این یعنی چه؟
زبان فقط چند ویژگی پایه مثل شیرین، شور، ترش، تلخ و اومامی را تشخیص می‌دهد. بخش بزرگی از آنچه طعم غذا می‌نامیم در واقع بو است و از پشت حلق بالا می‌رود و به ناحیه بویایی می‌رسد. به همین دلیل پشت شکایت از دست دادن طعم، بیشتر وقتها جوانه‌های چشایی نیستند، بلکه مسیر بویایی است.
یک تفکیک ساده کمک میکند: اگر هنوز شور و شیرین را از هم تشخیص می‌دهید اما شخصیت غذا را حس نمی‌کنید، مشکل به احتمال زیاد سمت بویایی است و گرفتگی بینی، سینوزیت یا ترشح پشت حلق در نظر گرفته میشود. اگر شور را هم از شیرین جدا نمی‌کنید، ممکن است خود مسیر چشایی درگیر شده باشد.
مولکول‌های طعم برای رسیدن به جوانه‌ها باید در بزاق حل شوند؛ وقتی دهان خشک میشود، حس چشایی هم کند میشود. لایه سفید و قابل پاک شدن روی زبان، داروهایی که تازه شروع شده‌اند، التهاب زیر دندان مصنوعی و سیگار همین نتیجه را می‌سازند. اما اگر کاهش فقط یک طرف را بگیرد یا درست بعد از یک کار دندانپزشکی شروع شود، مسیر عصبی را به ذهن می‌آورد و ارزیابی جداگانه‌ای لازم دارد.
علت کاهش چشایی میتواند هم در دهان باشد و هم بیرون از دهان؛ ناگهانی یا تدریجی بودن شروع، گرفتن یک طرف یا کل دهان و همراهی خشکی، ترشح یا سابقه یک کار دندانپزشکی تا حد زیادی این تفکیک را انجام می‌دهد.
علتهای محتمل
در خانه چه کمکی میکند؟
- روزی یک بار زبانتان را با مسواک نرم یا زبان‌پاک‌کن از عقب به جلو به‌آرامی تمیز کنید؛ اگر لکه‌ای هست که پاک نمی‌شود آن را به زور نتراشید.
- در طول روز آب بنوشید و با آدامس بدون قند بزاق را تحریک کنید؛ خشکی دهان مستقیماً درک طعم را کم میکند.
- فهرست داروهایی را که تازه شروع کرده‌اید بنویسید و با تاریخ شروع کاهش چشایی مقایسه کنید؛ دارویتان را به تصمیم خودتان قطع نکنید.
- سیگار و دهان‌شویه الکل‌دار را کنار بگذارید یا کم کنید؛ هر دو با خشک کردن مخاط درک طعم را به هم می‌زنند.
- اگر همراه با کاهش چشایی، در صورتتان بی‌حسی یا ضعف دارید
- اگر این کاهش درست بعد از یک کار دندانپزشکی شروع شده و یک طرف زبانتان را گرفته است
- اگر در دهانتان زخمی که خوب نمی‌شود، لکه‌ای که پاک نمی‌شود یا ورمی سفت دارید
- اگر ترشح یک‌طرفه و بدبوی بینی و حس فشار در صورت همراه آن است
- اگر چون نمی‌توانید غذا بخورید وزن کم میکنید
پرسش‌های متداول
- حس چشاییام برمیگردد؟
- به علت بستگی دارد. وقتی علتهای برگشتپذیر مثل خشکی دهان، لایه روی زبان یا قارچ برطرف شوند، درک طعم بیشتر وقتها بهتر میشود. در وضعیتهایی که مسیر بویایی را درگیر میکنند، بهبودی ممکن است هفتهها طول بکشد. اما در کاهشهای ناشی از آسیب عصبی نتیجه متغیر است و ارزیابی زودهنگام توصیه میشود؛ گفتن یک مدت قطعی از پیش درست نیست.
- دائم مزه فلزی در دهانم هست، این هم کاهش چشایی است؟
- نه، شکایت دیگری است. در کاهش چشایی، درک طعم کم میشود؛ اما وجود همیشگی یک مزه فلزی یا تلخ، به هم خوردن درک است. این وضعیت بیشتر همراه با داروها، رفلاکس، خشکی دهان و بعضی وضعیتهای داخل دهان دیده میشود. چون تفکیک این دو جهت بررسی را عوض میکند، مهم است که برای پزشکتان توصیف کنید کدامیک را تجربه میکنید.
- باید مکمل زینک بخورم؟
- تصمیم درباره مکمل بر اساس آزمایش خون و ارزیابی پزشک گرفته میشود؛ انتظار نمیرود مکملی که بدون وجود کمبود مصرف شود فایدهای داشته باشد. درست است که پشت کاهش چشایی ممکن است کمبود آهن، ویتامین B12 یا زینک باشد، اما راه رسیدن به آن آزمایش است. شروع خودسرانه مکمل میتواند پیدا کردن علت اصلی را به تأخیر بیندازد.
این محتوا جنبه اطلاع‌رسانی عمومی دارد و جایگزین معاینه حضوری نیست. علائم میان بیماری‌ها مشترک‌اند و تشخیص تنها بالینی انجام میشود.