Co to jest?
Nerw trójdzielny jest nerwem czuciowym twarzy. Ma trzy gałęzie: czoło i okolicę oka, policzek i szczękę oraz żuchwę i dolną wargę. W neuralgii nerwu trójdzielnego próg pobudzenia tego nerwu obniża się, więc nawet dotyk, który normalnie nie boli, odczuwany jest jako silny ból.
Ból ma swój własny opis. Jest jednostronny, zaczyna się gwałtownie, trwa od kilku sekund do dwóch minut i może wracać wiele razy tego samego dnia. Mycie twarzy, szczotkowanie zębów, mówienie, żucie albo zimne powietrze mogą go wyzwolić. Między napadami twarz najczęściej jest zupełnie spokojna.
Myli się go z bólem zęba, bo ból często odczuwany jest wzdłuż linii zębów szczęki albo żuchwy. Ból pochodzący z zęba wiąże się jednak z ciepłem i zimnem, trwa minutami i pulsuje. Ból neuralgiczny wyzwala dotyk, jest krótki i ostry, a zdjęcia rentgenowskie nie pokazują niczego, co by go tłumaczyło.
Objawy
Nie muszą wystąpić wszystkie naraz.
Skąd się bierze?
- 01
Ucisk naczynia krwionośnego leżącego przy nerwie
Najczęściej wykazywanym mechanizmem jest naczynie krwionośne opierające się o nerw w miejscu jego wyjścia z pnia mózgu. Z upływem lat osłonka izolacyjna nerwu cieńczeje i sygnały zaczynają biec bez kontroli.
- 02
Choroby zajmujące osłonkę nerwu
Choroby uszkadzające osłonkę mielinową mogą wywołać ten sam ból. Gdy ból zaczyna się w młodym wieku albo obejmuje obie strony, tę możliwość bada się w ocenie neurologicznej szczególnie uważnie.
- 03
Przyczyny strukturalne na przebiegu nerwu
Rzadko taki obraz daje guz albo nieprawidłowość anatomiczna na przebiegu nerwu. Dlatego zleca się badania obrazowe; o leczeniu decyduje się dopiero po wykluczeniu tych przyczyn.
- 04
Wyzwalacze nie są przyczyną choroby
Wiatr, lodowaty napój, nakładanie makijażu albo szczotkowanie wyzwalają napad, ale nie tworzą choroby. Ludzie najczęściej biorą je za przyczynę i ruszają w złym kierunku.
Jak przebiega?
- Typ 1
Postać klasyczna, napadowa
Występują wyłącznie krótkie, silne napady. Między napadami bólu nie ma, a twarz czuje się normalnie. To postać spotykana najczęściej.
- Typ 2
Dodatkowy tępy ból tła
Obok krótkich napadów utrzymuje się piekący albo tępy ból trwający przez cały dzień. Ta postać jest zwykle trudniejsza w leczeniu.
- Wtórna
Postać wywołana inną chorobą
Bólowi towarzyszy drętwienie twarzy, zmiana słuchu albo inne objawy neurologiczne. W tym obrazie szuka się przyczyny leżącej u podłoża.
- Przebieg
Okresy ciszy i zmiana w czasie
Choroba może dawać okresy ciszy trwające miesiącami. Z biegiem lat często opisuje się skracanie okresów ciszy i zwiększanie częstości napadów.
Jak się to leczy?
Rozpoznanie i leczenie tej choroby należy do neurologii. Zadaniem lekarza dentysty jest tu ustalić badaniem, a w razie potrzeby zdjęciami rentgenowskimi, czy ból pochodzi z zęba, i wstrzymać każdy nieodwracalny zabieg, jeśli przyczyny stomatologicznej nie ma. Leczenie kanałowe ani usunięcie zdrowego zęba tego bólu nie usuwa.
W neurologii rozpoznanie opiera się w dużej mierze na wywiadzie; rozstrzygające są czas trwania bólu, jego wyzwalacze i miejsce promieniowania. Może zostać zlecony rezonans magnetyczny w poszukiwaniu przyczyn wtórnych. Pierwszym krokiem jest farmakoterapia, a zwykłe leki przeciwbólowe najczęściej na ten ból nie wystarczają; wybór leku, dawka i kontrola należą do lekarza.
Gdy farmakoterapia nie wystarcza albo nie można jej kontynuować z powodu działań niepożądanych, razem z neurochirurgią rozważa się metody zabiegowe i opcje operacyjne. Żadnego z tych sposobów leczenia nie prowadzi się w gabinecie stomatologicznym; naszą rolą jest rozpoznać obraz, wykluczyć przyczyny stomatologiczne i skierować we właściwe miejsce.
- Utrwalone drętwienie twarzy, podwójne widzenie albo utrata słuchu pojawiające się obok bólu
- Ból obejmujący obie strony albo zaczynający się w młodym wieku
- Wysypka, gorączka, nadmierna senność albo utrata równowagi w trakcie przyjmowania leku
- Niemożność jedzenia i picia oraz przyjmowania płynów z powodu bólu
Jak temu zapobiegać?
- Nie pozwól leczyć zdrowego zęba przed postawieniem rozpoznania; jeśli ból nie pochodzi z zęba, ekstrakcja i leczenie kanałowe niczego nie zmienią.
- Zapisz, dotyk którego miejsca wyzwala ból, ile sekund on trwa i ile razy dziennie się pojawia; ten zapis najbardziej pomaga w ocenie neurologicznej.
- W okresie napadów ogranicz znane wyzwalacze, takie jak zimny wiatr, lodowate napoje i mocne szczotkowanie.
- Nie rezygnuj z higieny jamy ustnej; przerwanie szczotkowania ze strachu przed bólem szybko dokłada próchnicę i problemy z dziąsłami.
Najczęstsze pytania
- Czy ból minie, jeśli usunie się ząb?
- Jeśli ząb nie jest źródłem bólu, nie należy oczekiwać, że ból minie. Część osób opisuje krótką ulgę po ekstrakcji, ale ból najczęściej wraca w tej samej okolicy. Dlatego najpierw sprawdza się, czy istnieje przyczyna stomatologiczna, a jeśli jej nie ma, żadnego zabiegu się nie wykonuje.
- Ból nie występuje od dłuższego czasu, czy choroba minęła?
- Neuralgia nerwu trójdzielnego może dawać okresy ciszy trwające miesiącami. Ustanie bólu samo w sobie nie oznacza wyleczenia. Nie zmieniaj w tym czasie decyzji terapeutycznych na własną rękę, a jeśli przyjmujesz leki, zapytaj lekarza, zanim je odstawisz.
- Do jakiego specjalisty się zgłosić?
- Ocenę przeprowadza neurologia. Zgłoszenie się najpierw do lekarza dentysty nie jest błędem; trzeba ustalić, czy ból pochodzi z zęba. Kiedy jednak nie znajduje się przyczyny stomatologicznej, kolejnym krokiem jest badanie neurologiczne.
Ta treść ma charakter ogólnoinformacyjny i nie zastępuje badania na miejscu. Objawy różnych schorzeń nakładają się na siebie, a rozpoznanie można postawić wyłącznie klinicznie.