Bu ne demek?
Diş ve diş eti kaynaklı bir enfeksiyon başlangıçta kök ucunda ya da diş etinin altında sınırlı kalır. Bu sınır tutulamazsa iltihap kemikten yumuşak dokuya geçer ve çene altı, boyun yanı ile dil altı boşluklarına doğru ilerler. Ateş, tam bu noktada, enfeksiyonun artık yerel olmaktan çıktığını söyleyen bulgudur.
Ayırt edici nokta şişliğin kendisidir. Enfeksiyona tepki veren bir lenf bezi parmakla sınırları seçilebilen, deri altında oynatılabilen, fındık büyüklüğünde yuvarlak bir kabartı gibidir. Yayılan enfeksiyonda ise şişliğin sınırı belirsizdir: cilt gergin, sıcak ve kızarıktır, dokunmakla ağrır ve çene hattını silerek yüze doğru yayılır. Bu ikisi aynı şey değildir ve ikincisi ateşle birlikte görüldüğünde beklenmez.
Riski belirleyen şey şişliğin yeridir. Çene altını iki yandan birden tutan, dokununca tahta gibi sert gelen ve dili yukarı iten şişlik ağız tabanı tutulumunu düşündürür; buradaki asıl tehlike ağrı değil, hava yolunun daralmasıdır. Göz çevresine doğru yükselen şişlik ise ayrı bir yol izler. Her iki durumda da ağızdan alınan antibiyotikle evde beklemek uygun bir seçenek sayılmaz.
Ateşle birlikte gelen boyun şişliğinin arkasında çoğu zaman ağız içinde bir kaynak bulunur; tükürük bezi ve boğaz kaynaklı nedenler de benzer bir tablo verebilir. Aşağıdakiler sık düşünülen olasılıklardır ve ayrımı muayene ile görüntüleme yapar.
Olası nedenler
Evde ne yapılabilir?
- Şişen bölgeye sıcak uygulamayın, bastırıp boşaltmaya ya da patlatmaya çalışmayın; ısı ve baskı iltihabın daha geniş bir alana yayılmasını kolaylaştırabilir.
- Elinizde kalmış ya da başkası için yazılmış antibiyotiği kendi kararınızla başlamayın; belirtileri kısmen bastırıp başvuruyu geciktirebilir ve sonraki değerlendirmeyi zorlaştırabilir.
- Ateşinizi ölçüp saatini yazın, şişliğin sınırını gün içinde takip edin. Şişliğin ne kadar sürede büyüdüğü bilgisi hekim için ağrının şiddetinden daha değerlidir.
- Başvururken kullandığınız ilaçların listesini ve varsa son diş filminizi yanınıza alın; kaynağın hangi diş olduğu tedavinin yönünü belirler.
- Yutkunmakta zorlanıyor, tükürüğünüzü yutamıyor ya da ağzınızdan salya akıyorsa
- Nefes almakta zorlanıyor veya konuşurken sesiniz boğuklaşıp değiştiyse
- Ağzınızı iki parmak genişliğinde açamıyorsanız
- Şişlik dil altını ya da çenenin iki yanını birden tutmuşsa ve diliniz yukarı itiliyorsa
- Ateş yükselip titreme başladıysa ya da şişlik saatler içinde gözle görülür şekilde büyüyorsa
Sık sorulan sorular
- Antibiyotiğe başlasam şişlik geçer mi?
- Yayılmış bir enfeksiyonda antibiyotik tek başına yeterli olmaz. İltihabın boşaltılması ve kaynağın, yani ilgili dişin ele alınması gerekir; kaynak durmadıkça ilaç çoğu zaman tabloyu yalnızca yavaşlatır. Hangi antibiyotiğin, hangi yoldan ve ne kadar süreyle verileceğine muayene ve gerektiğinde görüntüleme sonrasında karar verilir.
- Dişim hiç ağrımıyor, yine de kaynak diş olabilir mi?
- Olabilir. Kökü ölmüş bir dişte ağrı duyusu kaybolur; enfeksiyon sessizce ilerleyip kemiğin dışına çıktığında ilk fark edilen bulgu ağrı değil şişlik olur. Bu nedenle ağrının olmaması diş kaynağını dışlamaz. Muayenede yalnızca şüphelendiğiniz diş değil, tüm dişler ve film birlikte değerlendirilir.
- Diş hekimine mi gitmeliyim, acil servise mi?
- Ateşin boyun şişliğine eşlik ettiği tabloda ilk adres acil servistir; solunum ve yutma güvenliğinin değerlendirilmesi ile damardan tedavi orada yapılır. Diş kaynağının tedavisi bu ilk aşama güvence altına alındıktan sonra planlanır. Yutma güçlüğü, nefes darlığı ya da ağzın açılamaması varsa yola çıkmadan 112 aranmalıdır.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve kişisel muayenenin yerini tutmaz. Belirtiler birden fazla hastalıkta ortak olabilir; teşhis yalnızca klinik muayene ile konur.