Co to jest?
Trąbka Eustachiusza to krótki kanał łączący ucho środkowe z tyłem nosa. Otwiera się na moment przy przełykaniu i ziewaniu, wyrównując ciśnienie w uchu środkowym z powietrzem na zewnątrz. Kiedy nie otwiera się wystarczająco, ciśnienie za błoną bębenkową spada, a ucho czuje się pełne, zatkane i pod ciśnieniem.
Typowe objawy to pełność, trzaski, słyszenie własnego głosu w uchu i wrażenie, że dźwięki dochodzą z daleka. Ujawniają się w samolocie, w windzie i przy nurkowaniu, a nasilają w przeziębieniach, alergiach i okresach zatkanego nosa. Przełknięcie albo ziewnięcie może przynieść krótkotrwałą ulgę.
Powodem, dla którego ten obraz omawia się w gabinecie stomatologicznym, jest to, że te same objawy mogą pochodzić też ze stawu skroniowo-żuchwowego. Kiedy pełność pochodzi ze stawu, dolegliwość nasila się przy żuciu, ucisk przed uchem i nad skronią jest tkliwy, a otwieranie i zamykanie ust zmienia odczucie. W obrazie pochodzącym z trąbki Eustachiusza na pierwszym planie jest związek z nosem i z ciśnieniem.
Objawy
Nie muszą wystąpić wszystkie naraz.
Skąd się bierze?
- 01
Zakażenia górnych dróg oddechowych i alergia
W przeziębieniu i katarze siennym błona śluzowa tyłu nosa puchnie, a ujście trąbki się zwęża. To najczęstsze tło, a objawy najczęściej utrzymują się jeszcze jakiś czas po przejściu zakażenia.
- 02
Przeszkoda w nosie i za nim
Przerośnięty trzeci migdałek, stale zatkany nos i oddychanie przez usta utrudniają otwieranie trąbki. U dzieci to często właśnie stoi za uczuciem pełności w uchu.
- 03
Zmiany ciśnienia
Latanie, nurkowanie i szybkie zmiany wysokości obciążają trąbkę. Lot z przeziębieniem może zostawić wyraźny ból i pełność w uchu; objawy odczuwa się bardziej przy zniżaniu.
- 04
Rzeczy stale drażniące błonę śluzową
Dym papierosowy, pyły w pracy i refluks żołądkowy mogą powodować trwały obrzęk błony śluzowej tyłu nosa. U dorosłego objawy utrzymujące się po jednej stronie i nieustępujące wymagają osobnego zbadania okolicy za nosem.
Jak przebiega?
- Postać z zatkaniem
Trąbka otwierająca się niedostatecznie
To najczęstsza postać. Na pierwszym planie są pełność, ucisk i niewielki spadek słuchu, a zwykle towarzyszy temu zatkany nos.
- Postać ciśnieniowa
Obraz pojawiający się przy lataniu i nurkowaniu
Objawy pojawiają się wyłącznie przy szybkich zmianach ciśnienia. Przy zniżaniu występuje ból i zatkanie ucha, a najczęściej ustępuje w ciągu godzin.
- Postać otwarta
Trąbka, która się nie zamyka
Ta jest rzadsza. Własny głos i oddech odbijają się echem w uchu; pochylenie do przodu albo położenie się łagodzi objawy. Widuje się ją po szybkiej utracie masy ciała.
- Długotrwałe
Objawy trwające dłużej niż trzy miesiące
Jeśli objawy nie ustępują albo utrzymują się po jednej stronie, potrzebne jest badanie endoskopowe okolicy za nosem. Ta ocena to zadanie laryngologa.
Jak się to leczy?
Lekarzem, do którego należy się zgłosić w tym obrazie, jest laryngolog. Tam bada się błonę bębenkową otoskopem; można wykonać tympanometrię, która mierzy ciśnienie w uchu środkowym, oraz badanie słuchu, a jeśli uzna się to za konieczne, ocenia się nos i przestrzeń za nim endoskopem. Rozpoznanie stawia się w tym badaniu, a lekarz dentysta tego obrazu nie rozpoznaje.
Plan laryngologa najczęściej kieruje się na przyczynę leżącą u podłoża i obejmuje zatkany nos, alergię, trzeci migdałek i refluks żołądkowy. U pacjentów z długo utrzymującymi się objawami można rozważyć zabiegi na błonie bębenkowej albo poszerzające trąbkę. Kolejność i termin tych możliwości to decyzja tamtego lekarza.
Rola lekarza dentysty ogranicza się do zauważenia i rozróżnienia. W badaniu ocenia się mięśnie żucia, staw skroniowo-żuchwowy i zwarcie; jeśli objawy wskazują na staw, sprawę prowadzi się w stomatologii, a jeśli na pierwszym planie są objawy uszne i nosowe, kieruje się dalej. Nie można powiedzieć, że leczenie skierowane na staw skroniowo-żuchwowy usunie uczucie pełności w uchu.
- Nagła utrata słuchu; wymaga oceny tego samego dnia
- Ból ucha, gorączka i wyciek z ucha
- Uczucie pełności w jednym uchu u dorosłego, które nie mija tygodniami
- Osłabienie twarzy albo podwójne widzenie obok objawów usznych
Jak temu zapobiegać?
- Nie przedłużaj zatkanego nosa i objawów alergicznych; ciśnieniem w uszach zarządza się w dużej mierze przez nos.
- Jeśli musisz lecieć z przeziębieniem, często przełykaj przy zniżaniu; w przypadku dzieci zapytaj wcześniej lekarza.
- Trzymaj się z dala od dymu papierosowego; dym może powodować trwały obrzęk błony śluzowej tyłu nosa.
- Jeśli twoje dziecko stale oddycha przez usta i chrapie, poproś o ocenę, zanim zaczną się objawy uszne.
Najczęstsze pytania
- Czy pełność w uchu pochodzi z mojego stawu skroniowo-żuchwowego?
- Rozróżnia je badanie. Objawy nasilające się przy żuciu, tkliwość przy ucisku okolicy przed uchem i skroni oraz zmienianie się dolegliwości przy otwieraniu i zamykaniu ust nasuwają staw. Te powiązane z zatkanym nosem, lataniem i przeziębieniami wskazują na trąbkę Eustachiusza. Oba mogą też występować razem u tej samej osoby.
- Laryngolog nie znalazł problemu. Co może zrobić lekarz dentysta?
- Lekarz dentysta bada staw skroniowo-żuchwowy i mięśnie żucia. Jeśli objawy nasuwają obraz pochodzący ze stawu, zajmuje się nim w swojej dziedzinie. Jeśli badanie nic takiego nie wykaże, ocena wraca do laryngologa; objawu usznego nie tłumaczy się leczeniem stomatologicznym.
- Czy szum w uchu pochodzi z trąbki Eustachiusza?
- Szum może towarzyszyć zaburzeniom trąbki Eustachiusza, ale sam nie daje takiego rozpoznania. Szum wiąże się też z ubytkiem słuchu, z problemami ucha środkowego i z innymi przyczynami. Dlatego najpierw należy oczekiwać oceny laryngologicznej i badania słuchu.
Ta treść ma charakter ogólnoinformacyjny i nie zastępuje badania na miejscu. Objawy różnych schorzeń nakładają się na siebie, a rozpoznanie można postawić wyłącznie klinicznie.