Co to jest?
Przy zwichnięciu żuchwy głowa żuchwy przesuwa się poza leżący przed nią wał kostny i nie może wrócić. Usta pozostają otwarte, zęby przednie się nie stykają, mówienie i przełykanie stają się trudne, a ślina się gromadzi. Może wystąpić ból w okolicy brody i uczucie zagłębienia przed uchem.
Najczęściej zaczyna się w chwili bardzo szerokiego otwarcia ust: ziewanie, śmiech, wymioty, długi zabieg w jamie ustnej, endoskopia albo czynności podczas znieczulenia ogólnego. Uderzenie otrzymane przy otwartych ustach może doprowadzić do tego samego. U części osób zdarza się to wielokrotnie.
Zwichnięcie żuchwy od blokady spowodowanej krążkiem stawowym odróżnia kierunek: przy zwichnięciu usta się nie zamykają, a przy blokadzie krążkowej nie otwierają. To rozróżnienie ułatwia zarówno opisanie tego, co się stało, jak i wybór właściwego postępowania.
Objawy
Nie muszą wystąpić wszystkie naraz.
Skąd się bierze?
- 01
Bardzo szerokie otwarcie ust
Podczas ziewania, wybuchu śmiechu, śpiewu albo nagryzania dużego kęsa głowa żuchwy może przesunąć się poza leżący przed nią wał. Jeśli podobny epizod już wystąpił, te same ruchy mogą go ponownie wywołać.
- 02
Długie zabiegi i interwencje
Leczenie stomatologiczne z długo otwartymi ustami, endoskopia, zabezpieczanie dróg oddechowych w znieczuleniu ogólnym i napady wymiotów to często zgłaszane wyzwalacze. Gdy mięśnie się męczą, staw jest gorzej chroniony.
- 03
Wiotkość stawu i kształt dołu stawowego
Zwichnięcie łatwiej rozwija się u osób z wrodzoną wiotkością więzadeł i w stawach o płytkim dole stawowym. W niektórych chorobach tkanki łącznej skłonność do nawrotów jest wyraźna.
- 04
Leki i przyczyny neurologiczne
Mimowolne skurcze mięśni związane z niektórymi lekami przeciwwymiotnymi i psychiatrycznymi oraz skurcze występujące podczas napadu padaczkowego mogą zablokować żuchwę do przodu. Jeśli tak się stanie, o weryfikacji leku decyduje lekarz, który go przepisał.
Jak przebiega?
- Zasięg
Zwichnięcie jedno- albo obustronne
W zwichnięciu obustronnym usta pozostają szeroko otwarte, a żuchwa wysunięta do przodu. W zwichnięciu jednostronnym broda przesuwa się na stronę przeciwną; taki wygląd bywa mylony ze złamaniem.
- Ostre
Pierwsze, świeżo powstałe zwichnięcie
W zwichnięciu opanowanym w ciągu godzin mięśnie nie zdążyły się jeszcze w pełni napiąć, więc nastawienie jest najczęściej łatwiejsze.
- Nawrotowe
Zwichnięcie, które ciągle wraca
Nawraca nawet przy zwykłym ziewnięciu. Poza nastawieniem potrzebny jest plan zmniejszający częstość nawrotów.
- Przewlekłe
Zwichnięcie pozostawione długo bez nastawienia
Kiedy miną dni i tygodnie, otaczające tkanki sztywnieją; sama pomoc rąk może nie wystarczyć i wchodzą w grę bardziej złożone metody.
Jak się to leczy?
Trzeba nastawić żuchwę, a robi to osoba mająca w tym doświadczenie. Jeśli w wywiadzie był uraz, najpierw wyklucza się złamanie badaniem obrazowym. Do rozluźnienia mięśni może być potrzebne znieczulenie miejscowe albo leki; ta decyzja należy do lekarza. Samodzielne próby albo siłowe nastawianie przez bliską osobę mogą uszkodzić zęby i tkanki miękkie.
Po nastawieniu przez pewien czas trzeba żuchwę chronić: zaleca się opatrunek podtrzymujący, unikanie szerokiego otwierania ust, miękką dietę i podpieranie brody ręką przy ziewaniu. Kontrola w tym okresie służy ocenie stanu stawu i mięśni.
Przy nawrotowych zwichnięciach samo nastawienie nie wystarcza; chirurgia szczękowo-twarzowa ocenia postępowanie od iniekcji wokół stawu po opcje operacyjne. W zwichnięciach pozostawionych długo bez nastawienia zabieg może odbyć się w szpitalu i w sedacji.
- Usta się nie zamykają i trwa to już godzinami
- Żuchwa pozostaje otwarta po uderzeniu, a towarzyszy temu drętwienie albo krwawienie
- Trudność w oddychaniu albo przełykaniu
- Żuchwa zwicha się ponownie krótko po nastawieniu
Jak temu zapobiegać?
- Przy ziewaniu podkładaj dłoń pod brodę, żeby usta nie otwierały się zbyt szeroko.
- Jeśli żuchwa już się zwichnęła, uprzedź lekarza dentystę przed każdym długim zabiegiem i poproś o przerwy.
- W pierwszych tygodniach unikaj dużych kęsów i twardych potraw wymagających długiego żucia.
- Jeśli podejrzewa się, że zwichnięcie wywołał lek, porozmawiaj z lekarzem, który go przepisał, zanim go odstawisz.
Najczęstsze pytania
- Czy mogę sam nastawić żuchwę?
- Prosimy tego nie robić. Nastawienie żuchwy to zabieg wymagający ułożenia rąk w odpowiednich punktach i rozluźnienia mięśni; siłowe próby mogą uszkodzić palce, złamać ząb i uszkodzić tkanki wokół stawu. A ponieważ przy urazie może współistnieć złamanie, najpierw musi być ocena.
- Czy zwichnięta żuchwa wraca do normy sama?
- U części osób żuchwa wraca na miejsce sama w krótkim czasie, ale czekanie na to nie jest ogólnym postępowaniem. Z upływem czasu mięśnie żucia napinają się i sprowadzenie głowy żuchwy staje się trudniejsze; zabieg może wymagać leków albo warunków szpitalnych. Dlatego niezamykającą się żuchwą zajmujemy się tego samego dnia.
- Czy skoro żuchwa raz się zwichnęła, zwichnie się znowu?
- Istnieje ryzyko nawrotu i jest ono większe u osób z wiotkimi więzadłami. Unikanie szerokiego otwierania ust w pierwszych tygodniach, podpieranie żuchwy przy ziewaniu i trzymanie się z dala od twardych potraw służą zmniejszeniu tego ryzyka. Przy częstych nawrotach dalsze możliwości ocenia chirurgia szczękowo-twarzowa.
Ta treść ma charakter ogólnoinformacyjny i nie zastępuje badania na miejscu. Objawy różnych schorzeń nakładają się na siebie, a rozpoznanie można postawić wyłącznie klinicznie.