Co to jest?
Powierzchnia migdałków nosi zagłębienia zwane kryptami. W tych zagłębieniach zbierają się resztki pokarmu, złuszczone komórki, ślina i bakterie; z czasem twardnieją w białe albo żółtawe grudki, które mogą dojść do wielkości soczewicy. Nazywa się je kamieniami migdałkowymi albo tonsillolitami. Same w sobie nie są zakażeniem.
Wiele osób mających te kamienie nie ma wcale objawów, a kamienie zauważa się przypadkiem. Kiedy objawy się pojawiają, najczęściej opisywane są nieprzyjemny zapach z ust, uczucie ciała obcego w gardle i cuchnące grudki, które raz po raz wpadają do jamy ustnej. Wysoka gorączka i silny ból gardła nie są tu spodziewanymi objawami; te wskazują raczej na zapalenie migdałków.
Powodem, dla którego ten temat dotyczy gabinetu stomatologicznego, jest nieświeży oddech. U części osób przychodzących z powodu zapachu objaw trwa po badaniu jamy ustnej, usunięciu kamienia nazębnego i czyszczeniu języka. W takiej sytuacji źródło może leżeć poza jamą ustną, w migdałkach. Stomatologia tego obrazu nie leczy; ocenia i wyklucza przyczyny wewnątrz jamy ustnej i kieruje dalej.
Objawy
Nie muszą wystąpić wszystkie naraz.
Skąd się bierze?
- 01
Budowa krypt migdałka
Tam, gdzie krypty są głębokie i liczne, złogi zbierają się łatwiej. Ta cecha budowy różni się między ludźmi i pomaga wyjaśnić, dlaczego u części osób kamienie ciągle wracają.
- 02
Powtarzające się epizody zapalenia migdałków
Po przebytych epizodach zapalenia krypty mogą się rozszerzyć, a powierzchnia stać nierówna. Ta zmiana tworzy podłoże bardziej otwarte na złogi i dokłada się do trwania objawów.
- 03
Spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła
Wydzielina idąca z nosa i zatok, przechodząca nad obszarem migdałka, może dokładać się do złogów. Ta sama wydzielina jest też sama w sobie jedną z częstych przyczyn nieświeżego oddechu.
- 04
Suchość w ustach i za mało śliny
Kiedy spada zmywające działanie śliny, złogi dłużej zostają w kryptach. Oddychanie ustami, część leków i problemy ze ślinianką mogą pogłębiać tę suchość.
Jak przebiega?
- Cichy
Kamień, który nie daje objawów
Widzi się go przypadkiem w trakcie badania. Nie ma zapachu, kłującego odczucia ani uczucia ciała obcego; w takiej sytuacji zabieg skierowany na kamień może nie być potrzebny.
- Cuchnący
Kamień, który ujawnia się jako nieświeży oddech
Jedynym objawem jest nieprzyjemny zapach z ust i w jamie ustnej. Grudki wychodzą przy kaszlu albo same wpadają do jamy ustnej, zapach na chwilę słabnie, a potem wraca.
- Zaczepiający
Kamień, który czuje się jak ciało obce
Kamień, który się powiększył, może dawać kłujące odczucie przy przełykaniu i uczucie ciała obcego w gardle. U części osób dyskomfort odczuwany jest w stronę ucha.
- Nawracające
Kamień, który ciągle powstaje znowu
Powstaje znowu krótko po usunięciu, a czasem dochodzą epizody zapalenia. W tej grupie dłużej działające możliwości omawia się z laryngologiem.
Jak się to leczy?
Lekarzem, do którego należy się zgłosić z tym obrazem, jest laryngolog. Kamień migdałkowy nie ustępuje po leczeniu stomatologicznym; usunięcie kamienia nazębnego, wypełnienia, leczenie kanałowe ani płyny do płukania nie zmienią wyniku, jeśli źródło zapachu jest w migdałkach. Rolą gabinetu stomatologicznego jest tu ocenić i wykluczyć przyczyny wewnątrz jamy ustnej, czyli zapalenie dziąseł, próchnicę, nalot na tyle języka i higienę protez, a potem skierować dalej.
W badaniu laryngologicznym migdałki ogląda się bezpośrednio i ocenia; jeśli uzna się to za konieczne, wykonuje się badanie endoskopowe. Tam, gdzie kamienie nie dają objawów, najczęściej uznaje się obserwację za wystarczającą. Kamienie, które są widoczne, można usunąć od razu. Tam, gdzie często wracają i zaburzają życie codzienne, w grę mogą wejść zabiegi skierowane na krypty albo usunięcie migdałków; ta decyzja i jej termin należą do prowadzącego lekarza.
Z samodzielnym zajmowaniem się tym warto być ostrożnym. Dłubanie w migdałku twardymi albo ostrymi przedmiotami może prowadzić do krwawienia i uszkodzić tkankę, a uszkodzona powierzchnia może stać się podłożem bardziej odpowiednim dla nowych złogów. Nawet przed sięgnięciem po łagodniejsze sposoby, takie jak płyn do płukania, rozsądnie jest zapytać lekarza dentystę albo lekarza.
- Jeśli jeden z twoich migdałków stale pozostaje większy od drugiego
- Jeśli z gardła idzie krwawienie
- Jeśli jednostronny ból gardła albo trudność z przełykaniem trwa tygodniami
- Jeśli dołączył twardy, niebolesny obrzęk szyi, który nie ustępuje
Jak temu zapobiegać?
- Nie pozwól, żeby ilość przyjmowanych płynów spadała w ciągu dnia; wysuszone usta ułatwiają powstawanie złogów.
- Czyść tył języka regularnie miękką skrobaczką; tak można rozpoznać, jaka część zapachu idzie z wnętrza jamy ustnej.
- Jeśli masz utrzymujące się spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła albo zatkany nos, daj to ocenić osobno.
- Nie dłub w migdałkach twardymi przedmiotami.
Najczęstsze pytania
- Czy kamienie migdałkowe są przyczyną mojego nieświeżego oddechu?
- Bez badania nie da się dać jednoznacznej odpowiedzi. Większość nieświeżego oddechu pochodzi z przyczyn wewnątrz jamy ustnej, takich jak nalot na tyle języka i zapalenie dziąseł. Jeśli zapach trwa po ich ocenie i usunięciu, w obraz wchodzą źródła poza jamą ustną, takie jak migdałki, spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła i układ pokarmowy.
- Czy mogę usunąć kamienie samodzielnie?
- Małe grudki, które widzisz, najczęściej wychodzą przy kaszlu albo wypadają same. Dłubanie w nich twardymi przedmiotami niesie ryzyko krwawienia, bólu i uszkodzenia tkanki, a i tak nie zatrzymuje powstawania kolejnych kamieni. Jeśli objawy trwają, bezpieczniej zostawić ocenę laryngologowi.
- Czy trzeba usunąć migdałki?
- Ta decyzja należy do laryngologa i nie podejmuje się jej u każdego. Tam, gdzie kamienie nie dają objawów, zabieg najczęściej nie jest potrzebny. Tam, gdzie są częste epizody zapalenia albo stały zapach zaburzający życie codzienne, możliwości waży się razem z lekarzem.
Ta treść ma charakter ogólnoinformacyjny i nie zastępuje badania na miejscu. Objawy różnych schorzeń nakładają się na siebie, a rozpoznanie można postawić wyłącznie klinicznie.