Bu ne demek?
Kulağınızın hemen önünde ve altında yüzün en büyük tükürük bezi bulunur. Bu bez çene ekleminin üzerine ve alt çene kemiğinin arka kenarına yayılır, kulak memesinin altını da kaplar. Kanalı yanağınızın içinden, üst arka dişlerinizin hizasından ağza açılır. Bez büyüdüğünde şişlik tam olarak çene ekleminin üzerine oturur; şikâyetin eklem sorunuyla karıştırılması bu yüzden sıktır.
İki tabloyu ayıran şey görüntüdür. Tükürük bezi şişliği dışarıdan bakınca fark edilir; kulak memesini hafifçe yukarı ve dışa iter, alt çenenin köşesindeki keskin hattı yuvarlaklaştırır ve elinize dolgun bir kitle olarak gelir. Çene eklemi sorununda dışarıdan görülen bir dolgunluk olmaz; yakınma ağzı açarken artan ağrı, ses ve kulak önünde dar bir noktada hassasiyettir. Şişliğin yemekle büyüyüp küçülmesi, iki tarafta birden olması ya da haftalar içinde yavaşça büyümesi birbirinden çok farklı yollara işaret eder.
Bu bölgedeki şişliğin iki ayrı hikâyesi olabilir. Birkaç gün içinde gelişen, ağrılı, üzerindeki derisi kızarmış ve sıcak bir şişlik iltihabı düşündürür. Haftalar içinde yavaşça büyüyen, ağrısız, sert ve elle oynatıldığında yerinden pek kımıldamayan bir kitle ise ağrısız olduğuna bakılarak beklenmemesi gereken bir bulgudur. Yüzün mimik sinirleri bu bezin içinden geçer; kitleyle birlikte aynı yanda göz kapağının kapanmaması ya da ağız kenarının düşmesi ayrıca değerlendirilmesi gereken bir işarettir.
Kulak önündeki şişlik iltihaptan tıkanıklığa ve kitleye kadar birbirinden ayrı nedenlerle ortaya çıkabilir. Aşağıdaki başlıklar tanı değil, ayrımın hangi olasılıklar arasında yapıldığını gösterir.
Olası nedenler
Evde ne yapılabilir?
- Şişliğin ne zaman başladığını, yemekle boyut değiştirip değiştirmediğini ve ağrılı olup olmadığını yazın; bu üç ayrıntı ayrımın büyük bölümünü belirler.
- Sert ve ağrısız bir kitleyi tekrar tekrar sıkmayın; sıkmak şişliği küçültmez, çevre dokuyu tahriş eder ve muayenedeki görüntüsünü değiştirir.
- Şişliği kendi kendinize patlatmaya ya da boşaltmaya çalışmayın; kaynağı belli olmayan bir şişliğe yapılan girişim iltihabı çevre boşluklara taşıyabilir.
- Elinizde kalan antibiyotiği kendi kararınızla kullanmayın; iltihap ile kitle ayrılmadan başlanan ilaç hem işe yaramayabilir hem değerlendirmeyi geciktirir.
- Şişlik üç haftadan uzun sürdüyse ya da büyümeye devam ediyorsa
- Kitle sert, ağrısız ve elle oynatıldığında yerinden kımıldamıyorsa
- Aynı yanda gözünüzü kapatmakta zorlanıyor ya da ağzınızın kenarı düşükse
- Deri kızardı, ısındı, ateşiniz çıktı veya ağzınıza irin geliyorsa
- Ağzınızı açamıyor ya da yutkunmakta zorlanıyorsanız
Sık sorulan sorular
- Çene eklemim mi şişti?
- Çene eklemi sorunları çoğu zaman dışarıdan görülen bir şişlik yapmaz; ağrı, ses ve açma kısıtlılığıyla kendini gösterir. Kulak önünde elle tutulan, kulak memesini kaldıran bir dolgunluk varsa öncelikle tükürük bezi ve çevresindeki yapılar düşünülür. İki tablo bir arada da bulunabileceği için ayrım muayeneyle ve gerektiğinde görüntülemeyle yapılır.
- Kabakulak olabilir mi?
- Ateşle birlikte kısa sürede gelişen ve çoğu zaman iki tarafı birden tutan şişliklerde viral nedenler akla gelir; kabakulak bunlardan biridir ve aşılanmış kişilerde de görülebilir. Tek taraflı, yavaş büyüyen ve ateşsiz şişliklerde ise başka olasılıklar öne çıkar. Bu ayrımı öykü, muayene ve gerekirse tetkik yapar; bulaşıcı bir tablo düşünülüyorsa kliniğe gitmeden önce durumu bildirmeniz yerinde olur.
- Ağrımıyor, bekleyebilir miyim?
- Ağrısızlık bu bölgede rahatlatıcı bir bulgu sayılmaz. Bezden kaynaklanan kitlelerin önemli bölümü ağrısız başlar ve yavaş büyür; hastanın beklemesinin en sık nedeni de ağrının olmamasıdır. Üç haftadan uzun süren ya da büyüyen her şişlik, ağrı verip vermediğine bakılmaksızın değerlendirilmelidir.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve kişisel muayenenin yerini tutmaz. Belirtiler birden fazla hastalıkta ortak olabilir; teşhis yalnızca klinik muayene ile konur.