Co to oznacza?
Język wyłapuje tylko kilka podstawowych cech, takich jak słodki, słony, kwaśny, gorzki i umami. Większość tego, co nazywamy smakiem jedzenia, to w rzeczywistości zapach, który wędruje z tyłu gardła do miejsca odbierającego woń. Dlatego za utratą smaku najczęściej stoją nie kubki smakowe, lecz droga węchowa.
Pomaga proste rozróżnienie: jeśli nadal odróżniasz sól od cukru, ale nie wychwytujesz charakteru potrawy, problem leży najpewniej po stronie węchu i bierze się pod uwagę zatkany nos, zapalenie zatok albo spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła. Jeśli nie odróżniasz też słonego od słodkiego, zajęta może być sama droga smakowa.
Żeby cząsteczki smakowe dotarły do kubków, muszą rozpuścić się w ślinie; kiedy jama ustna wysycha, smak też słabnie. Ścieralny biały nalot na języku, nowo włączone leki, stan zapalny pod protezą i palenie dają ten sam skutek. Jeśli utrata obejmuje tylko jedną stronę albo zaczyna się zaraz po zabiegu stomatologicznym, nasuwa to drogę nerwową i wymaga osobnej oceny.
Przyczyna utraty smaku może leżeć w jamie ustnej albo poza nią; to, czy zaczęła się nagle, czy powoli, czy obejmuje jedną stronę, czy całość, oraz towarzysząca suchość, katar albo niedawny zabieg rozstrzygają większość wątpliwości.
Możliwe przyczyny
Co pomaga w domu?
- Czyść język delikatnie raz dziennie miękką szczoteczką albo skrobaczką, od tyłu ku przodowi; jeśli jest nalot, którego nie da się zetrzeć, nie rób tego na siłę.
- Pij wodę w ciągu dnia i pobudzaj wydzielanie śliny gumą bez cukru; suchość w ustach wprost zmniejsza odczuwanie smaku.
- Sporządź listę leków rozpoczętych w ostatnim czasie i porównaj ją z datą zmiany smaku; nie odstawiaj leku na własną rękę.
- Rzuć albo ogranicz palenie i płyny do płukania zawierające alkohol; jedno i drugie wysusza błonę śluzową i zaburza odczuwanie smaku.
- Jeśli utracie smaku towarzyszy drętwienie albo osłabienie twarzy
- Jeśli utrata zaczęła się zaraz po zabiegu stomatologicznym i dotyczy jednej strony języka
- Jeśli masz w ustach niegojącą się nadżerkę, nieścieralny nalot albo stwardniałe zgrubienie
- Jeśli towarzyszy temu jednostronna, cuchnąca wydzielina z nosa i uczucie rozpierania w twarzy
- Jeśli chudniesz, bo nie możesz jeść
Najczęstsze pytania
- Czy smak wróci?
- Zależy od przyczyny. Gdy zajmiemy się przyczynami odwracalnymi, takimi jak suchość w ustach, nalot na języku albo zakażenie grzybicze, odczuwanie smaku najczęściej się poprawia. Gdy zajęta jest droga węchowa, powrót może zająć tygodnie. Przy utracie z powodu uszkodzenia nerwu wynik bywa różny i zaleca się wczesną ocenę; nie byłoby właściwe podawanie z góry konkretnego czasu.
- Mam stale metaliczny smak w ustach, czy to też utrata smaku?
- Nie, to inny problem. W utracie smaku odczuwanie jest osłabione; stale obecny metaliczny albo gorzki smak to zaburzenie odczuwania. Taki obraz częściej spotyka się przy lekach, refluksie, suchości w ustach i niektórych stanach w jamie ustnej. Ponieważ rozróżnienie zmienia kierunek poszukiwań, ważne jest, żebyś opisał lekarzowi dentyście, z którym z nich masz do czynienia.
- Czy przyjmować cynk?
- O suplementacji decydują wyniki badań krwi i ocena lekarska; suplement przyjmowany bez niedoboru nie powinien pomóc. To prawda, że za utratą smaku może stać niedobór żelaza, witaminy B12 albo cynku, ale droga do tego wiedzie przez badania. Rozpoczęcie suplementacji na własną rękę może opóźnić znalezienie prawdziwej przyczyny.
Ta treść ma charakter ogólnoinformacyjny i nie zastępuje badania na miejscu. Objawy różnych schorzeń nakładają się na siebie, a rozpoznanie można postawić wyłącznie klinicznie.