Co to jest?
W obturacyjnym bezdechu sennym mięśnie wokół gardła rozluźniają się przy zasypianiu i drogi oddechowe się zwężają. Dopóki zwężenie wystarcza tylko do wydania dźwięku, chrapiesz; kiedy przepływ powietrza zatrzymuje się całkowicie albo prawie całkowicie, oddech na krótko ustaje. Te przerwy mogą powtarzać się w ciągu nocy dziesiątki razy, a czasem więcej.
Na końcu każdej przerwy mózg wysyła krótki sygnał wybudzenia; mięśnie odzyskują napięcie, drogi oddechowe znów się otwierają, a oddech zwykle wraca głośnym wdechem. Większości tych wybudzeń się nie pamięta. Nawet jeśli liczba godzin snu wygląda wystarczająco, jego głębokość jest rozbijana, więc rano nie czujesz się wypoczęty.
Lekarz dentysta widzi w jamie ustnej objawy tego obrazu: starte zęby, odciski zębów na brzegach języka, wąskie wysokie podniebienie, poranna suchość i tkliwość mięśni żucia to częste objawy towarzyszące. Nie stanowią rozpoznania, ale stawiają ocenę snu na porządku dnia. Bez zajęcia się tym mogą narastać wysokie ciśnienie, zaburzenia rytmu serca i ryzyko drogowe związane z sennością w ciągu dnia.
Objawy
Nie muszą wystąpić wszystkie naraz.
Skąd się bierze?
- 01
Anatomia zwężająca drogi oddechowe
Cofnięta żuchwa, wąska szczęka, duża nasada języka, długie podniebienie miękkie i przerośnięte migdałki zmniejszają przekrój dróg oddechowych. Kiedy podczas snu mięśnie się rozluźniają, ten zwężony odcinek łatwiej się zamyka.
- 02
Masa ciała i obwód szyi
Wraz ze wzrostem tkanki tłuszczowej wokół szyi i języka drogi oddechowe są uciskane z zewnątrz. Przybieranie na wadze może nasilać chorobę; utrata masy ciała może łagodzić objawy, choć sama może nie wystarczyć.
- 03
Rzeczy zwiększające rozluźnienie mięśni
Alkohol, leki uspokajające i rozluźniające mięśnie obniżają napięcie mięśni gardła. Podparcie tkankowe maleje z wiekiem; u kobiet choroba staje się częstsza po menopauzie.
- 04
Brak możliwości oddychania przez nos
Alergiczne zatkanie nosa, skrzywiona przegroda i przerośnięty trzeci migdałek zwężają drogi oddechowe na ich górnym końcu. Kiedy oddychanie przenosi się na usta, żuchwa przesuwa się do tyłu i w dół, a nasada języka dodatkowo zwęża drogi oddechowe.
Jak przebiega?
- Pomiar
Jak ustala się nasilenie
Badanie snu podaje liczbę przerw w oddychaniu i spłyceń oddechu na godzinę. Liczbę tę odczytuje się razem ze spadkami tlenu i objawami dziennymi; sama wartość nie rozstrzyga o leczeniu.
- Łagodny
Od pięciu do piętnastu zdarzeń na godzinę
Objawy dzienne mogą być ograniczone. Pozycja snu, kontrola masy ciała i leczenie zatkanego nosa to rozsądny punkt wyjścia; aparat wysuwający żuchwę jest jedną z możliwości często rozważanych w tej grupie.
- Umiarkowany
Od piętnastu do trzydziestu zdarzeń na godzinę
Senność w ciągu dnia i wysokie ciśnienie są w tej grupie wyraźniejsze. Wybór między urządzeniem a aparatem wysuwającym żuchwę podejmuje specjalista od snu, patrząc na całość objawów.
- Ciężki
Więcej niż trzydzieści zdarzeń na godzinę
Spadki tlenu stają się głębsze, a sen jest wyraźnie rozbijany. W tej grupie pierwszą możliwością zwykle jest CPAP; aparat wysuwający żuchwę może pojawić się tam, gdzie urządzenia nie da się tolerować.
