Bu ne demek?
Dil yalnızca tatlı, tuzlu, ekşi, acı ve umami gibi birkaç temel niteliği ayırt eder. Yemeğin tadı dediğimiz şeyin büyük bölümü aslında kokudur ve genizden yukarı çıkarak koku alma bölgesine ulaşır. Bu nedenle tat kaybı şikâyetinin arkasında çoğu zaman tat tomurcukları değil, koku yolu bulunur.
Basit bir ayrım yardımcı olur: tuzu ve şekeri hâlâ ayırt edebiliyor ama yemeğin karakterini alamıyorsanız, sorun büyük olasılıkla koku tarafındadır ve burun tıkanıklığı, sinüzit ya da genizden gelen akıntı düşünülür. Tuzluyla tatlıyı da ayıramıyorsanız tat yolunun kendisi etkilenmiş olabilir.
Tat molekülleri tomurcuklara ulaşabilmek için tükürükte çözünmek zorundadır; ağız kuruduğunda tat da körelir. Dilde beyaz ve kazınabilen bir tabaka, yeni başlanan ilaçlar, protez altındaki iltihap ve sigara aynı sonucu üretir. Kaybın yalnızca bir tarafı tutması ya da bir diş işleminin hemen ardından başlaması ise sinir yolunu akla getirir ve ayrı bir değerlendirme gerektirir.
Tat kaybının nedeni ağızda da olabilir ağız dışında da; başlangıcın ani mi yavaş mı olduğu, tek tarafı mı tümünü mü tuttuğu ve eşlik eden kuruluk, akıntı ya da işlem öyküsü ayrımı büyük ölçüde yapar.
Olası nedenler
Evde ne yapılabilir?
- Dilinizi günde bir kez yumuşak bir fırçayla ya da dil temizleyiciyle arkadan öne doğru nazikçe temizleyin; kazınmayan bir leke varsa zorlamayın.
- Gün boyu su için ve şekersiz sakızla tükürüğü uyarın; ağız kuruluğu tat algısını doğrudan azaltır.
- Yeni başladığınız ilaçların listesini çıkarıp tat kaybının başlangıç tarihiyle karşılaştırın; ilacınızı kendi kararınızla bırakmayın.
- Sigarayı ve alkol içeren gargarayı bırakın ya da azaltın; ikisi de mukozayı kurutarak algıyı bozar.
- Tat kaybıyla birlikte yüzünüzde uyuşma ya da güçsüzlük varsa
- Kayıp bir diş işleminin hemen ardından başladıysa ve dilinizin bir yanını tutuyorsa
- Ağzınızda iyileşmeyen bir yara, silinmeyen bir leke ya da sertleşmiş bir şişlik varsa
- Tek taraflı ve kokulu burun akıntısı ile yüzde basınç hissi eşlik ediyorsa
- Yemek yiyemediğiniz için kilo kaybediyorsanız
Sık sorulan sorular
- Tat duyum geri gelir mi?
- Nedene bağlıdır. Ağız kuruluğu, dildeki tabaka ya da mantar gibi geri döndürülebilir nedenler ortadan kalktığında algı çoğu zaman düzelir. Koku yolunu tutan durumlarda toparlanma haftalar sürebilir. Sinir yaralanmasına bağlı kayıplarda ise sonuç değişkendir ve erken değerlendirilmesi önerilir; önceden kesin bir süre söylemek doğru olmaz.
- Ağzımda sürekli metalik bir tat var, bu da tat kaybı mı?
- Hayır, farklı bir şikâyettir. Tat kaybında algı azalır; metalik ya da acı bir tadın sürekli var olması ise algının bozulmasıdır. Bu tablo daha çok ilaçlarla, reflüyle, ağız kuruluğuyla ve bazı ağız içi durumlarla birlikte görülür. İkisini ayırmak araştırmanın yönünü değiştirdiği için hekiminize hangisini yaşadığınızı tarif etmeniz önemlidir.
- Çinko takviyesi almalı mıyım?
- Takviye kararı kan değerlerine ve hekim değerlendirmesine göre verilir; eksiklik yokken alınan takviyenin fayda sağlaması beklenmez. Tat kaybının arkasında demir, B12 ya da çinko eksikliği bulunabileceği doğrudur, ancak bunun yolu tetkiktir. Kendi kararınızla takviyeye başlamak asıl nedenin bulunmasını geciktirebilir.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve kişisel muayenenin yerini tutmaz. Belirtiler birden fazla hastalıkta ortak olabilir; teşhis yalnızca klinik muayene ile konur.