Co to jest?
W żuchwie zagrożone są dwa nerwy czuciowe. Nerw zębodołowy dolny biegnie w kanale wewnątrz kości i przewodzi czucie z dolnej wargi i szczytu brody. Nerw językowy przewodzi czucie z jednej strony języka i część czucia smaku. Oba są nerwami czuciowymi; przy ich uszkodzeniu nie ma porażenia twarzy, ale zmienia się jakość czucia.
Słowa używane do opisania, jak zmieniło się czucie, wyznaczają dalszą obserwację. Jeśli czucie jest całkowicie nieobecne, nazywa się to anestezją, jeśli jest zmniejszone, hipoestezją, jeśli jest mrowienie i kłucie, parestezją, a jeśli dotknięcie wywołuje nieprzyjemne albo bolesne odczucie, dyzestezją. Dokonanie tego rozróżnienia ustala, jak często cię widują i kiedy zleca się dalszą ocenę.
Wiedza o tym, kiedy drętwienie jest spodziewane, zapobiega zarówno zbędnemu niepokojowi, jak i opóźnieniu. Znieczulenie miejscowe mija w ciągu kilku godzin, zależnie od użytego roztworu. Czasowa zmiana czucia wywołana obrzękiem po zabiegu ustępuje w ciągu dni do tygodni. Utrata czucia przekraczająca osiem tygodni albo wcale się niepoprawiająca to sprawa do osobnej oceny.
Objawy
Nie muszą wystąpić wszystkie naraz.
Skąd się bierze?
- 01
Operacja zęba mądrości
Korzenie dolnego zęba mądrości mogą leżeć przy kanale nerwu. To, jak korzeń odnosi się do kanału, ocenia się badaniem obrazowym przed operacją; jeśli są blisko, technikę chirurgiczną planuje się odpowiednio.
- 02
Implanty i zabiegi na kości
Zmiana czucia może wystąpić, gdy margines bezpieczeństwa pozostawiony do kanału nerwu w trakcie przygotowywania łoża jest niewystarczający albo gdy krwawienie i obrzęk po zabiegu naciskają na nerw. Dlatego objawy w pierwszych dniach traktuje się poważnie.
- 03
Znieczulenia
Przy znieczuleniu żuchwy i nerwu językowego drętwienie może wynikać z dotknięcia nerwu igłą albo z chemicznego działania roztworu. Szarpnięcie jak porażenie prądem odczuwane przy wprowadzaniu igły to objaw, który należy zapisać.
- 04
Leczenie kanałowe i materiał wypełniający wychodzący poza korzeń
Materiał wypełniający, który przechodzi poza wierzchołek korzenia do kanału nerwu, może uszkodzić nerw zarówno uciskiem, jak i działaniem chemicznym. W tym obrazie liczy się wczesne zauważenie i szybka decyzja.
Jak przebiega?
- 1
Zgniecenie nerwu
Osłonka nerwu jest nienaruszona, a przewodzenie zatrzymało się na pewien czas. Przy tym stopniu należy oczekiwać powrotu czucia w ciągu dni do tygodni; to na ogół sytuacja najkorzystniejsza.
- 2
Włókna przerwane, osłonka nienaruszona
Włókna próbują odrosnąć i znów dosięgnąć celu. Powrót może zająć miesiące; więcej mrowienia i zmniejszający się obszar drętwienia to zmiany spodziewane w tym okresie.
- 3
Utrata ciągłości nerwu
Nerw i jego osłonka zostały rozdzielone. Pełnego wyzdrowienia samego z siebie nie należy oczekiwać; w grę wchodzi ocena pod kątem naprawy chirurgicznej, a tej oceny nie powinno się odkładać.
- Obserwacja
Wyznaczanie i zapisywanie obszaru
Przy każdej kontroli obszar drętwienia obrysowuje się na skórze, mierzy i zapisuje z datą. Zmniejszanie się tego obszaru to najwyraźniejszy znak poprawy.
Jak się to leczy?
