Co to jest?
Pierwotne opryszczkowe zapalenie jamy ustnej i dziąseł to obraz w jamie ustnej pojawiający się przy pierwszym spotkaniu z wirusem opryszczki zwykłej. Najczęściej widuje się je u dzieci między szóstym miesiącem a piątym rokiem życia; może też rozwinąć się u młodzieży i dorosłych, którzy nie spotkali wirusa w dzieciństwie. Nie u każdego, kto spotka wirusa, rozwija się ten obraz, a u ogromnej większości pierwsze spotkanie przebiega bez objawów.
W postaci dającej objawy na pierwszy plan wychodzą gorączka, rozdrażnienie i brak apetytu. W ciągu dnia albo dwóch w jamie ustnej pojawia się wiele małych pęcherzyków; szybko rozpadają się one w nadżerki o żółtawobiałym dnie i czerwonych brzegach. Zmiany mogą być na języku, podniebieniu, wewnątrz policzka i wargi oraz przy wejściu do gardła. Dziąsła przybierają jaskrawoczerwony, obrzęknięty wygląd i krwawią przy dotyku; towarzyszą temu nieświeży oddech i większe ślinienie, a węzły pod żuchwą mogą być powiększone.
Błąd, który często popełniają rodziny, to przypisanie tego obrazu ząbkowaniu. Ząbkowanie może powodować ograniczone zaczerwienienie i rozdrażnienie wokół wyrzynającego się zęba; nie należy oczekiwać, że wywoła wysoką gorączkę razem z wieloma zmianami rozsianymi po jamie ustnej. Obraz najczęściej ogranicza się sam i goi w ciągu dziesięciu do czternastu dni bez pozostawienia śladów. Prawdziwym problemem nie jest czas gojenia, lecz spadek przyjmowania płynów i pokarmu z powodu bólu w tym czasie.
Objawy
Nie muszą wystąpić wszystkie naraz.
Skąd się bierze?
- 01
Pierwsze spotkanie z wirusem
Obraz rozwija się, gdy wirus opryszczki zwykłej wnika do organizmu po raz pierwszy. Po tym pierwszym spotkaniu wirus pozostaje w zwoju nerwowym i w późniejszych latach może wracać jako opryszczka na wardze; taki sam rozsiany obraz już się nie powtarza.
- 02
Przenoszenie przez kontakt i ślinę
Przenosi się przez pocałunek osoby z aktywną opryszczką, przez ślinę oraz wspólne smoczki, butelki, szklanki i zabawki. Opisywano też przeniesienie od osób, które noszą wirusa bez żadnych objawów.
- 03
Środowiska grupowe
Bliski kontakt i wspólne przedmioty są częste w miejscach takich jak żłobki i grupy zabawowe. Dlatego od czasu do czasu widuje się wzrosty zachorowań w młodszych grupach wiekowych i w krótkim czasie może pojawić się u kilku dzieci z tego samego miejsca.
- 04
Okresy osłabienia układu odpornościowego
Po innym zakażeniu albo w trakcie leczenia osłabiającego układ odpornościowy obraz może przebiegać ciężej, a gojenie zająć więcej czasu. Wtedy obserwację prowadzi się razem z lekarzem opiekującym się dzieckiem.
Jak przebiega?
- 1
Etap zwiastunowy
Gorączka, rozdrażnienie, brak apetytu i dyskomfort przy przełykaniu trwają dzień albo dwa. Na tym etapie w jamie ustnej może jeszcze nie być wyraźnej zmiany i dlatego podejrzewa się inne zakażenie.
- 2
Etap pęcherzyków i nadżerek
W jamie ustnej pojawia się wiele małych pęcherzyków, które szybko rozpadają się w nadżerki, a dziąsła są obrzęknięte i krwawią. To etap z największym bólem i najmniejszym jedzeniem oraz piciem, trwa trzy do pięciu dni.
- 3
Ustępowanie
Nie pojawiają się nowe zmiany, brzegi istniejących zaczynają się poprawiać, a gorączka spada. Stan ogólny dziecka wyraźnie się poprawia, a przyjmowanie płynów staje się łatwiejsze.
- 4
Gojenie i co dalej
Należy oczekiwać, że zmiany zamkną się w ciągu dziesięciu do czternastu dni bez pozostawienia śladów. Ponieważ wirus zostaje w organizmie, może wrócić później jako opryszczka na wardze; ten rozsiany obraz jednak nie wraca.
