این یعنی چه؟
غده‌های بزاقی ترشحشان را با مجراهای باریک به داخل دهان تخلیه می‌کنند. مجرای غده بزرگِ جلوی گوش از داخل گونه‌تان، از برجستگی کوچکی هم‌تراز با دندان‌های عقبی بالا باز میشود؛ مجرای غده زیر فک هم زیر زبانتان باز میشود. آمدن مایعی کدر، مایل به زرد یا تیره از این نقطه به‌جای بزاق شفاف، یافته‌ای مستقیم است که نشان میدهد محتویات غده ملتهب شده است.
آنچه این یافته را از آبسه‌ای با منشأ دندانی جدا میکند، جایی است که چرک از آن بیرون میآید. در آبسه دندان یا لثه، چرک از تاول کوچکی که کنار دندان مربوطه روی لثه ساخته میشود تخلیه میشود؛ فشار دادن گونه از بیرون این را تغییر نمی‌دهد. اما در غده بزاقی، چرک هر بار از همان نقطه آناتومیک، از دهانه مجرا میآید و وقتی غده از بیرون به‌آرامی مالش داده شود بیرون می‌زند. بیشتر اوقات مزه‌ای شور یا بد در دهان، پُری در جلوی گوش یا زیر فک همان سمت و دردی که با باز کردن دهان بیشتر میشود همراه آن است.
زیر این تصویر معمولاً دو وضعیت با هم وجود دارد: کم شدن جریان بزاق و بیرون نرفتن محتویات مجرا. وقتی جریان کند شود، باکتری‌های دهان میتوانند در مجرا رو به بالا پیش بروند. به همین دلیل در کسانی که کمبود مایعات دارند، داروهای متعدد مصرف می‌کنند، به‌تازگی جراحی شده‌اند یا در سن بالا هستند بیشتر دیده میشود و میتواند در عرض چند ساعت سنگین‌تر شود. اگر داخل مجرا سنگی باشد، التهاب میتواند با درمان عقب برود، اما چون انسداد سر جایش می‌ماند، انتظار میرود شکایت تکرار شود.
آمدن چرک از دهانه مجرا خودش به‌تنهایی گواه التهاب است؛ پرسش اصلی این است که چرا شروع شده و آیا زیر آن انسدادی هست یا نه. عنوان‌های زیر جاهایی هستند که پاسخ این دو پرسش در آن‌ها جست‌وجو میشود.
علت‌های محتمل
در خانه چه کمکی میکند؟
- آب بیشتری بنوشید؛ کمبود مایعات شایع‌ترین همراه این تصویر است و کند ماندن جریان زمینه را برای ادامه التهاب فراهم میکند.
- برای تخلیه غده آن را با فشار نفشارید و سعی نکنید دهانه مجرا را با سوزن یا خلال دندان باز کنید؛ این کارها مجرا را زخم می‌کنند و میتوانند التهاب را به بافت‌های اطراف ببرند.
- آنتیبیوتیک باقی‌مانده در خانه را با دوز ناقص شروع نکنید؛ هم میتواند ناکافی بماند و هم تصویری را که در معاینه دیده میشود مبهم میکند.
- بنویسید در کدام طرف است، کی شروع شده، تبتان چند است و اگر ورم هست مرزهایش کجاست؛ چون این تصویر میتواند در عرض چند ساعت تغییر کند، امکان مقایسه اهمیت دارد.
- اگر تب کرده‌اید، به‌ویژه تبی که با لرز بالا میرود
- اگر پوست روی ورم قرمز، کشیده و داغ شده است
- اگر دهانتان به اندازه پهنای دو انگشت باز نمی‌شود
- اگر در بلعیدن مشکل دارید، صدایتان تغییر کرده یا در نفس کشیدن سختی می‌کشید
- اگر دیابت دارید یا درمانی که سیستم ایمنی را سرکوب میکند می‌گیرید، یا شکایت در عرض چند ساعت به‌روشنی بیشتر شده است
پرسش‌های متداول
- ممکن است این یک آبسه دندانی باشد؟
- ممکن است، اما جایی که چرک از آن میآید تا حد زیادی تفکیک را انجام میدهد. در آبسه با منشأ دندانی، چرک از تاول لثهای در پای همان دندان میآید و آن دندان هنگام گاز گرفتن درد میگیرد. اما در غده بزاقی، چرک از دهانه مجرا، از نقطهای ثابت در داخل گونه یا زیر زبان میآید. این دو وضعیت میتوانند همزمان هم باشند؛ تفکیک قطعی با معاینه و رادیوگرافی انجام میشود.
- شروع کردن آنتیبیوتیک کافی است؟
- تصمیم دارویی با پزشک است و بر اساس سنگینی التهاب تغییر میکند. حالتی که بسنده کردن به دارو مشکلساز میشود، وجود سنگ یا تنگی در مجراست؛ در این صورت التهاب عقب میرود اما چون انسداد ادامه دارد شکایت تکرار میشود. به همین دلیل انتظار میرود در ارزیابی نهفقط التهاب، بلکه انسداد زمینهای هم بررسی شود.
- به کجا مراجعه کنم؟
- دندانپزشک میتواند دهانه مجرا را از داخل دهان ببیند، مایعی را که میآید ارزیابی کند و جدا کند که منشأ دندان است یا غده. بررسی خود غده، تصویربرداری و اداره دارویی التهاب از آنِ گوش و حلق و بینی است. اگر تب، ورمی که بهسرعت بزرگ میشود، محدودیت در باز شدن دهان یا سختی بلع در کار باشد، باید بدون منتظر ماندن در نوبت به اورژانس مراجعه کرد.
این محتوا جنبه اطلاع‌رسانی عمومی دارد و جایگزین معاینه حضوری نیست. علائم میان بیماری‌ها مشترک‌اند و تشخیص تنها بالینی انجام میشود.