Co to jest?
Złamanie żuchwy lub szczęki to przerwanie ciągłości kości żuchwy albo kości środkowej części twarzy. W żuchwie najczęstsze miejsca to głowa żuchwy, kąt w okolicy zęba mądrości, trzon i szczyt brody. Ponieważ zęby siedzą na tej kości, pierwszą zauważaną rzeczą jest najczęściej zmiana zgryzu.
Obok bólu i obrzęku mogą wystąpić podbiegnięcie krwawe pod językiem, drętwienie dolnej wargi i szczytu brody, niemożność otwarcia ust, uskok w rzędzie zębów, ból nasilający się przy nagryzaniu i krwawienie z brzegu dziąsła. Przy złamaniach głowy żuchwy po obu stronach zęby przednie mogą przestać się spotykać. Kiedy objawy są łagodne, złamanie można przeoczyć.
To nie jest stan leczony w gabinecie stomatologicznym. Rolą lekarza dentysty jest zauważyć podejrzenie złamania w trakcie badania i na zdjęciu panoramicznym, skierować bez zwłoki do właściwej jednostki i wziąć udział w obserwacji zębów i zgryzu po zakończeniu zrostu. Rozpoznanie stawia się badaniem obrazowym wykonanym w szpitalu.
Objawy
Nie muszą wystąpić wszystkie naraz.
Skąd się bierze?
- 01
Uderzenia i upadki
Uderzenie w twarz, upadki i zderzenia w sporcie to najczęstsze przyczyny. Uderzenie w szczyt brody może wywołać złamanie głowy żuchwy, daleko od miejsca, w którym czuć ból.
- 02
Wypadki drogowe i przy pracy
W urazach o dużej energii złamania kilku kości mogą występować razem, a towarzyszyć im może uraz głowy. Dlatego ocena nie ogranicza się do samej żuchwy.
- 03
Stany miejscowe osłabiające kość
Zatrzymany ząb mądrości, torbiel, która się powiększyła, albo inna zmiana zajmująca kość mogą ułatwić przebieg złamania wzdłuż tej linii. W takich przypadkach wystarczyć może mniejsze obciążenie, niż się oczekuje.
- 04
Stany, w których kość jest mniej wytrzymała
Żuchwa ścieńczała wskutek utraty zębów w późniejszym wieku, stany ze zmniejszoną gęstością kości i kość po radioterapii mogą łamać się łatwiej. Te złamania mogą pojawić się po niewielkim uderzeniu.
Jak przebiega?
- Głowa żuchwy
Złamanie głowy żuchwy
Częste po uderzeniach w szczyt brody. Obrzęk może nie być wyraźny; żuchwa przesuwa się w stronę złamania podczas otwierania, a otwieranie ust się zmniejsza.
- Kąt i trzon
Złamanie trzonu i kąta żuchwy
Najczęściej przebiega przez okolicę zęba mądrości. Uskok w rzędzie zębów, podbiegnięcie krwawe pod językiem i drętwienie dolnej wargi to spodziewane objawy.
- Broda
Złamanie spojenia żuchwy
Powstaje po uderzeniu bezpośrednim i często idzie razem ze złamaniem głowy żuchwy po przeciwnej stronie. Dlatego kiedy znajdzie się jedno złamanie, bada się także pozostałe okolice.
- Środkowa część twarzy
Złamanie szczęki i kości policzkowej
Można zobaczyć poruszanie się całego górnego rzędu zębów jako jedna całość, obrzęk wokół oka, podwójne widzenie i krwawienie z nosa. Objawy obejmujące oko oznaczają, że oceny nie wolno odkładać.
Jak się to leczy?
Miejscem, do którego należy się z tym zgłosić, jest szpitalny oddział ratunkowy; ocenę prowadzi chirurgia szczękowo-twarzowa albo chirurgia plastyczna, rekonstrukcyjna i estetyczna. Można tam oczekiwać badania, tomografii, jeśli jest potrzebna, i obserwacji z powodu urazu głowy. W urazach o dużej energii najpierw ocenia się stan ogólny i drogi oddechowe.
W złamaniach, w których odłamy są na miejscu i się nie przesuwają, można wybrać obserwację z miękką dietą i oszczędzaniem żuchwy. W złamaniach z przemieszczeniem w grę wchodzi zespolenie płytkami i śrubami albo utrzymanie szczęk razem przez ustalony czas drutami i wyciągami elastycznymi; o tym, co jest odpowiednie, decyduje miejsce i rodzaj złamania. Decyzja i zabieg należą do zespołu chirurgicznego.
Czas jest tu rozstrzygający: jeśli kość zrośnie się w złym położeniu, utrwala się trwały problem ze zgryzem, a poprawianie tego potem jest większym przedsięwzięciem. Zelżenie bólu nie znaczy, że złamanie się zrosło. Rolą gabinetu stomatologicznego w tym procesie jest zauważyć podejrzenie, przyspieszyć skierowanie, wykonując potrzebne zdjęcie, i wziąć udział w obserwacji zębów, wypełnień i zgryzu po zroście.
- Twoje zęby nie spotykają się po uderzeniu tak jak wcześniej
- Drętwienie dolnej wargi i szczytu brody
- Podbiegnięcie krwawe pod językiem i niemożność otwarcia ust
- Utrata przytomności, wymioty, podwójne widzenie albo krwawienie, które nie ustaje
Jak temu zapobiegać?
- W sportach kontaktowych noś ochraniacz na zęby, a na rowerze i motocyklu kask.
- W samochodzie zawsze zapinaj pasy.
- Jeśli stwierdzono zatrzymany ząb albo torbiel, trzymaj się obserwacji; kość wzdłuż tej linii może pozostać słaba.
- Nawet jeśli ból po uderzeniu ci zelżał, nie odkładaj oceny, jeśli zgryz się zmienił.
Najczęstsze pytania
- Czy da się powiedzieć, czy jest złamanie, bez zdjęcia?
- Badanie daje mocne wskazówki: zmiana zgryzu, uskok w rzędzie zębów, drętwienie wargi i podbiegnięcie krwawe pod językiem to niektóre z nich. Ale miejsca złamania, jego kierunku i położenia odłamów nie da się ustalić bez badania obrazowego. Dlatego tam, gdzie jest podejrzenie, ocenę kończy się w szpitalu właściwym badaniem obrazowym.
- Ból mi zelżał, czy i tak mam się zbadać?
- Tak. Zelżenie bólu nie pokazuje, że nie ma złamania ani że zrosło się. Zwłaszcza przy złamaniach głowy żuchwy obrzęk i ból mogą pozostać niewielkie. Jeśli kość zrośnie się w złym położeniu, zgryz może zostać trwale zaburzony, a poprawianie tego później jest większym przedsięwzięciem. Jeśli twój zgryz się zmienił, oceny nie należy odkładać.
- Czy złamanie żuchwy leczy się w gabinecie stomatologicznym?
- Nie. Leczenie złamania prowadzi się w szpitalu, w chirurgii szczękowo-twarzowej albo w chirurgii plastycznej, rekonstrukcyjnej i estetycznej. Zadaniem gabinetu stomatologicznego w tym stanie jest zauważyć podejrzenie złamania i skierować bez zwłoki; po zakończeniu zrostu obserwacja złamanych zębów, wypełnień i zgryzu może być prowadzona wspólnie.
Ta treść ma charakter ogólnoinformacyjny i nie zastępuje badania na miejscu. Objawy różnych schorzeń nakładają się na siebie, a rozpoznanie można postawić wyłącznie klinicznie.