Jak się to leczy?
W tym obrazie głównym celem leczenia jest złagodzenie bólu i utrzymanie przyjmowania płynów przez dziecko. Lekarz dentysta rozpoznaje obraz, odróżnia go od rzeczy, z którymi bywa mylony, takich jak ząbkowanie i afty, oraz udziela wskazówek dotyczących higieny jamy ustnej i karmienia. Wybór i dawka czegokolwiek na gorączkę i ból to decyzja lekarza opiekującego się dzieckiem; warto też pamiętać, że dzieciom nie należy podawać aspiryny.
Decyzja o leku przeciwwirusowym również należy do lekarza dziecka. Opisywano, że leki te mogą skrócić epizod, gdy rozpocznie się je w pierwszych dniach po wystąpieniu objawów; nie u każdego dziecka uznaje się je za konieczne. Żeli znieczulających nakładanych w jamie ustnej nie zaleca się stosować u małych dzieci z własnej decyzji, bo mogą prowadzić do trudności z przełykaniem i do problemów z dawką.
Na czele tego, co można zrobić w domu, jest ułatwienie przyjmowania płynów. Chłodną wodę, miękkie i zimne potrawy oraz możliwości takie jak naturalny jogurt najczęściej łatwiej przełknąć; potrawy kwaśne, słone, ostre i twarde szczypią zmiany. Szczotkowania zębów nie porzuca się całkowicie z powodu bólu, lecz prowadzi delikatnie miękką szczoteczką. Jeśli dziecko odmawia płynów albo oddaje mniej moczu, sytuacji nie należy dalej prowadzić w domu.
- Jeśli dziecko odmawia płynów, oddaje mniej moczu albo nie ma łez przy płaczu
- Jeśli jest znacznie bardziej senne niż zwykle i trudno je obudzić
- Jeśli wysoka gorączka trwa dłużej niż trzy dni albo występuje trudność w oddychaniu
- Jeśli zmiany rozprzestrzeniły się wokół oka albo w oku pojawiło się zaczerwienienie i wydzielina
Jak temu zapobiegać?
- Dorośli z aktywną opryszczką nie powinni całować niemowląt i małych dzieci.
- Nie pozwalaj dzieciom dzielić się rzeczami, które wkłada się do ust, takimi jak smoczki, butelki, szklanki i sztućce.
- Dopóki dziecko jest chore, pozostanie w domu zamiast żłobka jest najlepsze i dla niego, i dla innych dzieci.
- Myj ręce, które dotykały zmian; przeniesienie wirusa do oka albo na palec może wywołać własne problemy.
Najczęstsze pytania
- Czy zmiany w jamie ustnej mojego dziecka mogą być od ząbkowania?
- Ząbkowanie może powodować rozdrażnienie, większe ślinienie i ograniczone zaczerwienienie nad wyrzynającym się zębem. Wielu zmian rozsianych po jamie ustnej razem z gorączką oraz obrzękniętych, krwawiących dziąseł nie da się tym wytłumaczyć. Przy takim obrazie dziecko trzeba zbadać, a rozróżnienia dokonuje lekarz.
- Czy brat albo siostra, albo my, się zarazimy?
- Przeniesienie jest możliwe. Wirus przenosi się w ślinie i przez bezpośredni kontakt; ryzyko trwa tak długo jak zmiany. W tym czasie zaleca się unikanie wspólnych przedmiotów, higienę rąk i ograniczenie całowania. Osoby, które już spotkały wirusa, nie dostają takiego rozsianego obrazu, ale może pojawić się nawrót w postaci opryszczki na wardze.
- Czy to się powtórzy?
- Nie należy oczekiwać powtórzenia w postaci rozsianej, bo to obraz pierwszego spotkania. Ponieważ wirus pozostaje w zwoju nerwowym, w późniejszych latach może wracać jako opryszczka na brzegu wargi. Opryszczka to obraz bardziej ograniczony; nie należy oczekiwać, że będzie jej towarzyszyć gorączka, rozsiane zmiany w jamie ustnej i krwawiące dziąsła.
Ta treść ma charakter ogólnoinformacyjny i nie zastępuje badania na miejscu. Objawy różnych schorzeń nakładają się na siebie, a rozpoznanie można postawić wyłącznie klinicznie.