Bu ne demek?
Yutkunma; dil kökü, ağız tabanı ve boğaz kaslarının saniyeler içinde sıraya girmesiyle olur. Bu bölgede biriken bir iltihap ya da ödem, kasların hareket alanını daraltır. Zorlanmayı önce yutkunurken hissedersiniz, çünkü nefes yolu daralmadan önce bozulan şey yutma hareketidir. Bu yüzden yutma güçlüğü, nefes darlığından önce gelen bir uyarı olarak değerlendirilir.
Burada belirleyici olan neyi yutamadığınızdır. Katı lokmaların takılması, aylar içinde yerleşmiş bir sorunu düşündürür ve planlı bir değerlendirme ister. Kendi tükürüğünüzü yutmakta zorlanmak, tükürüğün ağızda birikmesi ve ağız kenarından akması ise bambaşka bir aciliyettedir. Buna ateş, ağzı açamama, dilin yukarı doğru itilmiş görünmesi, çene altının tahta gibi sertleşmesi ya da sesin boğuklaşması eklendiyse tablo saatler içinde ilerleyebilir.
Nedenler geniş bir aralıkta durur. Alt azı dişlerinden yayılan bir enfeksiyon ağız tabanını tutabilir; ilaca ya da alerjiye bağlı ani şişme dil ve boğaz düzeyinde daralma yapabilir; çocuklarda büyümüş bademcikler zorlanmaya yol açabilir; aylardır süren ve giderek ağırlaşan yutma güçlüğünde ise boğaz ve yemek borusu ayrıca incelenir. Hepsinin ortak yanı, bu belirtinin kendi kendine geçmesinin beklenmemesidir.
Yutma güçlüğünün nedeni ağızdan yayılan bir enfeksiyon olabileceği gibi ani gelişen bir şişme ya da boğaz bölgesindeki başka bir sorun da olabilir; ayrım büyük ölçüde belirtinin ne kadar hızlı yerleştiğine bakılarak yapılır.
Olası nedenler
Evde ne yapılabilir?
- Sırtüstü yatmayın; oturur ya da hafif öne eğik durmak zorlanmayı azaltır ve hekime ulaşana kadar daha güvenlidir.
- Şişlik varken yutmayı zorlamayın; katı gıdayı ve büyük yudumları bırakın, boğulma riski bu tabloda gerçektir.
- Evde kalan antibiyotikle idare etmeye çalışmayın; burada kaybedilen saatler, ilacın sağlayacağı katkıdan daha belirleyicidir.
- Boyundaki ya da çene altındaki şişliğe sıcak uygulama ve masaj yapmayın; değerlendirilmeden bu bölgeye müdahale edilmesi doğru değildir.
- Kendi tükürüğünüzü yutamıyor ya da tükürüğünüz ağzınızdan akıyorsa
- Nefes alırken zorlanma veya hırıltı varsa; bu durumda 112'yi arayın
- Ateşle birlikte çene altınız sertleştiyse ya da dilinizin yukarı doğru itildiğini hissediyorsanız
- Konuşmanız ağzınızda bir şey varmış gibi değiştiyse veya sesiniz boğuklaştıysa
- Dudağınız, diliniz veya boğazınız dakikalar içinde şişmeye başladıysa
Sık sorulan sorular
- Boğazda takılma hissi ile yutma güçlüğü aynı şey mi?
- Aynı değildir. Boğazda bir şey takılı gibi hissetmek çoğu zaman yemek aralarında olur ve lokma yutarken azalır; yiyecek gerçekte takılmaz. Yutma güçlüğünde ise lokma veya sıvı gerçekten geçmez, yutkunmak ağrılıdır ve şikâyet zamanla ağırlaşır. İkincisi beklemeye gelmez.
- Diş enfeksiyonu yutma güçlüğü yapabilir mi?
- Yapabilir. Alt azı dişlerinin kökleri ağız tabanına komşudur ve buradan yayılan bir enfeksiyon dili yukarı iterek önce yutmayı, ilerleyen aşamada nefes almayı zorlaştırabilir. Bu nedenle diş kaynaklı bir şişliğe yutma güçlüğü eklendiğinde değerlendirme diş hekimliği koşullarından hastane koşullarına taşınır.
- Acil servise mi gitmeliyim, sabahı bekleyebilir miyim?
- Tükürüğünüzü yutamıyorsanız, ateşiniz varsa ya da çene altınız hızla sertleşiyorsa sabahı beklemeyin; nefes alma güçlüğü de varsa 112'yi arayın. Aylardır süren, yalnızca katı gıdada belirginleşen ve hızla ağırlaşmayan bir zorlanma ise acil değildir, ancak planlı bir değerlendirme gerektirir.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve kişisel muayenenin yerini tutmaz. Belirtiler birden fazla hastalıkta ortak olabilir; teşhis yalnızca klinik muayene ile konur.