این یعنی چه؟
عفونتی که از دندان و لثه می‌آید در آغاز در نوک ریشه یا زیر لثه محدود می‌ماند. اگر این مرز نگه داشته نشود، التهاب از استخوان به بافت نرم میرود و به سمت فضاهای زیر فک، کنار گردن و زیر زبان پیش میرود. تب دقیقاً در همین نقطه یافتهای است که می‌گوید عفونت دیگر موضعی نیست.
نکته متمایزکننده خودِ ورم است. غده لنفاوی‌ای که به عفونت پاسخ می‌دهد مانند برجستگی گردی به اندازه فندق است که مرزهایش با انگشت قابل تشخیص است و زیر پوست جابه‌جا میشود. اما در عفونت در حال گسترش، مرز ورم نامشخص است: پوست کشیده، داغ و قرمز است، با لمس درد می‌گیرد و با محو کردن خط فک به سمت صورت پخش میشود. این دو یکی نیستند و وقتی دومی همراه تب دیده شود، منتظر نمی‌مانند.
آنچه خطر را تعیین میکند جای ورم است. ورمی که زیر فک را از هر دو طرف می‌گیرد، با لمس مثل تخته سفت است و زبان را به بالا می‌راند، درگیری کف دهان را به ذهن می‌آورد؛ خطر اصلی اینجا درد نیست، تنگ شدن راه هوایی است. ورمی که به سمت اطراف چشم بالا میرود مسیر دیگری را دنبال میکند. در هر دو حالت، ماندن در خانه با آنتیبیوتیک خوراکی گزینه مناسبی شمرده نمی‌شود.
پشت ورم گردنی که با تب می‌آید در بیشتر موارد منشأیی داخل دهان وجود دارد؛ علت‌هایی با منشأ غده بزاقی و گلو هم می‌توانند تصویر مشابهی بسازند. موارد زیر احتمال‌هایی هستند که بیشتر به آن‌ها فکر میشود و تفکیکشان را معاینه و تصویربرداری انجام می‌دهد.
علت‌های محتمل
در خانه چه کمکی میکند؟
- روی ناحیه متورم گرما نگذارید و سعی نکنید آن را با فشار خالی یا بترکانید؛ گرما و فشار می‌توانند پخش شدن التهاب به ناحیه‌ای وسیع‌تر را آسان کنند.
- آنتیبیوتیک باقی‌مانده در خانه یا نوشته‌شده برای کس دیگر را با تصمیم خودتان شروع نکنید؛ این کار می‌تواند نشانه‌ها را تا حدی بپوشاند، مراجعه را عقب بیندازد و ارزیابی بعدی را دشوار کند.
- تبتان را اندازه بگیرید و ساعتش را بنویسید، مرز ورم را در طول روز دنبال کنید. اینکه ورم در چه مدتی بزرگ شده برای پزشک از شدت درد باارزش‌تر است.
- هنگام مراجعه فهرست داروهایی که مصرف می‌کنید و در صورت وجود آخرین رادیوگرافی دندانتان را همراه ببرید؛ اینکه منشأ کدام دندان است جهت درمان را تعیین میکند.
- اگر در بلعیدن مشکل دارید، آب دهانتان را نمی‌توانید ببلعید یا از دهانتان آب راه افتاده است
- اگر در نفس کشیدن سختی دارید یا صدایتان هنگام حرف زدن گرفته و عوض شده است
- اگر دهانتان به اندازه پهنای دو انگشت باز نمی‌شود
- اگر ورم زیر زبان یا هر دو طرف فک را با هم گرفته و زبانتان به بالا رانده میشود
- اگر تب بالا رفته و لرز شروع شده یا ورم در عرض چند ساعت به‌چشم‌دیدنی بزرگ‌تر شده است
پرسش‌های متداول
- اگر آنتیبیوتیک شروع کنم ورم برطرف میشود؟
- در عفونتی که پخش شده، آنتیبیوتیک بهتنهایی کافی نیست. تخلیه التهاب و رسیدگی به منشأ، یعنی به دندان مربوطه، لازم است؛ تا زمانی که منشأ متوقف نشود دارو در بیشتر موارد فقط تصویر را کند میکند. اینکه کدام آنتیبیوتیک، از چه راهی و به چه مدت داده شود، پس از معاینه و در صورت نیاز تصویربرداری تصمیمگیری میشود.
- دندانم اصلاً درد نمیکند، باز هم ممکن است منشأ دندان باشد؟
- ممکن است. در دندانی که ریشهاش مرده، حس درد از بین میرود؛ وقتی عفونت بیسروصدا پیش برود و از استخوان بیرون بزند، نخستین یافتهای که دیده میشود درد نیست، ورم است. به همین دلیل نبودن درد منشأ دندانی را رد نمیکند. در معاینه نه فقط دندانی که به آن مشکوکید، بلکه همه دندانها و رادیوگرافی با هم ارزیابی میشوند.
- به دندانپزشک مراجعه کنم یا به اورژانس؟
- در تصویری که تب همراه ورم گردن است، نخستین نشانی اورژانس است؛ ارزیابی ایمنی تنفس و بلع و درمان وریدی آنجا انجام میشود. درمان منشأ دندانی پس از تضمین شدن این مرحله اول برنامهریزی میشود. اگر سختی بلع، تنگی نفس یا باز نشدن دهان در کار باشد، پیش از راه افتادن باید با 112 تماس گرفت.
این محتوا جنبه اطلاع‌رسانی عمومی دارد و جایگزین معاینه حضوری نیست. علائم میان بیماری‌ها مشترک‌اند و تشخیص تنها بالینی انجام میشود.