Co to jest?
Zatoka szczękowa to przestrzeń powietrzna leżąca pod kością policzkową. Korzenie górnych trzonowców i przedtrzonowców leżą bardzo blisko dna tej przestrzeni; u części osób oddziela je tylko cienka jak papier warstwa kości, a u innych kości nie ma wcale. Kiedy zakażenie przy wierzchołku korzenia albo utrata kości w chorobie dziąseł przekroczy tę granicę, błona śluzowa zatoki ulega zapaleniu.
Zapalenie zatok pochodzące z zęba różni się od zwykłego pod kilkoma względami. Zwykle jest jednostronne i zaczyna się cicho, a nie po przeziębieniu. Wydzielina i oddech mogą nieprzyjemnie pachnieć, a uporczywy zły smak w ustach jest częsty. Pochylanie się zwiększa rozpieranie w twarzy; górne zęby boczne sprawiają wrażenie pełnych i tkliwych grupowo, a nie pojedynczo.
Ząb, który za tym stoi, nie zawsze boli. Obraz może utrzymywać zakażenie przy wierzchołku korzenia ciche od dawna, niedokończone leczenie kanałowe albo zabieg wykonany lata temu. Dlatego przy nawracającym jednostronnym zapaleniu zatok należy oczekiwać oceny również górnych zębów.
Objawy
Nie muszą wystąpić wszystkie naraz.
Skąd się bierze?
- 01
Górne zęby z zakażeniem przy wierzchołku korzenia
Zakażenie gromadzące się przy wierzchołku martwego zęba albo zęba z niedokończonym leczeniem kanałowym może rozpuszczać kość i dotrzeć do dna zatoki. Zęby te najczęściej nie bolą i możesz zgłosić się wyłącznie z objawami nosowymi.
- 02
Zaawansowana choroba dziąseł
Kiedy utrata kości wokół górnych trzonowców się pogłębia, bakterie z kieszonki zbliżają się do dna zatoki. Rozchwiany ząb i wydzielina z dziąsła mogą wskazywać na tę drogę.
- 03
Po leczeniu stomatologicznym i zabiegach
Materiał do wypełnienia kanału wepchnięty do zatoki, fragment korzenia przemieszczony w górę przy ekstrakcji, implanty i podniesienie dna zatoki mogą wprost oddziaływać na błonę śluzową zatoki. Objawy mogą też zacząć się tygodnie po zabiegu.
- 04
Wierzchołki korzeni leżące blisko zatoki
U części osób wierzchołki korzeni uwypuklają się w przestrzeń zatoki. Przy takiej anatomii nawet małe zakażenie łatwo przechodzi do zatoki; zależność tę można z góry zobaczyć na badaniu obrazowym wykonanym przed leczeniem.
Jak przebiega?
- 1
Cicha faza źródła
W zębie jest zakażenie, ale nie ma objawów. Najczęściej zauważa się je na zdjęciu wykonanym z innego powodu.
- 2
Pogrubienie błony śluzowej zatoki
Zaczyna się jednostronne uczucie pełności, spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła i nieokreślone rozpieranie w górnych zębach bocznych. Bólu jeszcze wyraźnie nie ma.
- 3
Zakażenie wypełniające zatokę
Na pierwszy plan wysuwają się zatkany nos, cuchnąca wydzielina i nieprzyjemny smak w ustach. Pochylanie się i podskakiwanie pogarszają sprawę.
- 4
Wzorzec nawrotowy
Leki wyciszają objawy, ale ponieważ ząb będący źródłem nadal jest na miejscu, po jakimś czasie wracają. Jednostronne zapalenie zatok wracające kilka razy w roku nasuwa taki obraz.
Jak się to leczy?
Rozpoznanie stawia się badaniem obrazowym obok badania klinicznego. Zdjęcie panoramiczne nie pokazuje wystarczająco dobrze zależności między korzeniami a zatoką; tomografia stożkowa pokazuje zarówno źródło, jak i stopień wypełnienia zatoki. Badanie endoskopowe u laryngologa dopełnia tych informacji.
Zadaniem lekarza dentysty jest zająć się źródłem. W zależności od stanu zęba planuje się leczenie kanałowe, resekcję wierzchołka korzenia albo ekstrakcję; jeśli ząb ma być usunięty, na tej samej wizycie sprawdza się, czy nie powstało połączenie między jamą ustną a zatoką. Leczenie samej jamy zatoki nie jest dziedziną lekarza dentysty.
Leczenie skierowane na zatokę należy do laryngologa; pod tym hasłem rozważa się leki donosowe, płukania, a u pacjentów, u których uznaje się to za konieczne, zabieg endoskopowy. Oba sposoby leczenia najczęściej planuje się razem. Kiedy leczy się wyłącznie zatokę, źródło zostaje na miejscu, więc należy oczekiwać powrotu objawów.
- Obrzęk i zaczerwienienie powieki oraz okolicy oka
- Zamazane widzenie, podwójne widzenie albo ograniczenie ruchów gałki ocznej
- Szybko narastający jednostronny ból i obrzęk twarzy z wysoką gorączką
- Silny ból głowy, sztywność karku albo splątanie
Jak temu zapobiegać?
- Nie przedłużaj zakażeń przy wierzchołkach korzeni górnych zębów bocznych; to, że są ciche, nie znaczy, że nie wymagają leczenia.
- Dokończ nieukończone leczenia kanałowe i wykonuj zdjęcia kontrolne w odstępach zaleconych przez lekarza dentystę.
- W chorobie dziąseł obserwuje się utratę kości wokół górnych trzonowców; nie pomijaj regularnych wizyt związanych z leczeniem dziąseł.
- Powiedz lekarzowi dentyście także o tym, że zapalenie zatok jest jednostronne i ciągle wraca; to informacja, która łączy obie dziedziny.
Najczęstsze pytania
- Zęby mnie nie bolą. Czy zapalenie zatok nadal może pochodzić z zęba?
- Może. Ząb będący źródłem najczęściej nie boli, a zakażenie przy wierzchołku korzenia może długo pozostawać ciche. Objawy utrzymujące się po jednej stronie, wydzielina z zapachem i obraz ciągle wracający mimo leczenia to sygnały, przy których trzeba zbadać także górne zęby.
- Czy zdjęcie panoramiczne wystarcza, żeby to pokazać?
- Najczęściej nie. Na zdjęciu panoramicznym wierzchołki korzeni i dno zatoki nakładają się, więc zależność między nimi nie jest jasna. Preferuje się tu tomografię stożkową, bo pokazuje osobno źródło i stopień wypełnienia zatoki.
- Czy po leczeniu zęba będącego źródłem zapalenie zatok minie?
- Po usunięciu źródła należy oczekiwać ustąpienia objawów; zakażenie, które zagnieździło się w zatoce, może jednak wymagać własnego leczenia. Dlatego kontrola laryngologiczna po leczeniu stomatologicznym najczęściej pozostaje częścią planu.
Ta treść ma charakter ogólnoinformacyjny i nie zastępuje badania na miejscu. Objawy różnych schorzeń nakładają się na siebie, a rozpoznanie można postawić wyłącznie klinicznie.