Pierwszą rzeczą do zrobienia jest zapisanie twoich objawów. Ustala się, jaki zabieg wykonano, obszar którego nerwu jest zajęty, jakie jest czucie i gdzie kończy się obszar drętwienia. Obszar się obrysowuje, porównuje z drugą stroną prostymi próbami, takimi jak dotknięcie i koniuszek igły, i opatruje datą. Jeśli trzeba, tomografię wykorzystuje się do oceny, jak implant albo korzeń odnosi się do kanału nerwu.
Decyzja zapada wcześnie, zgodnie z przyczyną. Jeśli implant naciska na nerw albo materiał wypełniający przeszedł do kanału, w grę wchodzi jego usunięcie, a ta decyzja zapada w okienku mierzonym w dniach, nie w tygodniach. Lekarz dentysta może dołożyć leczenie lekami, zależnie od sytuacji. Odstępy kontroli ustala się z wyprzedzeniem, a wizyt się nie pomija.
Jeśli w ustalonym czasie poprawa jest niewystarczająca, zleca się ocenę przez chirurgię szczękowo-twarzową i mikrochirurgię; jeśli ból wywoływany dotknięciem trwa, do procesu dołącza neurologia albo jednostka leczenia bólu. Warto powiedzieć to jasno: w większości łagodnych przypadków należy oczekiwać powrotu czucia, natomiast u części osób może zostać trwała zmiana czucia i nie da się podać konkretnego terminu.
- Obrzęk, gorączka albo trudność w otwieraniu ust pojawiające się obok drętwienia
- Obszar drętwienia powiększający się z dnia na dzień, zamiast się zmniejszać
- Palący ból wywoływany dotknięciem, który budzi w nocy
- Całkowita utrata czucia zaczynająca się zaraz po implancie albo leczeniu kanałowym i nieustępująca
Jak temu zapobiegać?
- Przed operacjami i implantami w żuchwie poproś o ocenę zależności tej okolicy z kanałem nerwu w badaniu obrazowym i oczekuj, że wynik zostanie ci wyjaśniony.
- Jeśli w trakcie zabiegu poczujesz szarpnięcie jak porażenie prądem, powiedz to od razu; wpisanie tego do twojej dokumentacji pomaga w późniejszej obserwacji.
- Jeśli drętwienie przekroczyło spodziewany czas, nie czekaj dniami; wróć do lekarza dentysty, który wykonał zabieg, i daj zapisać obszar drętwienia.
- Do powrotu czucia uważaj na gorące potrawy i na żucie; zdrętwiałą wargę albo język można przygryźć lub oparzyć, nie zauważając tego.
Najczęstsze pytania
- Jak długo mija drętwienie?
- Czas zależy od tego, jak ciężkie jest uszkodzenie, i nie da się go podać na początku. W łagodnych przypadkach, gdy nerw został tylko zgnieciony, należy oczekiwać powrotu czucia w ciągu dni do tygodni. Tam, gdzie zajęte są włókna, proces może zająć miesiące. Dlatego drętwiejący obszar mierzy się i obserwuje, zamiast podawać terminarz.
- Czy jest szansa, że będzie trwałe?
- U niewielkiej liczby osób zmiana czucia może być trwała; na początku nie ma sposobu, żeby to wiedzieć. Tam, gdzie zauważa się je wcześnie, właściwie zapisuje i da się usunąć przyczynę, należy oczekiwać lepszego wyniku. Dlatego ma znaczenie, żeby nie odkładać zgłoszenia objawów i przychodzić na wizyty.
- Czy potrzebny jest do tego rezonans magnetyczny?
- Nie jest potrzebny rutynowo. W większości przypadków tomografia stożkowa wystarcza, żeby pokazać, jak implant albo wypełnienie kanału odnosi się do kanału nerwu, i decyzję podejmuje się na tej podstawie. Dalsze badanie obrazowe albo badanie przewodnictwa nerwowego zleca się tylko wtedy, gdy lekarz prowadzący ocenę uzna to za konieczne.
Ta treść ma charakter ogólnoinformacyjny i nie zastępuje badania na miejscu. Objawy różnych schorzeń nakładają się na siebie, a rozpoznanie można postawić wyłącznie klinicznie.