Bu ne demek?
Gözyaşı ve tükürük ayrı bezlerde üretilir, ancak bu bezlerin yapısı ve çalışma biçimi birbirine benzer. İkisinin aynı dönemde birlikte azalması, iki ayrı rastlantıdan çok bezlerin tümünü etkileyen ortak bir nedeni akla getirir. Bağışıklık sisteminin bu bezleri hedef alması bilinen nedenlerden biridir; bazı ilaçlar ve baş boyun bölgesine uygulanan ışın tedavisi de aynı ikiliyi yapabilir.
Bu başlığı tek başına ağız kuruluğundan ayıran şey ikiliğin kendisi ve süresidir. Gözde yanma değil, kum kaçmış gibi bir batma; sabahları kapakların yapışması; ekrana bakarken artan rahatsızlık tarif edilir. Ağızda ise kuru ekmeği su olmadan yutamamak ve uzun konuşurken ara verme ihtiyacı öne çıkar. Üç aydan uzun süren ve neredeyse her gün olan bir ikili kuruluk, birkaç haftalık geçici kuruluktan farklı biçimde sorgulanır. İlaca bağlı kuruluk genellikle yeni bir ilacın başlanmasıyla aynı döneme denk gelir; bezlerin hastalığında ise yakınma sinsi başlar ve zaman zaman bezlerde şişlik eklenebilir.
Bu ikiliğin tanısı diş hekimliğinde konmaz. Kan tetkikleri, göz yüzeyi testleri ve gerektiğinde dudak içinden alınan küçük bir bez örneği romatoloji ile göz hastalıklarının değerlendirmesine girer. Diş hekimine düşen kısım ise uzun soluklu bir izlemdir; akış azaldığında çürükler dişin alışılmadık yerlerinde, kök yüzeylerinde ve kesici kenarlarda hızla çoğalabilir, mantar enfeksiyonu tekrarlayabilir, protez kullanımı zorlaşabilir.
Aynı dönemde iki bez grubunun birden kuruması ortak bir nedeni işaret eder. Aşağıdaki başlıklar bu ikiliğin arkasında sorgulanan olasılıklardır; hangisinin geçerli olduğuna muayene ve tetkiklerle karar verilir.
Olası nedenler
Evde ne yapılabilir?
- İki kuruluğun ne zaman başladığını ayrı ayrı yazın; hangisinin önce geldiği ve hangi ilaç değişikliğiyle aynı döneme denk geldiği değerlendirmeyi kısaltır.
- Reçeteli ilaçlarınızı kendi kararınızla bırakmayın ve okuduğunuz takviyeleri kendiliğinden başlamayın; neden belirlenmeden yapılan değişiklik hem asıl tedaviyi bozar hem tabloyu karıştırır.
- Ağzınızı sık sık asitli içeceklerle ıslatmayın, şekerli pastil ya da şeker emmeyin; tükürük azken bu alışkanlık kısa sürede çürük üretir.
- Diş hekimine gittiğinizde kuruluğu ilk cümlede söyleyin; kontrol aralığınız ve koruyucu bakımınız buna göre planlanır.
- Her iki kuruluk da üç aydan uzun sürüyor ve neredeyse her gün oluyorsa
- Çene altınızda ya da kulağınızın önünde tekrarlayan bez şişlikleri varsa
- Kuruluğa eklem ağrısı ve şişliği, uzun süren yorgunluk ya da deri döküntüsü eşlik ediyorsa
- Gözünüzde ağrı, ışığa dayanamama ya da görmede bulanıklık başladıysa
- Birkaç ay içinde birden çok yeni çürük ya da kırılan diş fark ettiyseniz
Sık sorulan sorular
- Bu Sjögren sendromu mu?
- Bu iki belirtinin bir arada olması Sjögren sendromunu akla getirir, ancak tek başına tanı koydurmaz. İlaçlar, ışın tedavisi öyküsü, bazı hormonal durumlar ve başka bağ dokusu hastalıkları da aynı ikiliyi yapabilir. Ayrım kan tetkikleri, göz yüzeyi testleri ve gerektiğinde küçük bir doku örneğiyle yapılır. Bu değerlendirmeyi romatoloji yürütür.
- Önce hangi hekime gitmeliyim?
- Yakınmanın bütününü değerlendirecek adres romatolojidir; göz yüzeyinin durumu için göz hastalıkları, ağız bulguları için diş hekimi devreye girer. Diş hekimine daha önceden gidiyorsanız kuruluğu belirtmeniz işe yarar, çünkü ağızdaki bulgular çoğu zaman ilk fark edilen yerdir. Sıralama hangi yakınmanızın daha rahatsız edici olduğuna göre değişebilir.
- Dişlerim neden birdenbire bozulmaya başladı?
- Tükürük akışı azaldığında dişi koruyan üç işlev birden zayıflar; asit tamponlanmaz, artıklar temizlenmez ve mineral desteği azalır. Bu koşulda çürükler alışılmadık yerlerde, diş eti kenarında ve kesici kenarlarda başlayabilir, hızlı ilerleyebilir. Bu nedenle kuruluğu olan kişilerde kontrol aralıkları daha sık tutulur ve koruyucu bakım öne alınır.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve kişisel muayenenin yerini tutmaz. Belirtiler birden fazla hastalıkta ortak olabilir; teşhis yalnızca klinik muayene ile konur.