Co to jest?
Szczęka składa się z dwóch połówek połączonych wzdłuż linii biegnącej środkiem podniebienia. W latach wzrostu to połączenie jest elastyczne i szczęka może poszerzać się na boki. Kiedy to poszerzanie jest niewystarczające, górny łuk zębowy pozostaje wąski w porównaniu z dolnym; w ortodoncji nazywa się to niedoborem poprzecznym.
Najczęstszym skutkiem jest zgryz krzyżowy: górne zęby boczne, po których należałoby oczekiwać, że zamkną się na zewnątrz dolnych, zamiast tego wpadają do wewnątrz. Kiedy wąskość prowadzi do jednostronnego zgryzu, żuchwa może przy zamykaniu przesuwać się na jedną stronę. Podniebienie wygląda wysoko i wąsko; mogą być obecne stłoczenie z braku miejsca i odciski zębów na brzegu języka.
Dno szczęki jest zarazem dnem jamy nosowej. Wąską szczękę można więc widywać obok obrazów, w których oddychanie przez nos jest trudne. Ta zależność nie działa tylko w jedną stronę; długie oddychanie ustami też może wpływać na to, jak rozwija się szczęka. Wpływ poszerzania na oddychanie różni się między ludźmi, a samego poszerzania nie uznaje się za leczenie oddychania.
Objawy
Nie muszą wystąpić wszystkie naraz.
Skąd się bierze?
- 01
Dziedziczenie i wzorzec wzrostu
Wielkość szczęk występuje rodzinnie. To, że szerokość szczęki zostaje w tyle za żuchwą, może pojawić się bez udziału jakiegokolwiek nawyku.
- 02
Długotrwałe oddychanie ustami
Kiedy język nie spoczywa na podniebieniu, szczęka nie jest podparta od środka, a na plan pierwszy wychodzi ucisk idący od policzków. Kiedy ten wzorzec trwa latami, łuk może się zwęzić.
- 03
Nawyki ssania trwające zbyt długo
Ssanie kciuka i używanie smoczka trwające poza okres zębów mlecznych mogą wpłynąć na kształt podniebienia. To, jak wyraźny jest skutek, zależy od tego, jak długo nawyk trwa i jak często zdarza się każdego dnia.
- 04
Wczesna utrata zębów mlecznych
Kiedy tylne zęby mleczne zostają utracone przed czasem, sąsiednie zęby przesuwają się w lukę. Łuk się skraca, a miejsce odłożone dla zębów stałych się zmniejsza.
Jak przebiega?
- Uzębienie mleczne i mieszane
Kiedy poszerzanie jest najłatwiejsze
Połączenie w podniebieniu jest jeszcze elastyczne. Szybka ekspansja szczęki może poszerzyć szczękę na poziomie kości; poszerzanie kończy się w ciągu kilku tygodni, a potem następuje okres utrzymywania.
- Wiek młodzieńczy
Lata, w których okno zaczyna się zamykać
Połączenie zaczyna się zrastać. Poszerzanie zachodzi bardziej przez przechylanie zębów, a skutek kostny maleje. W tym okresie w grę mogą wejść metody wsparte na śrubach.
- Młody dorosły
Czas aparatów zakotwiczonych w kości
Możliwością mogą być aparaty poszerzające wsparte na miniśrubach wprowadzonych w kość podniebienia. Wynik różni się z wiekiem, budową kości i tym, jak dalece połączenie się zamknęło; u każdego chorego nie należy oczekiwać takiej samej odpowiedzi.
- Dorosły
Poszerzanie wspomagane chirurgicznie
Po całkowitym zamknięciu się połączenia poszerzanie przygotowuje się zabiegiem wykonywanym przez chirurgię szczękowo-twarzową, a potem prowadzi dalej ortodontycznie. Decyzję podejmują razem ortodonta i chirurg.
Jak się to leczy?
