این یعنی چه؟
زیر فک شما، در هر دو طرف، یک غده بزاقی بزرگ وجود دارد. ترشح این غده‌ها با مجرایی باریک زیر زبانتان باز میشود. وقتی شروع به غذا خوردن می‌کنید، تولید ظرف چند ثانیه زیاد میشود. اگر در هر جای مجرا تنگی یا انسدادی باشد، ترشح نمی‌تواند بیرون بیاید، داخل غده جمع میشود و غده آن‌قدر ورم می‌کند که به چشم بیاید. پس از تمام شدن غذا تولید کند میشود، ترشح جمع‌شده به‌آرامی نشت می‌کند و ورم فروکش می‌کند.
آنچه این نشانه را متمایز می‌کند زمان‌بندی آن است. ورم در دقیقه‌های اول غذا شروع میشود، سر سفره به واضح‌ترین حالتش می‌رسد و در بیشتر موارد ظرف نیم‌ساعت تا چند ساعت کوچک میشود. قوی‌ترین محرک، مزه‌های ترش است؛ لیمو، ترشی یا سالادی با سرکه میتواند به‌تنهایی ورم را راه بیندازد. بزرگ شدن غده لنفاوی گردن این‌طور رفتار نمی‌کند؛ آن ورم روزها در همان اندازه می‌ماند و با غذا نمی‌آید و نمیرود. انسداد تقریباً همیشه یک‌طرفه هم هست.
وقتی یک غده چند بار مسدود شود، دیواره مجرا میتواند ضخیم شود و تخلیه هر بار کمی سخت‌تر انجام شود. با گذشت زمان ورم شروع می‌کند به اینکه پس از غذا به‌طور کامل نخوابد. دائمی شدن ورم، قرمز شدن پوست روی آن یا آمدن مزه شور و بد به دهانتان این را به ذهن می‌آورد که التهاب به تصویر اضافه شده است. علت انسداد همیشه سنگ نیست؛ تنگی مجرا و به‌ندرت علت‌هایی که از خود غده می‌آیند هم میتوانند همین تصویر را بسازند.
پشت ورمی که با غذا میآید و می‌رود در بیشتر موارد علتی مکانیکی هست که جلوی جریان ترشح را می‌گیرد. عنوان‌های زیر ترتیب شیوع نیستند، احتمال‌هایی هستند که در معاینه و تصویربرداری تلاش میشود از هم جدا شوند.
علت‌های محتمل
در خانه چه کمکی می‌کند؟
- وقتی ورم شروع شد آب بیشتری بنوشید؛ کمبود مایعات ترشح را غلیظ می‌کند و عبورش از مجرا را سخت‌تر.
- غده را از بیرون با فشار نفشارید و سعی نکنید دهانه مجرا را با سوزن یا خلال دندان باز کنید؛ دیواره مجرا به‌آسانی زخم میشود و هنگام ترمیم میتواند تنگ‌تر شود.
- بنویسید در کدام طرف است، با کدام غذا شروع شده و در چند ساعت خوابیده؛ چون غده هنگام معاینه در بیشتر موارد خوابیده است، این یادداشت جای آن توصیف را می‌گیرد.
- آنتی‌بیوتیک باقی‌مانده در خانه را با تصمیم خودتان شروع نکنید؛ انسداد مکانیکی با آنتی‌بیوتیک باز نمی‌شود و اگر تصویری تب‌دار پیش بیاید، تصویر اولیه مخدوش شده است.
- اگر ورم ساعت‌ها پس از غذا هم نمی‌خوابد و تا روز بعد می‌ماند
- اگر پوست روی ورم قرمز و داغ شده یا تب کرده‌اید
- اگر چرک یا مایعی شور و بدبو به دهانتان میآید
- اگر در باز کردن دهان، بلعیدن یا نفس کشیدن مشکل دارید
- اگر زیر زبانتان برجسته شده و زبان را به بالا می‌راند یا صدایتان تغییر کرده است
پرسش‌های متداول
- ورم خودبهخود خوابید، باز هم باید مراجعه کنم؟
- خوابیدن ورم نشان میدهد که انسداد در آن لحظه باز شده، نه اینکه علتش از میان رفته باشد. اگر همان غده بارها مسدود شود، مجرا با گذشت زمان تنگ میشود و حملهها پیدرپیتر میشوند. در ارزیابی، دهانه مجرا دیده میشود، جریان بررسی میشود و در صورت نیاز تصویربرداری خواسته میشود. معاینهای که در نبود ورم انجام شود هم اطلاعات میدهد، پس نیازی به عقب انداختن نیست.
- آیا سنگ غده بزاقی خودبهخود بیرون میآید؟
- بخشی از سنگهای کوچکی که نزدیک دهانه مجرا ایستادهاند میتوانند با گذشت زمان خودبهخود بیرون بیایند. در سنگهای بزرگتر یا آنهایی که به سمت داخل غده جا خوش کردهاند این انتظار نمیرود و برای خارج کردنشان اقدامی لازم است. فهمیدن جا و اندازه سنگ با دست ممکن نیست؛ تصمیم پس از تصویربرداری گرفته میشود.
- به کجا مراجعه کنم؟
- دندانپزشک میتواند دهانه مجرا را از داخل دهان ببیند، وجود یا نبود جریان را ارزیابی کند و جدا کند که ورم از دندان میآید یا از غده. ارزیابی کل غده و تصویربرداری در حوزه گوش و حلق و بینی است. در سنگهای نزدیک دهانه مجرا، جراحی دهان و فک و صورت میتواند این کار را انجام دهد. اگر تب، ورم در حال گسترش یا سختی بلع در کار باشد، باید بدون معطلی به اورژانس مراجعه کرد.
این محتوا جنبه اطلاع‌رسانی عمومی دارد و جایگزین معاینه حضوری نیست. علائم میان بیماری‌ها مشترک‌اند و تشخیص تنها بالینی انجام میشود.