Co to oznacza?
Pod żuchwą po każdej stronie znajduje się duża ślinianka. To, co wytwarzają, biegnie cienkim przewodem otwierającym się pod językiem. Kiedy zaczynasz jeść, wydzielanie rośnie w ciągu kilku sekund. Jeśli gdziekolwiek na przebiegu przewodu jest zwężenie albo przeszkoda, ślina nie może wyjść; zbiera się w gruczole, a gruczoł puchnie na tyle, że staje się widoczny. Po zakończeniu posiłku wydzielanie zwalnia, zgromadzona ślina powoli się sączy i obrzęk opada.
Ten objaw wyróżnia pora. Obrzęk zaczyna się w pierwszych minutach posiłku, jest najwyraźniejszy przy stole i najczęściej zmniejsza się w ciągu od pół godziny do kilku godzin. Najsilniejszym wyzwalaczem są smaki kwaśne; cytryna, ogórek konserwowy albo sałatka z octem mogą same wywołać obrzęk. Powiększony węzeł chłonny na szyi nie zachowuje się tak; taki obrzęk pozostaje tej samej wielkości przez wiele dni i nie pojawia się ani nie mija przy posiłkach. Przeszkoda jest też prawie zawsze jednostronna.
Kiedy ten sam gruczoł zatyka się kilka razy, ściana przewodu może zgrubieć, a opróżnianie staje się za każdym razem trudniejsze. Z czasem obrzęk zaczyna nie ustępować całkiem po posiłku. Obrzęk, który staje się stały, zaczerwieniona nad nim skóra albo słony, nieprzyjemny smak w ustach nasuwają, że do obrazu dołączył stan zapalny. Przeszkody nie zawsze powoduje kamień; ten sam obraz mogą dać zwężony przewód i rzadziej przyczyny wychodzące z samego gruczołu.
Za obrzękiem pojawiającym się i mijającym przy posiłkach najczęściej stoi mechaniczna przyczyna blokująca przepływ śliny. Poniższe punkty nie są ułożone według częstości; to możliwości, które badanie i obrazowanie mają rozróżnić.
Możliwe przyczyny
Co pomaga w domu?
- Pij więcej wody, gdy obrzęk się zaczyna; niedobór płynów zagęszcza ślinę i jeszcze bardziej utrudnia jej przejście przewodem.
- Nie ściskaj gruczołu mocno z zewnątrz i nie próbuj otwierać ujścia przewodu igłą ani wykałaczką; ścianę przewodu łatwo uszkodzić, a gojąc się, może się dodatkowo zwęzić.
- Zapisz, po której stronie to występuje, przy jakim posiłku się zaczęło i po ilu godzinach ustąpiło; w chwili badania gruczoł najczęściej będzie już opadnięty, więc ten zapis zastępuje to, czego tego dnia nie widać.
- Nie zaczynaj samodzielnie resztek antybiotyku; przeszkody mechanicznej antybiotyk nie otwiera, a jeśli rozwinie się obraz z wysoką gorączką, punkt wyjścia będzie już zaciemniony.
- Jeśli obrzęk nadal nie opada po godzinach od posiłku i jest obecny następnego dnia
- Jeśli skóra nad obrzękiem zaczerwieniła się albo jest ciepła lub masz wysoką gorączkę
- Jeśli do ust wypływa ropa albo słony, cuchnący płyn
- Jeśli masz trudność z otwieraniem ust, przełykaniem albo oddychaniem
- Jeśli dno jamy ustnej puchnie i popycha język w górę albo zmienił się twój głos
Najczęstsze pytania
- Obrzęk sam opadł, czy nadal muszę się zgłosić?
- Opadnięcie obrzęku pokazuje, że przeszkoda chwilowo ustąpiła; nie pokazuje, że zniknął jej powód. Jeśli ten sam gruczoł zatyka się raz za razem, przewód z czasem się zwęża, a napady przychodzą coraz bliżej siebie. W ocenie patrzy się na ujście przewodu, obserwuje przepływ i w razie potrzeby zleca badanie obrazowe. Badanie wykonane w okresie bez obrzęku również daje przydatne informacje, więc nie ma po co go odkładać.
- Czy kamień ślinianki może wyjść sam?
- Część małych kamieni leżących przy ujściu przewodu może z czasem sama wyjść. Przy większych albo leżących dalej w stronę gruczołu nie należy tego oczekiwać i do ich usunięcia potrzebny jest zabieg. Nie da się ustalić w dotyku, gdzie kamień jest i jak jest duży; decyzja zapada po badaniu obrazowym.
- Do kogo się z tym zgłosić?
- Lekarz dentysta widzi ujście przewodu od wnętrza jamy ustnej, ocenia, czy jest przepływ, i stwierdza, czy obrzęk pochodzi z zęba, czy z gruczołu. Ocena gruczołu jako całości i badania obrazowe należą do laryngologa. Przy kamieniach blisko ujścia przewodu zabieg może wykonać chirurgia szczękowo-twarzowa. Jeśli jest wysoka gorączka, rozprzestrzeniający się obrzęk albo trudność z przełykaniem, trzeba zgłosić się pilnie, bez czekania.
Ta treść ma charakter ogólnoinformacyjny i nie zastępuje badania na miejscu. Objawy różnych schorzeń nakładają się na siebie, a rozpoznanie można postawić wyłącznie klinicznie.