Co to jest?
Trzeci migdałek leży za nosem, a migdałki podniebienne po bokach gardła; jedno i drugie to tkanka limfatyczna. W dzieciństwie pracują jako część układu odpornościowego i przechodzą okres wzrostu. Kiedy wzrost ten osiąga rozmiar zwężający drogi oddechowe, oddychanie przez nos staje się trudniejsze, a oddychanie przenosi się na usta.
Typowy obraz jest taki: dziecko chrapie w nocy, śpi z otwartymi ustami, często zmienia pozycję i budzi się zmęczone. Mogą temu towarzyszyć zatkany nos w ciągu dnia, nosowy głos, nieświeży oddech i słaby apetyt. Uczucie pełności w uszach i powtarzające się problemy ucha środkowego wiążą się z tym, że trzeci migdałek leży przy trąbce Eustachiusza.
Lekarz dentysta zauważa te dzieci przez jamę ustną: suche, zmienione zapalnie dziąsła z przodu, nalot na języku, wąskie, wysokie podniebienie, wargi pozostające rozchylone w spoczynku. Te objawy nie stanowią rozpoznania. Trzeciego migdałka nie widać, patrząc w jamę ustną; jego ocena wymaga bezpośredniego zbadania nosa i okolicy za nim, a to zadanie laryngologa.
Objawy
Nie muszą wystąpić wszystkie naraz.
Skąd się bierze?
- 01
Naturalny wzrost z wiekiem
Tkanka limfatyczna osiąga największy rozmiar w latach przedszkolnych i ma skłonność do zmniejszania się w stronę wieku młodzieńczego. Drogi oddechowe dziecka są też węższe, więc ta sama wielkość w tym wieku daje więcej objawów.
- 02
Powtarzające się zakażenia górnych dróg oddechowych
Częste zakażenia nosa i gardła utrzymują tkankę w stałym pobudzeniu. Tkanka, która rozrasta się przy każdym epizodzie, może nie wracać między epizodami do dawnego rozmiaru.
- 03
Alergia
Alergiczny nieżyt nosa utrzymuje błonę śluzową nosa obrzękniętą, a tkankę limfatyczną pobudzoną. Bez opanowania alergii trudniej, żeby zatkanie ustąpiło.
- 04
Czynniki środowiskowe i refluks
Narażenie na dym papierosowy i cofanie się treści żołądkowej do gardła mogą powodować stałe drażnienie górnych dróg oddechowych. Na tym gruncie rozrost tkanki zadomawia się łatwiej.
Jak przebiega?
- Stopień 1
Migdałki zwężające przejście tylko nieznacznie
Migdałki pozostają w swoich zagłębieniach i nie zwężają wyraźnie gardła. Objawy ograniczają się przede wszystkim do okresów zakażenia.
- Stopień 2
Rozrost wychodzący poza zagłębienie
Migdałki wychodzą poza swoje zagłębienia. Nocą może zacząć się chrapanie, choć oddychanie w ciągu dnia jest zwykle swobodne.
- Stopień 3
Wyraźne zwężenie
Większa część przejścia w gardle jest zamknięta. Chrapanie staje się regularne, oddychanie przez usta trwa też w ciągu dnia, przełykanie zwalnia, a posiłki się wydłużają.
- Stopień 4
Niemal całkowite zamknięcie
Migdałki zbliżają się do linii środkowej. Można obserwować przerwy w oddychaniu podczas snu, stale otwarte usta i trudności z karmieniem; oceny się nie odkłada.
Jak się to leczy?
Miejscem, do którego należy się zgłosić z tym obrazem, jest laryngolog. W badaniu ocenia się gardło i nos; ponieważ trzeciego migdałka nie widać przez usta, może być potrzebne obejrzenie cienkim endoskopem przez nos albo zdjęcie boczne. Jeśli opisywane są przerwy w oddychaniu podczas snu, można zlecić badanie snu. Rola lekarza dentysty w tym obrazie ogranicza się do zauważenia objawów, zapisania śladów, jakie zostawiają w jamie ustnej, i wskazania właściwego adresu.
Laryngolog może wolić zacząć od leków i obserwacji. Na jakiś czas próbuje się sprayów stosowanych do nosa, leczenia alergii i regularnej obserwacji zakażeń. U wielu dzieci tkanka zmniejsza się z wiekiem, a objawy słabną. Jaki lek w tym okresie, w jakiej dawce i jak długo, zależy od tego specjalisty.
Jeśli objawy się utrzymują, jeśli są przerwy w oddychaniu podczas snu albo jeśli powtarzające się zakażenia wpływają na codzienne życie, może pojawić się usunięcie trzeciego migdałka i migdałków podniebiennych. I tę decyzję, i zakres operacji podejmuje laryngolog. Po stronie stomatologicznej można zaplanować termin oceny ortodontycznej wąskiego podniebienia i zwarcia, gdy drogi oddechowe zostaną już uporządkowane.
- Zauważenie zatrzymania oddechu podczas snu
- Trudność z przełykaniem i zbieranie się śliny w ustach
- Trudność w oddychaniu razem ze zmianą głosu
- Jednostronnie powiększający się migdałek albo twardy, nieustępujący obrzęk na szyi
Jak temu zapobiegać?
- Obserwuj, jak śpi twoje dziecko; chrapanie każdej nocy i spanie z otwartymi ustami nie są uznawane za normalne.
- Nie zapominaj o objawach alergicznych po przejściu sezonu; utrzymujące się zatkanie nosa wymaga oceny.
- Zapobiegaj narażeniu na dym papierosowy w domu.
- Zapisuj daty i czas trwania powtarzających się zakażeń gardła; zapytają cię o to, gdy będzie podejmowana decyzja.
Najczęstsze pytania
- Czy trzeci migdałek zmniejsza się sam?
- U wielu dzieci tkanka limfatyczna zmniejsza się w stronę wieku młodzieńczego i objawy słabną. Ale jeśli w tym czasie drogi oddechowe pozostają zwężone, sen jest rozbijany albo powtarzają się problemy z uszami, czekanie może mieć swoją cenę. O tym, czy czekać, czy przystąpić do zabiegu, decyduje laryngolog.
- Czy po usunięciu migdałków odporność mojego dziecka będzie słabsza?
- Migdałki nie są jedyną częścią układu odpornościowego; po ich usunięciu obrona toczy się dalej dzięki innej tkance limfatycznej. Mimo to operacji nie zaleca się każdemu dziecku, a potrzebę ocenia się indywidualnie. To pytanie najlepiej zadać laryngologowi, który będzie podejmował decyzję.
- Czy lekarz dentysta widzi trzeci migdałek?
- Nie. Trzeci migdałek leży za nosem i nie da się go ocenić, patrząc w jamę ustną. Lekarz dentysta widzi z grubsza migdałki podniebienne i może zauważyć wąskie podniebienie oraz ślady, jakie suchość zostawia w jamie ustnej. Te objawy budzą podejrzenie; o ich nasileniu i o tym, co należy zrobić, rozstrzyga laryngolog.
Ta treść ma charakter ogólnoinformacyjny i nie zastępuje badania na miejscu. Objawy różnych schorzeń nakładają się na siebie, a rozpoznanie można postawić wyłącznie klinicznie.