Ocenę przeprowadza się badaniem, wyciskami albo skanem jamy ustnej, zdjęciami fotograficznymi i rentgenowskimi. Gdy trzeba, zleca się badanie trójwymiarowe; rozdziela ono, czy wąskość bierze się tylko z przechylenia zębów, czy z podstawy szczęki. Jeśli zgryzowi krzyżowemu towarzyszy przesuwanie się żuchwy na jedną stronę, zapisuje się to również, bo zmienia plan leczenia.
Najczęstszym zabiegiem w latach wzrostu jest szybka ekspansja szczęki. Stosuje się stały aparat zakotwiczony na zębach bocznych, ze śrubą pośrodku; śrubę przekręca się według harmonogramu ustalonego przez ortodontę, a szczękę poszerza krok po kroku. W pierwszych dniach uczucie ucisku, czasową szparę między zębami przednimi i krótkotrwałą zmianę mowy uznaje się za normalne. Po zakończeniu poszerzania aparat zostawia się na miejscu na pewien czas; jeśli ten okres utrzymywania się pominie, należy oczekiwać nawrotu.
U dorosłych połączenie jest zamknięte, więc ten sam aparat może nie być w stanie poszerzyć kości. Wtedy rozważa się aparaty poszerzające wsparte na śrubach zakotwiczonych w kości podniebienia albo poszerzanie wspomagane chirurgicznie, przygotowane przez chirurgię szczękowo-twarzową. Którą drogę wybrać, ustala się, patrząc na wiek, budowę kości i zgryz jako całość.
- Żuchwa przesuwająca się na jedną stronę przy otwieraniu i zamykaniu ust i robiąca to z czasem coraz wyraźniej
- Silny ból, obrzęk dziąsła albo śruba, która nie chce się przekręcić, gdy aparat poszerzający jest założony
- Przerwy w oddychaniu dziecka w czasie snu albo chrapanie trwające każdej nocy
Jak temu zapobiegać?
- Pierwszą ocenę ortodontyczną u dziecka zrób około siódmego roku życia; w tym wieku wąskość łatwo zauważyć.
- Jeśli jest oddychanie ustami, poszukaj przyczyny; szczęki nie rozwijają się swobodnie, dopóki nos jest niedrożny.
- Nie pozwól, żeby ssanie kciuka i używanie smoczka trwało poza okres zębów mlecznych.
- Jeśli ząb mleczny zostanie utracony wcześnie, zapytaj lekarza dentystę, czy potrzebny jest utrzymywacz przestrzeni.
Najczęstsze pytania
- Czy poszerzanie podniebienia boli?
- W pierwszych dniach uczucie ucisku w podniebieniu i u nasady nosa jest normalne; w chwilach przekręcania śruby można poczuć krótkotrwałe napięcie. To uczucie zwykle ustępuje w ciągu kilku minut. Silnego, ciągłego bólu nie należy oczekiwać, a jeśli wystąpi, aparat trzeba sprawdzić.
- Czy szpara, która otwiera się między moimi zębami przednimi, jest trwała?
- Szpara pojawiająca się między górnymi zębami przednimi w trakcie szybkiej ekspansji to spodziewany objaw i pokazuje, że poszerzanie zachodzi na poziomie kości. Ta szpara zwykle zamyka się sama w tygodniach po zakończeniu ekspansji. Tam, gdzie się nie zamyka, załatwia się to w ramach planu leczenia.
- Czy poszerzanie wyleczy chrapanie albo bezdech senny?
- Takiego wyniku nie da się obiecać z góry. U części dzieci opisywano poprawę objawów oddechowych w miarę poszerzania się drogi oddechowej przez nos, ale ten skutek różni się między ludźmi. Jeśli są przerwy w oddychaniu w czasie snu, rozpoznanie stawia się badaniem snu, a decyzję o leczeniu podejmuje się razem z lekarzem zajmującym się snem.
Ta treść ma charakter ogólnoinformacyjny i nie zastępuje badania na miejscu. Objawy różnych schorzeń nakładają się na siebie, a rozpoznanie można postawić wyłącznie klinicznie.