Jak się to leczy?
Rozpoznanie stawia się badaniem snu. Poligrafia oddechowa wykonywana w domu albo polisomnografia wykonywana w laboratorium snu rejestrują zdarzenia oddechowe i poziom tlenu. Zlecenie badania i interpretacja wyniku to zadanie pulmonologa, neurologa albo laryngologa. Lekarz dentysta nie rozpoczyna leczenia bez wyniku badania.
Urządzenie CPAP, które podaje stałe dodatnie ciśnienie w drogach oddechowych, utrzymuje je otwarte od środka i rozważa się je w pierwszej kolejności w przypadkach umiarkowanych i ciężkich. Aparat wysuwający żuchwę działa inaczej: trzyma żuchwę lekko wysuniętą, żeby poszerzyć przestrzeń za nasadą języka. Wykonuje się go w przypadkach łagodnych i umiarkowanych, a także tam, gdzie urządzenia nie da się tolerować, na zlecenie specjalisty od snu.
Rolą lekarza dentysty jest pobranie wycisków, wykonanie aparatu, stopniowe ustawianie zakresu wysunięcia i obserwowanie skutków dla stawu skroniowo-żuchwowego i zębów. Po rozpoczęciu używania aparatu należy oczekiwać ponownej oceny jego skuteczności badaniem snu. Kontrola masy ciała, przegląd używania alkoholu i leków uspokajających, leczenie zatkanego nosa i unikanie spania na plecach są częścią procesu na każdym etapie.
- Zasypianie za kierownicą albo w trakcie rozmowy
- Budzenie się nocą z uczuciem duszenia albo łapaniem powietrza
- Budzenie się ze snu z bólem w klatce piersiowej albo nieregularnym, szybkim biciem serca
- Zauważenie, że dziecko przestaje oddychać podczas snu
Jak temu zapobiegać?
- W godzinach blisko snu unikaj alkoholu i leków uspokajających; jedno i drugie rozluźnia mięśnie gardła.
- Jeśli objawy są silniejsze przy spaniu na plecach, spróbuj spać na boku.
- Nie przedłużaj zatkanego nosa; poproś o ocenę laryngologiczną przyczyn alergicznych i strukturalnych.
- Zmiana masy ciała może wprost wpływać na nasilenie choroby; obserwuj ją razem z lekarzem.
Najczęstsze pytania
- Nie chrapię. Czy nadal mogę mieć bezdech senny?
- Tak, możesz. Chrapanie jest częstym towarzyszem, ale nie jest konieczne. U osób śpiących samotnie i u części kobiet obraz ujawnia się mniej przez chrapanie, a bardziej przez zmęczenie, poranne bóle głowy, słabe skupienie i częste budzenie się w nocy. Odpowiedź daje badanie snu.
- Czy aparat wysuwający żuchwę można wykonać bez badania snu?
- Nie. Aparat wykonany bez wiedzy o tym, czy bezdech występuje i jak jest nasilony, może ściszyć dźwięk chrapania, ukrywając prawdziwy problem. O tym, czy aparat ci odpowiada, decyduje się też wyłącznie po zważeniu wyniku badania razem ze stanem zębów i dziąseł oraz badaniem stawu skroniowo-żuchwowego.
- Czy mogę używać aparatu wysuwającego żuchwę zamiast CPAP?
- Ta decyzja należy do twojego specjalisty od snu. W przypadkach łagodnych i umiarkowanych aparat rozważa się jako możliwość. W ciężkich zwykle na pierwszym miejscu trzyma się CPAP; aparat może pojawić się tam, gdzie urządzenia nie da się tolerować. Skuteczność każdej metody bywa różna u różnych osób.
Ta treść ma charakter ogólnoinformacyjny i nie zastępuje badania na miejscu. Objawy różnych schorzeń nakładają się na siebie, a rozpoznanie można postawić wyłącznie klinicznie.