Bu ne demek?
Çenenizin altında, iki yanda birer büyük tükürük bezi bulunur. Bu bezlerin salgısı ince bir kanalla dilinizin altına açılır. Yemeğe başladığınızda üretim birkaç saniye içinde artar. Kanalın herhangi bir yerinde daralma veya tıkanma varsa salgı dışarı çıkamaz, bezin içinde birikir ve bez gözle görülecek kadar şişer. Yemek bittikten sonra üretim yavaşlar, biriken salgı yavaşça sızar ve şişlik geriler.
Bu belirtiyi ayıran şey zamanlamasıdır. Şişlik yemeğin ilk dakikalarında başlar, sofrada en belirgin hâline gelir ve çoğu zaman yarım saat ile birkaç saat içinde küçülür. En güçlü tetikleyici ekşi tatlardır; limon, turşu ya da sirkeli bir salata şişliği tek başına başlatabilir. Boyundaki lenf bezi büyümesi böyle davranmaz; o şişlik günlerce aynı boyutta kalır, yemekle gelip gitmez. Tıkanıklık ayrıca neredeyse her zaman tek taraflıdır.
Aynı bez birkaç kez tıkandığında kanal duvarı kalınlaşabilir ve boşalma her seferinde biraz daha zorlaşır. Zamanla şişlik yemekten sonra tamamen inmemeye başlar. Şişliğin sürekli hâle gelmesi, üzerindeki derinin kızarması ya da ağzınıza tuzlu, kötü bir tat gelmesi tabloya iltihabın eklendiğini düşündürür. Tıkanıklığın nedeni her zaman taş değildir; kanal darlığı ve daha seyrek olarak bezin kendisinden kaynaklanan nedenler de aynı tabloyu verebilir.
Yemekle gelip geçen şişliğin arkasında çoğu zaman salgının akışını engelleyen mekanik bir neden vardır. Aşağıdaki başlıklar sıklık sırası değil, muayenede ve görüntülemede ayırt edilmeye çalışılan olasılıklardır.
Olası nedenler
Evde ne yapılabilir?
- Şişlik başladığında su tüketiminizi artırın; sıvı açığı salgıyı koyulaştırır ve kanaldan geçişini daha da zorlaştırır.
- Bezi dışarıdan kuvvetle sıkmayın, kanal ağzını iğne ya da kürdanla açmaya çalışmayın; kanal duvarı kolay yaralanır ve iyileşirken daha dar bir hâl alabilir.
- Hangi tarafta olduğunu, hangi yemekte başladığını ve kaç saatte indiğini not edin; muayene sırasında bez çoğu zaman inmiş olacağı için bu kayıt tarifin yerini tutar.
- Elinizde kalan antibiyotiği kendi kararınızla başlamayın; mekanik bir tıkanıklık antibiyotikle açılmaz ve ateşli bir tablo gelişirse başlangıç görüntüsü bozulmuş olur.
- Şişlik yemekten saatler sonra da inmiyor, ertesi güne kalıyorsa
- Şişliğin üzerindeki deri kızardı, ısındı ya da ateşiniz çıktıysa
- Ağzınıza irin ya da tuzlu, kötü kokulu bir sıvı geliyorsa
- Ağzınızı açmakta, yutkunmakta veya nefes almakta zorlanıyorsanız
- Dilinizin altı kabarıp dili yukarı itiyorsa ya da sesiniz değiştiyse
Sık sorulan sorular
- Şişlik kendiliğinden indi, yine de gitmem gerekir mi?
- Şişliğin inmesi tıkanıklığın o an açıldığını gösterir, nedeninin ortadan kalktığını göstermez. Aynı bez tekrar tekrar tıkanırsa kanal zamanla daralır ve ataklar sıklaşır. Değerlendirme sırasında kanal ağzına bakılır, akış izlenir ve gerekirse görüntüleme istenir. Şişlik yokken yapılan muayene de bilgi verir, o yüzden ertelemeye gerek yoktur.
- Tükürük bezi taşı kendiliğinden düşer mi?
- Kanal ağzına yakın duran küçük taşların bir bölümü zamanla kendiliğinden çıkabilir. Daha büyük ya da bezin içine doğru yerleşmiş taşlarda bu beklenmez ve çıkarılması için bir işlem gerekir. Taşın yerini ve boyutunu elle anlamak mümkün değildir; karar görüntülemeden sonra verilir.
- Hangi hekime gitmeliyim?
- Diş hekimi ağız içinden kanal ağzını görebilir, akışın olup olmadığını değerlendirir ve şişliğin dişten mi bezden mi kaynaklandığını ayırabilir. Bezin bütününün değerlendirilmesi ve görüntüleme kulak burun boğazın alanıdır. Kanal ağzına yakın taşlarda işlemi ağız ve çene cerrahisi yapabilir. Ateş, yayılan şişlik ya da yutma güçlüğü varsa beklemeden acil başvuru gerekir.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve kişisel muayenenin yerini tutmaz. Belirtiler birden fazla hastalıkta ortak olabilir; teşhis yalnızca klinik muayene ile konur.