل آویخته شده. هنگام باز شدن دهان، این دو مفصل باید متعادل کار کنند. اگر یک طرف تمام مسیر را طی نکند، فک حول طرف سالم می‌چرخد و از خط وسط منحرف میشود. وقتی در آینه نگاه می‌کنید، وسط دندانهای جلویی پایین از وسط دندانهای جلویی بالا دور میشود.
نکتهٔ افتراقی این است که انحراف تا انتها ادامه پیدا می‌کند یا نه. اگر فک هنگام باز شدن به یک طرف می‌رود و بعد به خط وسط برمی‌گردد، مسیر حرف S را می‌کشد؛ این در بیشتر موارد به جا افتادن دیسک همان طرف در حین حرکت مربوط است و معمولاً صدایی هم همراهش شنیده میشود. اگر انحراف تا انتها در همان طرف می‌ماند و برنمی‌گردد، یعنی آن مفصل تمام مسیر را طی نمیکند.
در الگوی دوم، میزان باز شدن دهان هم در بیشتر موارد کم شده است. این تغییر می‌تواند بی‌سروصدا جا بیفتد؛ چون صدا قطع شده، ممکن است تصور شود اوضاع بهتر شده، در حالی که ممکن است دیسک دیگر اصلاً جا نیفتد. به همین دلیل قطع شدن صدا بهتنهایی بهبودی به حساب نمی‌آید.
پشت این انحراف می‌تواند جابه‌جایی درون مفصل باشد، و می‌تواند اسپاسم عضلانی یکطرفه، ضربه‌ای که قبلاً خورده‌اید یا عادت محافظتی‌ای باشد که به دلیل درد آن طرف شکل گرفته است.
علت‌های محتمل
در خانه چه کمکی می‌کند؟
- روبه‌روی آینه به‌آرامی دهان را باز و بسته کنید؛ یادداشت کنید انحراف تا انتها ادامه دارد یا نه.
- مدتی از باز کردن کامل دهان، لقمه‌های بزرگ و آدامس دوری کنید.
- سعی نکنید فک را به‌زور به وسط بیاورید یا جا بیندازید.
- با قرار دادن انگشتانتان به‌صورت عمودی روی هم، میزان باز شدن دهانتان را اندازه بگیرید؛ کم شدن این اندازه تغییری است که باید پیگیری شود.
- اگر نمی‌توانید دهانتان را به اندازهٔ پهنای دو انگشت باز کنید
- اگر انحراف پس از یک ضربه شروع شده باشد
- اگر در همین دوره متوجه شده‌اید طرز روی هم نشستن دندان‌هایتان هم تغییر کرده است
- افزایش سریع درد، یا همراهی تورم و تب
- بی‌حسی در لب یا نوک چانه
پرسش‌های متداول
- اگر انحراف وجود دارد، حتماً درمان لازم است؟
- هر انحرافی درمان نمیخواهد. انحرافی که درد ندارد، باز شدن دهان را محدود نمیکند و سالهاست همانطور مانده، در بیشتر موارد فقط تحت نظر گرفته میشود. تصمیم با نگاه به وجود درد، کم شدن یا نشدن میزان باز شدن دهان و تازه بودن یا نبودن انحراف گرفته میشود.
- صدایم قطع شده ولی انحراف ادامه دارد، دارد بهتر میشود؟
- قطع شدن صدا بهتنهایی به معنای بهبود نیست. در بعضی موارد چون دیسک اصلاً جا نمیافتد، صدایی هم شنیده نمیشود؛ و ممکن است در همین حال میزان باز شدن دهان کم شده باشد. مناسب است اندازهٔ باز شدن دهانتان را بگیرید، با حالت قبل مقایسه کنید و این تغییر را به دندانپزشکتان بگویید.
- ممکن است جویدن با یک طرف باعث این وضع شده باشد؟
- جویدن یکطرفه در بیشتر موارد نتیجه است، نه علت؛ آدمها از طرفی که درد دارد یا دندانش افتاده پرهیز میکنند. با این حال استفادهٔ یکطرفهٔ طولانی، بار عضله و مفصل آن طرف را تغییر میدهد. برای شکستن این چرخه، بررسی دندانهای از دسترفته و منشأ درد لازم است.
این محتوا جنبه اطلاع‌رسانی عمومی دارد و جایگزین معاینه حضوری نیست. علائم میان بیماری‌ها مشترک‌اند و تشخیص تنها بالینی انجام میشود.